Dora van der Groen was uniek in haar intensiteit van acteren

'Ik heb altijd  in mijzelf, ergens, een heel diep, dun verdriet. Terwijl ik toch vreugdevol ben van binnen. Maar als ik naar dat  dunne, diepe verdriet kijk, dan komt deze foto.'

Dora van der Groen in 1967 Beeld Paul Dijkstra
Dora van der Groen in 1967Beeld Paul Dijkstra

Dat zei de Vlaamse actrice en theaterpedagoge Dora van der Groen in 1998 in een interview met deze krant. Aanleiding was de première van De Kus van de Spinnevrouw, dat zij toen regisseerde bij Het Zuidelijk Toneel in Eindhoven. De foto waarnaar ze verwees was van haar eigen, betraande gezicht dat toen prominent op het affiche stond.

Het geeft aan dat Dora van der Groen, zeker in Nederland, vooral van belang is als de vrouw achter de schermen, veel meer dan als actrice, hoewel ze daaraan in België haar grote populariteit dankt.

Dora van der Groen, die zondag in Antwerpen op 88 jarige leeftijd is overleden, was zowel in haar vertolkingen van een aantal (film)rollen als docente in alle opzichten uitzonderlijk. Haar uiterlijk (klein, vaak gemillimeterd haar, tuniek-achtige kleding, zachte, bedwelmende stem), maar ook de intensiteit van haar acteren en manier van lesgeven waren in alles tamelijk uniek. Vaak speelde zij vrouwen in de war, personages die de nodige schrammen hadden opgelopen. Haar mooiste rol was misschien wel die in Dokter Pulder zaait papavers (1975) van Bert Haanstra met Kees Brusse als tegenspeelster, een kunstzinnige film die een verrassend groot publiek trok. Van der Groen dwarrelde daarin met een aanstekelijke gekte rond als een verdronken vlinder die nog één keer naar de hemel wilde vliegen. Ook in films als Antonia en Pauline & Paulette speelde zij met ingehouden gekte en minimale middelen personages waaraan een steekje los zat.

null Beeld belga
Beeld belga

Opleiden

Als artistiek leider van de toneelopleiding van het Koninklijk Conservatorium in Antwerpen leidde ze een hele generatie regisseurs en acteurs op. Dirk Tanghe, Ivo van Hove, Chris Nietvelt, Katelijne Damen en vele anderen kregen van haar les en werden door haar levenslang artistiek aangeraakt en gevormd. Zelf speelde ze weinig in het theater. 'Ik heb dat maar vijf jaar gedaan, toen ik jong was en mooi en niet beter wist. Ik had daar veel succes mee, en als je jong bent word je in dat succes opgezogen. Je denkt dat het ineens allemaal in orde is, maar het is helemaal niet in orde. Het is aangenaam, maar het heeft niets te betekenen', zei ze daarover.

In België werd ze een publiekslieveling door te spelen in series als Terug naar Oosterdonk, Wij, heren van Zichem en Tantes. Maar ze was ook geliefd bij de culturele elite, de bezoekers van het gesubsidieerde toneel. Op uitnodiging van Ivo van Hove regisseerde ze bij het Zuidelijk Toneel naast De Kus van de Spinnevrouw ook een waanzinnige Abele Spelen, een wrede Thyestes en een barokke De Cenci.

Maandag werd in het Stadhuis van Antwerpen een condoleanceregister voor Dora van der Groen geopend. Het geeft aan hoe bekend en geliefd ze daar was. Met Jan Decleir behoorde ze dan ook tot de groten van de Vlaamse theater- en de filmwereld. Ook op Facebook viel veel rouwbeklag op te tekenen.

Actrice Katelijne Damen verwoordde het aldus: 'de strafste, de beste, de grootste, de mooiste ...nooit, never uit mijn hart en wezen, onvoorwaardelijk en voor altijd.'

Zelf was Van der Groen nogal nuchter over de vluchtigheid van het theater en haar rol daarin: 'Er is niets vast te houden, dat is juist zo mooi aan theater, er blijft niets van over. Herinnering misschien.'

Dora van der Groen in 1969 Beeld Paul Dijkstra
Dora van der Groen in 1969Beeld Paul Dijkstra
null Beeld belga
Beeld belga
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden