InterviewIdfa-directeur Orwa Nyrabia

‘Door Idfa komen er betere films in aanmerking voor de Oscars’

De Oscar-academy is dit jaar voor het eerst aanwezig op het International Documentary Filmfestival Amsterdam, dat als springplank fungeert voor de voornaamste filmprijs van Hollywood. Festivaldirecteur Orwa Nyrabia: ‘Ooit waren de Oscars zo ongeveer het tegenovergestelde van Idfa’.

Bor Beekman
Still uit documentaire The Cave. Beeld National Geographic
Still uit documentaire The Cave.Beeld National Geographic

Noem het een Oscarborrel, of Oscarfeestje: zondagavond kwamen de stemmers van de documentairetak van de Academy of Motion Picture Arts and Sciences bijeen op het International Documentary Filmfestival Amsterdam. Er ging een officiële uitnodiging aan de leden aan vooraf. ‘Op festivals als Cannes en Venetië houdt de Academy al decennialang zulke bijeenkomsten’, zegt Orwa Nyrabia, artistiek directeur van Idfa. ‘Dat ze ook iets organiseren op een documentairefestival is voor het eerst.’ De 41-jarige Syriër, die bezig is met de 32ste festivaleditie, de tweede onder zijn hoede, glimlacht: ‘En uiteraard kozen ze voor Idfa. Voortaan is er elk jaar zo’n bijeenkomst in Amsterdam.’

Het maakt het festival, dat vorig jaar een recordaantal van vier van de vijf Oscargenomineerde documentaires programmeerde, een prominente promotieplek voor partijen die rond deze tijd van het jaar beginnen te lobbyen voor het filmprijzenseizoen. Zo hangen er – ook nieuw – billboards in de stad van de filmproducenten. ‘Dus niet van Idfa zelf. En de doelgroep is niet de stadsbewoner: die reclames zijn bedoeld voor de Oscarstemmers.’ Nyrabia schat het aantal Academyleden dat dit jaar aanwezig is op tussen de honderd en honderdvijftig, uit alle hoeken van de wereld. ‘Dat is een invloedrijk blok voor de documentairetak.’

Decennialang vormde de Academy een gesloten bastion, een ons-kent-onskliek met overeenstemmende smaak. Wie een Oscar wilde winnen, moest allereerst in de Verenigde Staten zien te komen met zijn of haar film. Meestal wonnen de gelikte, Engelstalige documentaires, met hulp van een zak lobbygeld. Maar sinds de kritiek op die heterogene stemgroep (hoogbejaard, wit, man) in 2015 het kookpunt bereikte, is de samenstelling rigoureus veranderd. ‘Elk jaar wordt een recordaantal nieuwe leden uitgenodigd, uit heel de wereld’, zegt Nyrabia. ‘Zo ben ik zelf ook lid geworden.’

Ook de bepaling dat enkel films mogen meedingen die in de Amerikaanse bioscoop zijn uitgebracht, is inmiddels aangepast. Wie nu een hoofdprijs wint op een voornaam documentairefestival, zoals bijvoorbeeld Idfa, komt automatisch in aanmerking voor de Oscarnominaties, die begin 2020 worden bekendgemaakt.

Tijdens zijn openingsspeech van het festival, afgelopen woensdag in theater Carré, wees Nyrabia op het belang van kunstvaardigheid: dit festival bestaat bij de gratie van films en filmmakers die de grenzen verleggen, die proberen te filmen zoals nog niet eerder is gefilmd. ‘Ooit waren de Oscars zo ongeveer het tegenovergestelde van Idfa’, zegt de directeur nu. ‘De meest commerciële, Amerikaanse droomprijs. Het inclusievere beleid van het huidige bestuur sluit meer aan bij onze visie. En Idfa kan er zo ook aan bijdragen dat er betere films in de race belanden.’

Orwa Nyrabia, directeur van het Idfa. Beeld Guus Dubbelman/ de Volkskrant
Orwa Nyrabia, directeur van het Idfa.Beeld Guus Dubbelman/ de Volkskrant

Vorig jaar werd de Syriër Talal Derki genomineerd voor een Oscar met Of Fathers and Sons, een documentaire over een jihadist en zijn jonge zoons, die op Idfa zijn wereldpremière had beleefd. De vorige film van Derki, het oorlogsportret Return to Homs, werd geproduceerd door Nyrabia zelf. In 2013 verkoos toenmalig festivaldirecteur Ally Derks Return to Homs als openingsfilm. ‘Dat was moedig van Idfa, om zo’n prominent festival te openen met een debuut van een onbekende Syrische filmmaker. Door die opening ging de film de wereld rond en gingen andere festivals óók naar Syrië kijken', zegt Nyrabia.

Meerdere Idfa-documentaires worden nu al getipt voor de Oscars. Zo ook de twee Syrische oorlogsfilms For Sama en The Cave, die het met elkaar moeten uitvechten om de titel van publieksfavoriet: beide films kregen tijdens het eerste festivalweekend de hoogste waardering (9,6). Zowel For Sama als The Cave zijn gedraaid in een noodhospitaal in een door regeringstroepen belegerde Syrische stad. De kans dat de Academy zomaar twéé Syrische films zou nomineren, acht Nyrabia vrij gering. ‘Maar wie weet?’

Vorig jaar, toen hij aantrad als artistiek directeur van IDFA, gidste Orwa Nyrabia ons langs zijn favoriete boek, acteur, toneelstuk en jawel, dier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden