ConcertrecensieChristmas Oratorio

Door het nieuwe werk van James MacMillan blijf je aan de radio gekluisterd ★★★★☆

De Schotse componist dirigeerde zelf zijn Christmas Oratorio in het Concertgebouw in Amsterdam.

Componist James MacMillan in 2014 in Hilversum. Beeld Daniel Cohen
Componist James MacMillan in 2014 in Hilversum.Beeld Daniel Cohen

In het beste geval biedt een recensie niet alleen een beschrijving van en een oordeel over muziek, maar krijg je ook het gevoel dat je als lezer bij een concert bent geweest. Ook als er maar dertig man, of alleen schrijvende pers de zaal in mag (zoals bij het laatste stuk van Louis Andriessen, begin december), doen we graag verslag. Maar dit stuk is geen recensie van een concert. Dit is een recensie van een radio-uitzending van een concert.

Hoewel concerten met publiek momenteel niet mogelijk zijn, treden het Radio Filharmonisch Orkest en het Groot Omroepkoor nog steeds op – en wel voor een publiek van tienduizenden luisteraars. Zij zijn namelijk de hofleveranciers van de live-uitzendingen van Radio 4, en die gaan door. Zo had de ZaterdagMatinee in het Concertgebouw een wereldpremière van de gevierde Schotse componist James MacMillan. Hij dirigeerde zelf zijn Christmas Oratorio.

Omdat het Concertgebouw in Amsterdam onlangs heeft besloten maar honderd mensen in de zaal toe te laten tijdens deze registraties, musici en crew meegeteld, is ook de schrijvende pers op de radio aangewezen. En dacht je: die mooie vioolsolo, is dat nou Elisabeth Perry? (Ja.) En wie speelt die prachtige partij op de celesta? (Stephan Kiefer, meldde presentator Hans Haffmans achteraf.)

Gelukkig is het nieuwe werk van MacMillan beeldend genoeg, en hoewel het idioom in veel opzichten vertrouwd voelt, zo geïnspireerd dat je aan de radio gekluisterd bleef.

Voor MacMillan, rooms-katholiek, is muziek in essentie een spiritueel fenomeen. Hij brak begin jaren negentig wereldwijd door met zijn slagwerkconcert Veni Veni Emmanuel (1992). Zijn Seven Last Words from the Cross (1994) behoort tot de aangrijpendste stukken van dat decennium en ook zijn Strathclyde Motets (neem de opname van The Sixteen uit 2011) zijn verplicht luistermateriaal. Nederland leerde hem kennen als gastdirigent van de Radio Kamer Filharmonie en door stukken als zijn St John’s Passion voor het Concertgebouworkest. Een kerstcompositie ontbrak nog.

Ook aan zijn Christmas Oratorio (dat eigenlijk door mede-opdrachtgever het London Philharmonic Orchestra in première zou worden gebracht, maar dat orkest ligt stil) merk je welke muziek hij heeft opgezogen. Het gregoriaans, Palestrina, Schotse volksmuziek, de 20ste-eeuwse symfonische muziek met het Grote Gebaar; de Bach-invloed blijft dit keer wat dieper onder de oppervlakte. Het raadsel van MacMillan is dat ondanks dat al die invloeden zo duidelijk te herleiden zijn, hij zo authentiek klinkt. Elke noot is gemeend. Overtuigd én overtuigend, maar nooit drammerig.

Het oratorium bestaat uit twee delen. Het eerste heeft een verrassend dreigende ondertoon: de omstandigheden rond Jezus’ geboorte, met de grootschalige kindermoord in opdracht van koning Herodes, resoneren. In het tweede, waarvan de eerste sinfonia ook afzonderlijk stand zou houden, horen we echo’s van de wereldlijke, hedendaagse kerstbeleving.

Het Christmas Oratorio heeft een palindromische structuur, maar door de verschillende tekstbronnen (van Latijnse liturgische teksten tot gedichten van Robert Southwell), die ook verschillend zijn getoonzet, is er toch geen groot gevoel van eenheid. Je blijft luisteren omdat je weet dat je verrast blijft worden en met schoonheid wordt gevoed.

Het applaus – ongetwijfeld ook voor sopraan Mary Bevan, bariton Christopher Maltman en, uit het koor, mezzo Anitra Jellema – kwam van de musici en zangers zelf.

Afgaande op wat de microfoons hebben opgepikt, was dat applaus terecht.

Christmas Oratorio

Klassiek

★★★★☆

Nieuw werk van James MacMillan, door het Radio Filharmonisch Orkest en Groot Omroepkoor

16/1, gehoord op Radio 4 vanuit het Concertgebouw, Amsterdam. Terugluisteren op radio4.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden