Review

Doty verweeft zijn ervaringen soepeltjes met levensverhaal

In een goochelwinkel leerde James Doty trucs voor het echte leven.

Beeld Getty Images

Doty verweeft zijn ervaringen als hersenchirurg soepeltjes met zijn levensverhaal.

Goed nieuws voor degenen die sceptisch zijn over het werk van Dick Swaab. Neuroloog James Doty vindt de materialistische kijk op het leven te beperkt. Hij benadrukt de plasticiteit van het brein. Als je het brein traint, kan je een goed mens worden.

Het verhaal van de Amerikaanse neurochirurg James Doty bevat alle ingrediënten van de Amerikaanse Droom. De jonge James groeit op in een arm gezin met een vader die te veel drinkt en een labiele moeder die wordt geslagen. James' achtergrond belooft niet veel goeds voor zijn toekomst. Als hij 12 is, keren zijn kansen. Hij stapt een goochelwinkel binnen, waar Ruth, een oudere vrouw, hem opvangt. Zij wil hem geen goocheltrucs leren, maar 'echte' magie waar je een leven lang profijt van hebt. De lessen die ze Doty leert, zouden we nu mindfulness noemen: je lichaam ontspannen, je geest rustig maken, het hart openen en je doelen visualiseren. Gedurende zes weken komt Doty elke dag bij haar over de vloer en visualiseert hij zijn levensdoel: een top-chirurg worden, veel geld verdienen. Dat lukt hem.

Non-fictie
James Doty
Magisch brein, magisch hart
***
Uit het Engels vertaald door Elisabeth van Borselen.
A.W. Bruna;
269 pagina's, euro19,99.

Dr. James Doty leidt tegenwoordig het Center for Compassion and Altruism Research and Education op Stanford University. Hij kan grote spirituele leiders tot zijn vrienden rekenen: de dalai lamai doneerde bij hoge uitzondering een aanzienlijk bedrag om bij te dragen aan Doty's wetenschappelijk onderzoek.

Magisch brein, magisch hart is in de eerste plaats een autobiografische vertelling. Doty schrijft over zijn werk als neurochirurg. In die hoedanigheid moet hij het hoofd en het hart koel houden, omdat betrokkenheid bij de patiënten tot fouten kan leiden. Maar het besef dat leven en dood in zijn handen liggen, maakt hem ook bewust van de waarde van het leven. Zijn ervaringen als hersenchirurg verweeft Doty met zijn levensverhaal. Dat verhaal is bij vlagen hartverscheurend. Zo loopt hij stage in een gevangenis en wordt op een dag zijn vader - agressief, dronken - binnengebracht. Het verhaal is zó soepeltjes opgeschreven - duidelijk met de hulp van een heel goede redacteur, want naar verluidt heeft Doty zijn verhaal gedicteerd - dat je maar nauwelijks opmerkt dat enkele zaken behoorlijk discutabel zijn.

Het meest omstreden van de spirituele lessen vind ik de vierde les: het visualiseren van je intenties. In veel spirituele praktijken wordt de aantrekkelijke belofte je als een worst voor de neus gehouden: als je je maar hard genoeg voorstelt hoe een goede toekomst eruitziet, dan zal die ook uitkomen. Natuurlijk helpen negatieve gedachten je niet verder in het leven, maar zo simpel als de visualisatietruc hier wordt voorgesteld, lijkt het me toch echt flauwekul.

Er kleeft ook een risico aan. Doty's visualisaties komen allemaal uit, en omdat hij alleen nog maar bezig is zijn eigen succes te visualiseren, wordt hij een arrogante man met weinig compassie. Als Doty miljonair is, moet hij opnieuw een harde les leren: hij raakt al zijn geld kwijt door een foute investering en realiseert zich op dat moment dat hij een les van Ruth uit het oog heeft verloren: compassie.

Magisch brein, magisch hart heeft alles in zich om een spirituele hit te worden, een aangrijpend verhaal met een happy end én de combinatie van de twee populairste manieren om tegen identiteit aan te kijken: we zijn ons brein (hersenwetenschap) en we zijn ons hart (yoga, mindfulness). Toch zeurde er wat. Ik begon het bestaan van Ruth in twijfel te trekken. Het is net te mooi om waar te zijn, en er zijn net te veel toevalligheden. Als Doty Ruth jaren later probeert te traceren omdat hij dit verhaal wil opschrijven, blijkt ze overleden, in 1979 al, aan borstkanker. Aardig is het niet, maar ik dacht: ja, ja. Misschien beschermt hij haar identiteit en wilde hij voorkomen dat ze in allerlei talkshows moest opdraven. Misschien heeft hij Ruth wat meer magische kwaliteiten toegedicht dan ze werkelijk had, of wat hedendaagse lessen van de mindfulness op haar geprojecteerd.

Is dat erg? Ik denk dat Amerikanen dat héél erg zouden vinden (denk aan het debacle rond James Freys In duizend stukjes, omdat de auteur zijn levensverhaal enigszins had aangedikt). Mij maakt het niet zoveel uit. Ik stelde me zo voor dat er ooit een klein jongetje was dat af en toe in een goochelwinkel kwam, waar een aardige vrouw werkte die hem wat leerde. Dan is les vier voor mij meteen ook verteerbaar en waar: visualiseren - dat is fictie. En fictie kan je leven redden.

James Doty.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.