Door gifwalmen de stad tegemoet

Voor de nog prille kunstenaar Erik Batstra is de werkelijkheid zijn werk. Hij is opgeleid en werkzaam als architect, en in die hoedanigheid geeft hij gestalte aan de ruimtelijke omgeving....

Architectuur en kunst is een koninklijke combinatie, blijkt uit de eerste solo-tentoonstelling die Batstra (1963) heeft bij galerie Made in Heaven in Utrecht. Batstra, die vorig jaar de Caran d'Ache tekenprijs in de wacht sleepte en een aanmoedigingssubsidie van beeldend kunst-centrum Stroom in Den Haag ontving, paart een grote tekenkundige precisie aan een scherp inzicht in ruimtelijke vormen en structuren.

Bij Made in Heaven toont hij schilderijen, tekeningen en litho's die - niet onverwacht - voornamelijk de mens en diens rol in het stedelijk landschap tot onderwerp hebben. Het meest recent zijn de grafiettekeningen die Batstra maakte in Maleisië.

Het zijn fijnzinnige en haast fotografisch realistische tekeningen van voorwerpen dicht om de kunstenaar heen: een wc-rol met tissuehouder, een wastafel, een slaapkamer-aanzicht, een straatbeeld. Steeds verder breiden de onderwerpen zich uit over de drempel van het particuliere heen, de wereld in. Maar het is een wereld waarin geen mens, geen dier, geen blad beweegt. Straten zijn leeg, winkelramen glanzen kaal op, huizen zijn omhulsels waar niemand woont, en buiten de gekaderde voorstelling om, bewegen zich abstracte vormen. Met behulp van de zwarte grafietpen heeft Batstra een doodsbleke, mysterieuze sfeer weten op te roepen. Vlakken heeft hij zo zwart ingekleurd, lijnen zo hard aangezet dat ze zilverachtig gaan glanzen. Het is alsof er een waas over de voorstellingen hangt, die het beeld onscherp maakt en daardoor juist vaart geeft.

Eenzelfde sluier tref je aan op zijn schilderijen. Dat is eenvoudiger, want met verschillende verflagen en kleuren valt meer te suggereren dan met potlood. De schilderijen zijn er in klein en groot formaat. De kleine zijn het sterkst. Want daarin toont Batstra fragmenten: structuren van een stad, vanuit de lucht gezien en bijna geabstraheerd weergegeven; het ritme van straten en huizenblokken. Ook schildert hij een skyline, geobserveerd vanaf een vlekkerige vlakte met stakerige bomen eromheen. Niemand kan deze stad bereiken, lijkt Batstra de kijker te zeggen, want de dampen die het zicht op de huizen in de verte vertroebelen, zijn dodelijk giftig.

Batsta zegt zelf dat deze tegenstelling hem intrigeert: de stad is oorspronkelijk bedacht als beschermend fenomeen, maar heeft zich op veel plaatsen in de wereld ontwikkeld tot een levensbedreigend organisme, dat elk individualisme negeert, mangelt en opslorpt. Het is deze gedachte die op de grote schilderijen te prominent naar voren komt. Een in horizontale lagen onderverdeeld schilderij toont een stapelpatroon van menselijke figuren, waarbovenop gebouwen, mensen en weer gebouwen zijn geschilderd. Deze in somber palet geschilderde aanklacht tegen de monotonie van het grote-stadsleven ligt er te dik bovenop om te intrigeren.

Maar dit manco zij Bratstra vergeven. Hij is nog jong genoeg. En wat in Utrecht is tentoongesteld, voorspelt een glanzende toekomst.

LtB

Schilderijen, tekeningen en litho's van Erik Batstra. T/m 5 april. Galerie Made in Heaven, Oudegracht 305, Utrecht. Wo t/m za en iedere tweede zo van de maand 13-18u.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden