poëzieRecensieBewolkingen en andere gedichten

Door de gedichten van Bart Janssen waait een wolk van verlangen, hoe talig ze ook zijn ★★★★☆

Hoe talig de unieke poezië van Bart Janssen ook is, een zekere erotiek is er altijd in zijn gedichten. In zijn bundel Bewolkingen wordt heel wat afgelikt, al dan niet door mensen.

null Beeld

Er schuilt iets licht erotisch in de gedichten van Bart Janssen en dat is vreemd. Zijn poëzie draait namelijk om taligheid en daarin lijkt ze vaak ondoorgrondelijk. De Vlaamse dichter schrijft compacte verzen, vaak slechts enkele regels tellend, waarin zeker voor de Nederlander minder bekende woorden opduiken naast speelse neologismen. Mondgreep bijvoorbeeld, de titel van een van Janssens eerdere bundels, is hier in huis een tijdlang een begrip geweest. Roept er één mondgreep, nou zoek dan maar dekking.

Ook in Bewolkingen, Janssens nieuwste bundel, speelt de mond een belangrijke rol. Niet dat hij nog veel grijpt. Nee, nu zijn het de lippen en de tong die tekeergaan. Er wordt heel wat afgelikt in deze poëzie, al weet je nooit of het een mens is die dit doet. Soms lijken het vooral de dingen die menselijke gedragingen vertonen. Zoals een boot die al varend een spoor in de modder trekt: ‘Hoor hoe het zog de bodem likt’. Je kunt je het geluid makkelijk voorstellen, als een tong die langzaam over een wang glijdt.

Op andere momenten zijn de menselijke lippen aan zet. Neem ‘opstoot’, een gedicht dat over een ruzie lijkt te gaan: ‘Luister hoe hun opspraak zich/ lippen uit lip de stilte in likt,// het gepraat in ieders zwijgen/ uitgesplitst zijn aanstoot neemt,// hun stem in mindering brengt/ bij het zwendelen// tussen haar en hem.’ De stilte in likken, en daarin vervolgens van alles en nog wat horen – het is een treffend beeld voor een echtelijk conflict. De een heeft de ander zojuist een verbale uppercut gegeven. Het zwijgen (‘spraakslot’ is de titel van de afdeling waarin het gedicht voorkomt) spreekt boekdelen, de verbetenheid druipt van de monden. Vergis je niet, ook in woede schuilt opwinding.

Een enkele keer vliegt zelfs zaad in het rond, al komt er geen mens aan te pas. De wind laat het over het land waaien: ‘Ruik hoe terugkeer het zaad/ zijn overschot inblaast,// het land vermaakt,/ de lucht vergeeft’. Hoe je het ook wendt of keert, de cyclus van zaaien, groeien, zaaien is toch een soort erotiek van de natuur, al is het in de meest basale vorm. Janssen schreef het gedicht bij een roman van Stijn Streuvels, maar had evengoed een doek van Constant Permeke voor ogen kunnen hebben.

Want Janssen schrijft graag gedichten naar aanleiding van kunstwerken. Dat doet hij in haast al zijn werken. Een mooi voorbeeld is zijn gedicht bij Christina’s World, het bekende doek van de Amerikaanse schilder Andrew Wyeth: ‘Kruipt onder haar het gras/ tegen haar hunker op’, zo begint het. En zo gaat het verder: ‘tast het maaiveld de zitplaats/ van haar afwezigheid af,// verzinkt zij in haar weerwil// als de balk in zijn blik.’ Wie het doek kent (een soort kruising tussen American Gothic en Lolita), kent ook de afwezigheid van de blik. Je ziet de vrouw op de rug, kruipend naar de balk van de horizon. Ze weigert zich te tonen. Het is een bekende truc om de hunkering te stimuleren (denk bijvoorbeeld aan Dali’s jonge vrouw bij het raam). Janssen spreekt weliswaar over ‘haar hunker’, maar laat toch vooral het gras, het maaiveld, naar haar ‘kruipen’ en ‘tasten’. Het is een wereldse hunkering die uit dit doek, maar vooral ook uit deze poëzie spreekt.

Al ruim een kwart eeuw werkt Bart Janssen aan een volstrekt uniek, ogenschijnlijk ondoorgrondelijk oeuvre. Wie zich aan de poëzie van Janssen zou willen wagen, doet er goed aan vooral op het lichamelijke in diens verzen te letten. Ook al zijn het ingenieuze, talige constructies, uiteindelijk is het een wolk aan verlangen die door deze gedichten waait.

Bart Janssen: Bewolkingen en andere gedichten. PoëzieCentrum; 48 pagina's; € 20,-.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden