BoekrecensieEen heel stabiel genie

Drie jaar chaos in het Witte Huis, verteld van binnenuit ★★★★☆

Journalisten Philip Rucker en Carol Leonnig geven een mooi beeld van de oorlogstaferelen in het Witte Huis onder een zekere president.   

Donald Trump tekent een decreet in het Witte Huis. Na drie jaar heeft de president zich vooral omringd met jaknikkers.Beeld Getty

‘Het is eigenlijk heel makkelijk om met mij samen te werken. Weet je waarom het makkelijk is? Omdat ik alle besluiten neem’, filosofeerde president Trump vorig jaar na het ontslag van John Bolton, alweer de derde nationale veiligheidsadviseur in drie jaar die zijn biezen kon pakken.

De mensen die met Trump samenwerken, denken daar iets anders over, blijkt uit Een heel stabiel genie van Washington Post-journalisten Philip Rucker en Carol Leonnig. Zij spraken met ruim tweehonderd ingewijden en medewerkers van het Witte Huis en het beeld dat daaruit oprijst, is niet bepaald het product van ‘een heel stabiel genie’, zoals Trump zichzelf ooit omschreef.

Hun chronologische verslag van de eerste drie jaar van Trumps verblijf in het Witte Huis bevestigt de oorlogstaferelen die Michael Wolff (Fire & Fury) en Bob Woodward (Fear) eerder vastlegden. Vanaf de eerste dag verkeert Trump al op voet van oorlog met ministers die zijn impulsieve gedrag proberen te temmen, met als gevolg een aanhoudende stroom kopstukken die Trump uit het Witte Huis gooit.

Impulsief en ongeduldig

Al na een week veroorzaakt Trump chaos op de luchthavens als hij zonder overleg met zijn ministers een inreisverbod afkondigt voor mensen uit zeven moslimlanden. Het is de voorbode van een lange reeks impulsieve besluiten die zijn medewerkers tot wanhoop brengen, maar volgens Trumps jonge, radicaal-conservatieve adviseur Stephen Miller zit er wel een gedachte achter. ‘Deze president is revolutionair. Hij gaat China kapotmaken. De veranderingen die we gaan invoeren zijn zo ingrijpend dat chaos per definitie onvermijdelijk is’, legt hij uit aan de Franse ambassadeur Gérard Araud.

Trump ergert zich aan zijn medewerkers, die hem steeds ‘nee’ moeten verkopen als hij weer een wild plan lanceert. Zo wil hij de wet afschaffen die het bedrijven verbiedt buiten Amerika corrupte praktijken te bedrijven. ‘Het is zo oneerlijk dat Amerikaanse bedrijven geen geld mogen betalen om voet aan de grond te krijgen in het buitenland’, klaagt hij. Waarop minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson hem moet uitleggen dat dit niet zomaar kan. Het is een episode die op gespannen voet staat met het verweer van zijn advocaten in het impeachmentproces dat het Trump ging om de strijd tegen de corruptie – en níét om het zwartmaken van zijn rivaal Joe Biden – toen hij de Oekraïense president Zelenski om hulp vroeg.

De ene na de andere minister wordt door Trump vernederd. Na een gesprek onder vier ogen met de Russische president Poetin in Hamburg krijgt Tillerson te horen dat Trump zijn adviezen niet meer nodig heeft. ‘Ik begrijp Poetin. Ik heb twee uur met hem gesproken. Ik weet meer over hem dan jij’, zegt Trump tegen Tillerson, die als voormalige baas van ExxonMobil talloze malen met Poetin heeft onderhandeld.

‘Gevaar voor het land’

Op een bijeenkomst met de militaire top waar minister van Defensie James Mattis en Tillerson hem het nut van Amerikaanse militaire bases overzee en samenwerking met bondgenoten proberen uit te leggen, verliest Trump zijn geduld. ‘We moeten ze laten dokken voor onze troepen. Dat hele gedoe moet ons geld opleveren!’, roept hij. Zijn legerchefs krijgen er ook van langs als het gaat over de oorlog in Afghanistan: ‘Ik zou nooit met jullie ten oorlog trekken! Jullie zijn een stelletje slampampers. Watjes!’ Het is een belediging die Mattis en de andere militairen diep treft, zeker van iemand die zelf met een smoes onder zijn dienstplicht in Vietnam uitkwam.

Na afloop van de sessie op het Pentagon noemt Tillerson de president tegenover zijn collega’s een ‘fucking moron’, een ongelooflijke oetlul. Anderen noemen hem ‘geschift’ of een ‘gevaar voor het land’. Ook stafchef John Kelly, inmiddels ook vertrokken, laat zich achter de rug van Trump neerbuigend over hem uit. Als het over de muur gaat die Trump langs de grens met Mexico wil optrekken, zegt hij tegen zijn medewerkers: ‘Hou toch op. Allemaal gelul. Wij gaan helemaal geen muur bouwen. Hij kletst maar wat!’

Veel nieuwe onthullingen bevat Een heel stabiel genie niet, maar het geeft wel een goed beeld van de aftakeling van het Witte Huis nu Mattis, Kelly, McMaster en andere zwaargewichten het veld hebben moeten ruimen en Trump zich vooral heeft omringd met ja-knikkers.

Wel vraag je je af waarom de opgestapte ‘volwassenen in de kamer’ niet eindelijk zelf vertellen hoe het was om voor het ‘heel stabiele genie’ te werken. Rucker en Leonnig houden het op angst voor de wraak van Trump of respect voor de president als instituut, maar soms heeft de democratie een beetje meer moed nodig en wat minder respect.

Beeld Atlas Contact

Philip Rucker en Carol Leonnig: Een heel stabiel genie – Hoe Donald Trump Amerika op de proef stelt 
Uit het Engels vertaald door Jan van den Berg, Henny Corver, Aad Janssen, Nannie de Nijs Bik-Plasman en Pon Ruiter. Atlas Contact; 480 pagina’s; € 22,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden