Dromen komen nog niet uit bij Het Gesprek

De kwakkelende tv-zender Het Gesprek zou per 4 januari ‘een sterke doorstart’ maken. Daar is nog weinig van terechtgekomen, maar de bedenkers blijven optimistisch.

Ze droomde hardop over de nieuwe televisiezender Het Gesprek, die ruim een maand later van start zou gaan. Nieuw Amsterdam liet de biografie van de popheld verschijnen en was partner van de nieuwe zender – kwam dat allemaal even goed uit.

Mooie droom. Maar Eric Clapton kwam niet. En was dat maar de enige droom die niet uitkwam bij de nieuwe zender.

Ze waren ambitieus, de plannen die oude tv-rotten Ruud Hendriks, Frits Barend en Derk Sauer presenteerden. Een ‘kwaliteitszender’ die 24 uur per dag interviews en gesprekken zou tonen, als ‘eerste in de wereld’.

De presentatie was niet minder pretentieus. Tal van bekende namen (ongelijke grootheden als Leon de Winter, Jessica Durlacher, Jort Kelder, Annemarie Postma, Jan Marijnissen, Max Westerman en Lousewies van der Laan) leken zich aan de zender te verbinden.

Duivels
Alles kon: gesprokken mochten eindeloos duren, zolang ze maar interessant bleven. Discussieavonden, levendig debat met verrassende mensen, kortom: alles wat de doorsnee televisie zo voorspelbaar maakt, zou anders gaan bij de kwaliteitszender Het Gesprek. ‘Eindelijk een tegenwicht voor het oeverloze, inhoudsloze geouwehoer op de Nederlandse televisie’, verzuchtte Felix Rottenberg, wiens programma Duivels zou worden uitgezonden.

Rottenberg is op Het Gesprek zelden meer gezien. Wel verschijnt hij met enige regelmaat als gast bij De Wereld Draait Door, waar hij zijn analyses en commentaren doorgaans dient te beperken tot hooguit 3,5 minuut.

Een gezonde dosis optimisme viel (en valt nog steeds) de bedenkers niet te ontzeggen. Er waren adverteerders genoeg, zeiden ze: KPN, Heineken en Brand bier hadden zich al gemeld.

Lang heeft die belangstelling niet geduurd: de zender heeft nog altijd zelden andere advertenties dan die voor uitgeverij Nieuw Amsterdam (waarvan de mede-eigenaar toevallig Derk Sauer heet), en enkele goededoelenorganisaties als Wakker Dier.

Weerbarstig
De werkelijkheid bleek weer eens weerbarstig. Het businessplan van de initiatiefnemers was te rooskleurig over de kijkers die hierom zouden staan te springen, en dat is nog het opvallendst voor deze door de wol geverfde mediamannen.

De openbare ruzie met mede-initiatiefnemer Pieter Storms (die zelfs beslag liet leggen op de woningen van zijn voormalige kompanen, die er volgens hem met zijn idee vandoor waren gegaan) was maar een van de onverwachte hobbels op weg naar succes. De kwestie is trouwens in den minne geschikt, zonder dat de partijen er details over verstrekken.

Groter probleem is het geld. De vermogende initiatiefnemers hadden rekening gehouden met een aanloopverlies van anderhalf miljoen euro in het eerste jaar, voornamelijk op te hoesten door Derk Sauer en Ruud Hendriks. Daarna moest de zender ‘min of meer break-even’ draaien.

Het werd erger dan dat: er ging volgens insiders twee tot drie ton per maand de deur uit bij Het Gesprek, zonder dat daar inkomsten tegenover stonden. En televisie is al zo duur. Een uitzending van Pauw & Witteman kost gemiddeld zo’n 30 duizend euro, dat is 7,5 miljoen per jaar. De Wereld Draait Door: 45 duizend. Goedemorgen Nederland: 3,5 miljoen per jaar.

200 euro
Dat geld heeft Het Gesprek niet. Vandaar dat presentatoren het er soms met een salaris van 200 euro per uitzending moeten doen. Meewerken aan Het Gesprek moest vooral gezien worden als een eer.

Kijkers konden de zender niet ontvangen, of wisten hem niet te vinden. Er waren dagen dat Het Gesprek twaalfduizend kijkers trok. In totaal, over een hele dag. Uit metingen van de Stichting Kijkonderzoek bleek dat sommige uitzendingen rond de duizend kijkers haalden, een getal dat in de tv- en reclamewereld gelijk staat aan nul. Niet voor niets koos Het Gesprek ervoor de cijfers niet meer te (laten) openbaren. Geholpen heeft het niet: adverteerders heeft de zender nog steeds nauwelijks, behalve spotjes van gelinkte bedrijven en organisaties.

Verrassend snel gingen Hendriks, Sauer en Barend weer ‘de markt op’ met hun nieuwe zender. Vele grote partijen, van De Telegraaf en Audax tot de Volkskrant en Stichting Democratie en Media, werden bezocht. Eind vorig jaar liet Jacques Kuyf, bestuursvoorzitter van de FD Mediagroep (die onder meer Het Financieele Dagblad uitgeeft), zich op een openbare discussie uit over het bezoek dat hij kreeg. Het FD, zei hij, mocht ‘de hele zaak’ destijds (het was vrij snel na de start) hebben voor 1,5 miljoen euro.

Bloemenbuurt-tv
Dat aanbod werd afgewezen: de FD Mediagroep voelde zichzelf niet in staat meer dan een halfuur per dag ‘spannende tv’ te maken. Bovendien, liet Kuyf weten, vond hij de zender een voorbeeld van ‘Bloemenbuurt-tv’, die niet voor niets hooguit drieduizend kijkers trok. Het FD vond een bereik van 100 duizend kijkers een minimum vereiste – een cijfer waar de zender alleen nog van kan dromen.

De Volkskrant had bijna een overeenkomst met Het Gesprek, waarbij ook het bedrijf Wintertijd van Harry de Winter was betrokken. De deal was zo goed als rond: voor 5 miljoen euro zou de krant in de zender participeren. Een kans om zich – in het streven naar multimediale ontplooiing – te begeven op de televisiemarkt.

De deal liep stuk, onder meer op het plan van de initiatiefnemers om via een ‘programmaraad’ invloed te blijven houden op de inhoud van programma’s die door de Volkskrant zouden worden gemaakt.

Na de vruchteloze zoektocht werd Het Gesprek vorig najaar zo goed als stilgelegd: maandenlang werden alleen nog herhalingen uitgezonden.

Lobbywerk
Is Het Gesprek nu definitief verstomd? Zwartkijkers zouden die conclusie maar al te graag willen trekken, maar voor die diagnose is het nog steeds te vroeg. Het is een prestatie dat het de volhardende initiatiefnemers is gelukt om in vrijwel het gehele land op de analoge markt (de kabel) aanwezig te zijn. Dat vergt intensief lobbywerk bij de tientallen programmaraden en kabelbedrijven waarover de Nederlandse televisiemarkt is verdeeld. Die missie is in elk geval geslaagd.

Een probleem blijft de marketing. Deskundigen twijfelen er niet aan dat er in principe een groep kijkers voor een zender als Het Gesprek bestaat. Het grootste probleem: van de kijkers die de zender hebben weten te vinden, blijft het overgrote deel hooguit tien tot twintig minuten hangen, om vervolgens weer weg te zappen. Geen adverteerder die daar zijn geld op gaat inzetten.

De oprichters volharden. Eind vorig jaar brachten zij verheugend nieuws. Trots werd een ‘sterke doorstart’ aangekondigd: per 4 januari zou alles anders worden. De zender had nieuwe partners gevonden in De Nationale Postcode Loterij (baas Boudewijn Poelman hoort tot de vriendenkring van Derk Sauer), het Concertgebouw en het Concertgebouw Orkest (journalist Frénk van der Linden interviewt wekelijks solisten en dirigenten), de BBC (uitzendingen van BBC World News worden met enkele uren vertraging ondertiteld uitgezonden) en kennis- en opleidingscentrum De Baak (directeur Harry Starren praat met ondernemers over leiderschap).

Postcode Loterij
Vooral de samenwerking met de Postcode Loterij was opzienbarend. Niet alleen vanwege het bedrag (naar verluidt 2,5 miljoen euro, maar daarover willen de partijen geen uitspraak doen), maar meer nog vanwege de inhoudelijke samenwerking. Een uitgekookt idee: de 57 goede doelen die bij de loterij zijn aangesloten, krijgen ‘gratis’ zendtijd om zichzelf voor het voetlicht te brengen.

Nog lang niet alle details zijn ingevuld (zowel Amnesty International als Vogelbescherming Nederland laat weten nog volop in overleg te zijn), maar volgens een woordvoerder van de Postcode Loterij moeten de uitzendingen op de eerste vrijdag van maart gaan beginnen. Dat de zender nauwelijks kijkers trekt, heeft de loterij zich ook gerealiseerd. Maar: ‘Wij denken dat onze bijdragen juist de interesse voor die zender kunnen verhogen. En het is voor dit jaar, daarna kijken we verder.’

De voorlopige opzet: tot het eind van het jaar elke vrijdagavond van 19.00 tot 24.00 uur een nieuwsrubriek, een ‘positief-kritische’ talkshow met of over minimaal één goed doel, en een documentaire over een van de aangesloten organisaties. De programma’s worden later in de week herhaald. Namen van presentatoren zijn er nog niet, evenmin als programmatitels.

De Postcode Loterij zal zich niet ontpoppen tot zelfstandig tv-producent: de documentaires zullen voornamelijk gevuld worden met materiaal dat de organisaties zelf al hebben liggen. Volgens de woordvoerder zal de Postcode Loterij zelf niet nadrukkelijk aanwezig zijn: ‘We gaan niet elke uitzending eindigen met een oproep om loten te kopen.’

Herhaling
Nog steeds worden veel programma’s vele malen herhaald, wat de kijker overigens best goed kan uitkomen. Maar vorig jaar werd op Het Gesprek weken na Prinsjesdag nog gewoon de ‘zojuist gepresenteerde’ Miljoenennota besproken.

Dat maakt Het Gesprek voor de argeloze buitenstaander moeilijk te volgen. De zender ontbreekt in de meeste televisiegidsen, waardoor de kijker tijdens het zappen nogal toevallig stuit op programma’s als Satellite Queens, een geruchtmakend Arabisch programma over en voor vrouwen. Interessant voor enkele malen, maar niet de publiekstrekker die je op prime time zou mogen verwachten.

Ook dagelijks: The Late Show met David Letterman. Aardig, maar de vertraging is soms dodelijk. Terwijl afgelopen week Obama zijn inauguratierede hield, besprak Letterman op Het Gesprek met zijn publiek nog de kerstdagen.

Susan Smit
Tussendoor wordt de kijker de ene keer getrakteerd op Susan Smit die twee schrijvers ontmoet, dan weer door popzanger Rick de Leeuw die een muzikant ondervraagt, een hip bebrilde marketingman die ondernemers hun ‘pitch’ laten doen. Soms aardig en verrassend, soms onbedoeld lachwekkend of verpletterend nietszeggend, maar vooral heel veel van hetzelfde. Nimmer dwingend, meestal zonder gezichten en inzichten die niet elders te zien zijn.

Wordt Het Gesprek ooit nog spraakmakend? De zender wenst er voorlopig even het zwijgen toe te doen: binnen twee weken wordt een nieuwe partner in het avontuur gepresenteerd. Niet op de eigen zender, maar in het programma Pauw & Witteman, luidt de afspraak. En daarna wordt alles anders. Misschien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden