Dostojevski de oren gewassen

In zijn collegecyclus Lectures on Russian literature, waaruit nu in Nederlandse vertaling de lezing over Dostojevski is verschenen, geeft Vladimir Nabokov (1899-1977) het al vrij snel toe: 'Ik wil maar al te graag Dostojevski ontmaskeren.'..

En dus doopt Nabokov zijn pen in gal en gaat hij er eens goedvoor zitten: Dostojevski is een middelmatig schrijver, eenveredelde misdaadauteur en een gemankeerde toneelschrijver die,afgezien van een paar humoristische scènes en één goed boek(De dubbelganger), excelleert in literaire platitudes,melodramatische sentimentaliteit en langdradige, vulgaire,obsessieve onzin.

Zijn werk wemelt van hysterische, neurotische, epileptische,schizofrene, psychopathische en erotomane personages die tekrankzinnig zijn om ooit geloofwaardig te worden en die bovendiengeen noemenswaardige ontwikkeling doormaken; 'zijn wereld is tehaastig geschapen, zonder enig benul van de harmonie en despaarzaamheid waaraan zelfs het meest irrationele meesterwerkzich moet houden'.

Nabokov gruwt van Dostojevski's 'neurotische christelijkheid'en zijn 'zeer kunstmatige en volkomen pathologische idealiseringvan het eenvoudige Russische volk'. Niets moet hij hebben van deprofeet Dostojevski die zich een vertolker van het orthodoxechristendom waant, en die 'voor het ontwaren van elkepsychologische of psychopathische knoop zonder uitzondering naarJezus doorverwijst'.

Er zijn nogal wat anti-Dostojevskianen van naam - Karel vanhet Reve bijvoorbeeld, en Boenin en Toergenjev, die Dostojevskiooit 'een nieuwe puist op de neus van de Russische literatuur'noemde; toch heeft de heftigheid waarmee Nabokov tegen hemfulmineert iets raars. Het is alsof de aristocratische estheetNabokov vies is van de broeierige Dostojevski en zijn gepeuterin de menselijke psyche. Dostojevski is hem te weinigtransparant, zijn personages zijn slechts dragers van een idee,archetypen van goedheid, slechtheid, geilheid, heiligheid etcetera, maar geen geloofwaardige mensen die hij voor zich kanzien.

En om die zintuiglijke waarneming draait het vermoedelijk.Als een bij uitstek visueel ingestelde schrijver was Nabokoveenvoudigweg niet in staat Dostojevski te appreciëren. ZoalsNabokov geen gehoor had voor muziek, zo ontbeerde hij ook eenzintuig voor Dostojevski.

In hun nawoord noemen de vertalers Dostojevski Nabokovs blindevlek. Ze breken een lans voor Dostojevski en zijn er op hun beurteens goed voor gaan zitten om Nabokov de oren te wassen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden