recensie Film

Donbass houdt koelbloedig afstand, maar sleept je toch almaar dieper de hel in (vier sterren)

Een pot augurken, in de vrieskou gedeeld door soldaten boven op een tank. Menswaardiger dan dat wordt het nauwelijks, in Donbass. Op drift in het door oorlog geteisterde Oost-Oekraïne, stuit Sergei Loznitsa’s vierde speelfilm constant op dezelfde verschrikkingen, dezelfde leugens en dezelfde ingesleten ploertigheid. Van het nationalistische kamp naar de separatisten en weer terug; een uitweg is er niet.

Beeld uit de film Donbass.

Het zou er ook eens anders aan toegaan, in het rap groeiende oeuvre van schrijver en regisseur Loznitsa. Of hij nu documentaires of speelfilms maakt, of hij zich nu richt op toeristen in voormalige nazi-vernietigingskampen (Austerlitz) of op een vrouw die haar man probeert te vinden in het Russische gevangeniswezen (A Gentle Creature), de Oekraïense cineast blijft onvermoeibaar speuren naar de belabberdste kanten van de mens.

In Donbass doet hij dat dertien feilloos geregisseerde, vignet-achtige segmenten lang. Altijd nietsontziend en vaak met galgenhumor, zoals in de scène waarin een Duitse journalist vergeefs de commandant van een separatistische legereenheid probeert te spreken. Of die waarin een man naar het politiebureau komt omdat men zijn gestolen auto zegt te hebben gevonden, maar daar vervolgens klem komt te zitten in het volkomen corrupte systeem. 

De camera van de Roemeense meester-cinematograaf Oleg Mutu weet op zulke momenten van geen wijken, cirkelend rondom de personages, zodat je ook zelf het gevoel krijgt kopje onder te gaan. Je bent voortdurend op je hoede : wanneer slaat de vlam in de pan? Wanneer ontploffen de bommen niet meer op de achtergrond, maar vol in beeld?

Een protagonist ontbreekt in Donbass, of het moet de oorlog zelf zijn. De vele personages blijven net zo anoniem als de locaties (‘Schuilkelder in een stad’, ‘regionaal regeringsgebouw’, duiden de tussentitels); sommigen keren kort terug, de meesten niet. Waar enkele scènes in elkaar overlopen, planten andere je plompverloren aan de overzijde van het front. Die losse vertelvorm, die de film veelomvattend maakt maar ook akelig kil, herinnert aan Loznitsa’s speelfilmdebuut My Joy (2010), dat als een mismoedige estafetteloop door het duistere Oekraïense achterland trok.

Loznitsa, die met Donbass de regieprijs won in de Un Certain Regard-sectie van het filmfestival van Cannes, laat het geweld almaar dichterbij sluipen. Van in de verte bulderende salvo’s  gaat het naar een claustrofobisch gefilmde (bijna-)lynchpartij en een aanslag op een passagiersbus. Veel van deze beelden zijn gebaseerd op nep-nieuwsreportages die Loznitsa op internet vond. 

In Donbass worden acteurs ingehuurd om hun afschuw uit te spreken over een moordaanslag, en valt het geënsceneerde geweld vaak niet of nauwelijks te onderscheiden van het echte. Wat dat betreft spant de slotscène  de kroon: grotendeels in één statisch shot gefilmd, transformeert de filmset tot bloederige crime scene  om vervolgens opnieuw een filmset te worden. Een passende finale is het, voor een film die koelbloedig afstand houdt en je toch almaar dieper de hel in sleept.

Donbass

Drama

Vier sterren

Regie Sergei Loznitsa

Met Valeriu Andriuta, Natalya Buzko, Evgeny Chistyakov, Boris Kamorzin, Sergey Kolesov, Thorsten Merten.

121 min., in 22 zalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden