Droomkunst van Pieke Bergmans in steriele opstelling

Met ontwerpen die de tijd bevriezen, biedt Pieke Bergmans een alternatief voor de kille vluchtigheid van de huidige tijd.

Light Bulbs (2008).Beeld Pieke Bergmans

Wat een goed idee van Het Noordbrabants Museum om de installatie Metamorphosis van ontwerpster Pieke Bergmans op het plein voor de entree te zetten als een sneak preview van haar solo-expositie Freeze. Zomaar op een pleintje in Den Bosch verstrengelen zich nu twee ouderwetse straatlantaarns in een elegante buiging voor een tedere kus. Het is deze alledaagse context waarin het bevreemdende design van Bergmans het best tot zijn recht komt. Het dromerige beeld voegt een vleugje intimiteit toe aan een chagrijnig straatbeeld waarin steeds meer mensen zijn verstrengeld met hun smartphone. Bijna elke passant glimlacht bij het zien van deze sprookjeslamp, die herkenning oproept en tegelijkertijd de wereld op zijn kop zet. Voor je het weet loopt er de pijprokende Dodo, de Gekke Hoedenmaker of misschien Alice zelf voorbij in dit wonderlijke landschap.

Duidelijk dus, Pieke Bergmans (1978) maakt geen inwisselbare gebruiksvoorwerpen. Veel te saai, vind ze die. Ze wil de harde werkelijkheid juist verzachten met een vleugje magie van kussende lantaarnpalen of een lamp die als een ballon leegloopt over een stoel. Met deze Light Blubs brak ze in 2008 internationaal door. De kristallen lichtobjecten refereren aan de archetypische gloeilamp, alleen is 'het peertje' opgeblazen tot surrealistische proporties. Het glas druipt en vloeit, alsof het langzaam bezwijkt onder zijn eigen gewicht, om uiteindelijk te stollen op de punt van een tafel of een bureaublad. Droom en realiteit versmelten. Het licht in de sculpturale lampen komt van leds. De Light Blubs zijn daardoor niet alleen poëtische pronkstukken maar ook een venijnig commentaar op gebrek aan fantasie, subtiel verpakt in een naïef en onschuldig ontwerp. Want waarom is de meest gangbare toepassing van deze hightech lampjes toch de retrofit, de leds die ogen als een peertje? Die ongemakkelijke vraag blijft hangen na het zien van deze toverlampen.

De Amsterdamse ontwerper maakt verstilde en toch levendige objecten, die je even laten wegdromen. Jammer alleen dat de afstandelijke opstelling in Het Noordbrabants Museum daarbij niet helpt. Plichtsgetrouw staat haar werk gegroepeerd op sokkels die als eenzame ijsschotsen in de steriele ruimte drijven. Was het niet spannender geweest als de glazen waterkaraffen, die ogen als gestold water, een dialoog aangaan met haar aardewerken vazen, die krullen als een leeggeknepen tandpastatube? En als haar metershoge plastic lampen, die als afgebroken wijnflessen aan het plafond hangen, zouden zijn aangelicht door haar smeltende peertjes? Dan zou zich in het museum - net als op het plein ervoor - een bizarre schemerwereld hebben gevormd.

In acht jaar tijd heeft Bergmans een bescheiden maar samenhangend oeuvre opgebouwd. Ze werkt met metaal, hout, aardewerk, plastic en zelfs oude meubels. Ze maakt ambachtelijke lichtsculpturen en ruimtelijke installaties maar ook stijlvolle meubels voor bijvoorbeeld Gelderland en handzame theedoeken. Maar altijd weer is er die drang om de wereld op z'n kop te zetten. Dan oogt een tafel door een fotoprint op het blad opeens als de gevel van een woonflat - een gevel die ook nog eens uit het lood staat. Een plastic hanglamp lijkt op een kronkelende zeekwal, groen aangelicht als een neonlamp.

Crystla Virus (2006).Beeld Pieke Bergmans

Maar als ze met glas werkt, krijgt haar werk een spannende onvoorspelbaarheid. Het lijkt zo makkelijk. Zet de glaskraan maar open en het design vloeit vanzelf. Maar het vergt opperste concentratie en meesterlijk vakmanschap. Want glas is breekbaar en laat zich niet makkelijk temmen. Een seconde te laat en het moment is vervlogen. Het is daarom dat maar zo weinig ontwerpers met glas werken. Toeval, daar houden ze niet van. Pieke Bergmans wel. Die durft los te laten.

Ze werkt niet met technische schetsen of computeranimaties, maar laat het materiaal een vrije val maken. Om op het juiste moment halt te houden. Freeze, zoals ze dat in Amerikaanse politieseries zeggen. Met deze ontwerpen die de tijd bevriezen biedt ze een alternatief voor de kille vluchtigheid van de huidige tijd. Een tijd die inderdaad wel wat fantasie kan gebruiken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden