Drie voorstellingen over walvis, een over schaduwlevens

Maak een voorstelling over walvissen. Dat was de opdracht van theatergoep Hollandia aan vier jonge regisseurs. Al te letterlijk hoefden ze die opdracht niet te nemen, als er maar een interessante productie kwam....

Van onze medewerkster

Marijn van der Jagt

AMSTERDAM

Of hij een voorstelling wilde maken over walvissen, vroeg toneelgroep Hollandia aan Kees Roorda, een beginnend regisseur. Die greep z'n kans en vergat onmiddellijk het aangedragen thema. Pas later begreep ik dat het een serieus voorstel was', zegt Roorda verontschuldigend, 'maar ik heb dat nooit zo opgevat. Ik heb ook helemaal niks met walvissen.'

Hij heeft wel wat met 'schaduwlevens': levens die zich buiten de alledaagse wereld afspelen. En dus maakte hij Tomorrowland, een voorstelling in een loods, waar zes jongeren dansend, vechtend en zingend een nacht doorbrengen.

Het maakte Hollandia niks uit, als er maar een interessante productie kwam. Die ruimhartige opstelling is typerend voor het Noord-Nederlandse gezelschap. Onder de verzamelnaam Noordpunt Zuidpunt nodigt Hollandia al vier jaar lang jonge regisseurs uit om een locatievoorstelling te komen maken.

'Nou ben ik eigenlijk helemaal niet zo jong meer', zegt Peter de Graef. Vergeleken met de drie andere regisseurs die zich de komende maand bij Hollandia presenteren, is hij een gearriveerd theatermaker. Dat geldt niet voor de drie jonge acteurs van de Maastrichtse toneelschool die het initiatief namen voor De drie mannen van Ypsilanti. Zij vroegen De Graef voor de tekst en de regie, en stapten vervolgens met hun plan naar Hollandia.

Zo hebben allevier de voorstellingen van Noordpunt Zuidpunt 1997 een andere ontstaansgeschiedenis. Jeroen Willems, vaste speler bij Hollandia, wilde al langer een productie maken met de actrices Henriëtte Koch en Robijn Wendelaar. Het wordt zijn officiële debuut als regisseur. Rebekka A. Ingimundardottir, is afkomstig van de opleiding Objekttheater van de Amsterdamse Theaterschool. Johan Simons en Tom Blokdijk, regisseur en dramaturg bij Hollandia, vroegen haar om een voorstelling te komen maken. Over walvissen. En daar had de IJslandse Ingimundardottir zo veel mee, dat het nooit bij haar was opgekomen om daar theater over te maken.

'In IJsland zijn walvissen zo gewoon, je hoeft maar op te kijken en je ziet er een langskomen. Tot 1988, toen de walvisvangst verboden werd, maakten walvissen deel uit van ons dagelijkse brood.' Whale Tale, waarvoor Ingimundardottir zelf de tekst schreef - net als Roorda en De Graef - speelt zich af in een loods in De Rijp. 'Dat was een van de Nederlandse havens van waaruit in de zeventiende eeuw op walvissen werd gejaagd. Die plek was ooit verbonden met de zee. Nu is daar alleen maar grasland.' Voor de IJslandse is dit een onbegrijpelijke transformatie, een gevecht tegen de natuur dat te maken heeft met de walvisvangst.

Ook Jeroen Willems stuitte bij zijn zoektocht naar een geschikte locatie op de voortschrijdende civilisatie die zich in het landschap aftekent. Zijn voorstelling Ach Deken! Deken ach! mijn waarde Wolff is een collage uit het werk van Aagje Deken en Betje Wolff. In Beverwijk zocht Willems het kleine werkhuisje op van de schrijfsters, dat ooit op hun landgoed stond. 'Nu staat het midden tussen de bejaardenhuizen', grinnikt Willems. Hij koos uiteindelijk voor het kerkje van Ruigoord, dat Hollandia al eerder gebruikte. 'Wolff en Deken hebben veel geschreven over het landschap en de omgeving. Een tekst over de Beemster bijvoorbeeld, die zo over Ruigoord zou kunnen gaan, over de natuur die daar verloren dreigt te gaan.'

De voorstelling van Peter de Graef is gemaakt om op tournee te gaan langs de theaters. Speciaal voor Noordpunt Zuidpunt wordt de productie omgewerkt tot locatieproject in de Bruynzeelfabriek in Zaandam. Aanvankelijk wilde De Graef zijn personages, 'drie dolende zielen in een verlaten Noord-Hollands landschap', ook werkelijk buiten neerzetten. Maar hij vond geen geschikt landschap. 'Ik wilde een piepklein huisje in een eindeloze vlakte van kapotgevroren gras. Maar waar ik ook zocht, telkens zie je op de achtergrond materiaal dat de aanwezigheid van mensen verraadt. Er is één plek in Nederland waar gras is tot aan de horizon: in Amersfoort. Maar dat is niet in Noord-Holland, dus dat telt niet.'

Noordpunt Zuidpunt: Tomorrowland van Kees Roorda (van 3 t/m 12/10 in Zaandam), Ach Deken! Deken ach! mijn waarde Wolff! van Jeroen Willems (van 10 t/m 19/10 in Ruigoord), De drie mannen van Ypsilanti van Peter de Graef (van 17 t/m 26/10 in Zaandam) en Whale Tale van Rebekka A. Ingimundardottir (van 24/10 tot 2/11 in De Rijp)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden