REPORTAGE

Dollemansrit door alle lagen van samenleving

Een dollemansrit door alle lagen van een op hol geslagen samenleving: dat is de veelbelovende theaterthriller The Nation. De Volkskrant zag de repetities.

Vanaf links: Anniek Pheifer, Antoinette Jelgersma, Pieter van der Sman en Bram CoopmansBeeld Joris Smit

Het begint met een steen door de ruit van een Haagse wijnbar, en dan gaat het razendsnel. Een 11-jarig moslimjongetje wordt vermist, we zien getergde rechercheurs, corrupte politici en een kapotte koffieautomaat als metafoor voor alles wat fout gaat: een gemeenschap op drift. Het Nationale Theater speelt The Nation, een theaterthrillerserie die het hart van de bingekijker sneller doet kloppen, met Den Haag als de plek waar het allemaal gebeurt. De repetitie is krap tien minuten bezig of de energie spat al van de speelvloer en spannend is het ook.

Work in progress

Het is nog 'work in progress', waarschuwt regisseur Eric de Vroedt (44) een kwartier ervoor. We zijn bij aflevering een van de straks in totaal zesdelige reeks. De Vroedt, sinds dit seizoen artistiek leider van Het Nationale Theater (vóór zijn komst het Nationale Toneel geheten), schrijft en regisseert The Nation. De eerste drie delen gaan in première tijdens het Holland Festival in juni.

Maar voor die officiële datum wil het gezelschap al een tipje van de sluier oplichten en zo is deel 1, De verdwijning van Ismaël A., vanaf vanavond vijf keer te zien in de HNT-studio's in Den Haag. In april en mei volgen sneakpreviews van de volgende twee. Work in progress dus, er zullen nog puntjes op de i moeten worden gezet, maar veelbelovend is het.

Romana Vrede.Beeld Joris Smit

Welkom in de Schilderswijk

In de studio strekt zich een langwerpige speelvloer uit. Aan weerszijden hangen tv- en computerschermen die later in gebruik zullen worden genomen, want de rol van de (sociale) media is groot in De verdwijning van Ismaël A.. Nu staan ze nog even op zwart en denken we de Facebookpagina's en vlogs erbij tot het dinsdag allemaal klaar is. Met de laaghangende tl-buizen, een paar stoelen en een bureau is het decor een multifunctionele, kantoorachtige ruimte: een politiebureau met verhoorkamertjes, een vergaderplek, een trefpunt voor bestuurders.

Hier zien we actrice Anniek Pheifer als agent Ludmilla Bratusek haar collega David Wilzen (Mark Rietman, nu al virtuoos) met raad en daad bijstaan. Wilzen wordt verdacht van betrokkenheid bij de verdwijning van Ismaël Ahmedovic. Het joch heeft een steen gegooid naar de toekomstige halalwijnbar voor geëmancipeerde moslima's. De bar is een omstreden initiatief van Ismaëls eigen moeder, waarover steeds meer commotie ontstaat. In korte tijd worden gebeurtenissen aangestipt en mensen geïntroduceerd die invloed lijken te hebben op allerlei niveaus in de stad, eindigend in een heuse cliffhanger. Acht spelers zetten zo in hoog tempo een hele samenleving neer: welkom in de Schilderswijk.

Marathon

De verdwijning vliegt voorbij en op het vervolg is het dus nog even wachten, maar voor de gretige liefhebber is het geheel straks ook als marathon te zien.

De Vroedt leunt even achterover in een grote grijze stoel aan de rand van de speelvloer. Kort, want acteur Saman Amini wacht: ze gaan filmopnamen maken terwijl ze met De Vroedts auto door de Schilderwijk scheuren. Voor de treitervlog van Amini's personage, De Beer van 's-Gravenhage genaamd, een onheilsprofeet die met zijn boodschappen de hele stad angst aanjaagt.

'Weet wel dat ik niet de man ben voor de Ibsens en de Tsjechovs', zei Eric de Vroedt toen hij twee jaar terug in Den Haag werd uitgenodigd voor gesprekken over het artistiek leiderschap. En inderdaad, De Vroedt associeer je niet direct met de klassieken van de Koninklijke Schouwburg in Den Haag. Hij was een tijd lang zelfs repertoirehater, zegt hij met een grote grijns tijdens een gesprek daags na de repetities.

Vanja Rukavina (links) en Bram Coopmans.Beeld Joris Smit

Frisse aanpak

De Vroedt is de man die naam maakte met het tiendelige Mightysociety, een theaterproject (van 2004 tot 2012) over prangende kwesties als toentertijd de oorlog in Afghanistan, de opkomst van Pim Fortuyn, terrorisme. Het was gewaagd, hij stapte ervoor uit zijn eigen gezelschap het avontuur tegemoet. Dat begon dan ook bescheiden, maar kon door z'n succes stukje bij beetje uitbotten. Uiteindelijk nam Toneelgroep Amsterdam de jonge maker een tijdje onder haar vleugels en begon deze zich geleidelijk aan te ontwikkelen tot grotezaalregisseur.

Een aantal acteurs dat zich toen aan Mightysociety verbond, duikt nu op in The Nation en maakt sinds de zomer deel uit van Het Nationale Theater. Tijdens de oriënterende gesprekken die De Vroedt met het NT voerde, bleek hem dat ze in waren voor een frisse aanpak. Hij zei ja, en nam zeven nieuwe spelers mee. En zo ziet het Haagse toneelwereldje er nu al anders uit.

Ode aan Den Haag

Natuurlijk is het klassieke repertoire niet verdwenen. Het Nationale Theater (een fusie tussen de grote Haagse spelers: de Koninklijke Schouwburg, het Nationale Toneel & NTjong en Theater aan het Spui) brengt per seizoen vijftien verschillende voorstellingen uit en daar zit ook een Jeanne d'Arc tussen, bijvoorbeeld. De Vroedt: 'Er is plaats voor veel. Mijn eigen plannen zijn tweeledig: ik wil regelmatig Nederlandse toneelauteurs, zoals Maria Goos, Nathan Vecht en Lot Vekemans werk laten schrijven voor de grote zaal. En daarnaast ben ik bezig mijn eigen stukken te ontwikkelen, op locatie, voor festivals, en ook voor kleinere podia.'

Van laatstgenoemde categorie vormt The Nation dus het begin. Eerst nog klein, in de Haagse studio, al wat groter op het Holland Festival en vanaf november (tot februari 2018) als zesdelige marathon te zien in de schouwburgen door het land.

Mijn ode aan Den Haag, noemt De Vroedt het project. Er ging een jaar research aan vooraf. 'Ik wist niks van de stad. Ik ben er vol ingedoken, want dat is engagement voor mij: ontdekken wat je nog niet kent. Met kloppend hart ging ik de Schilderswijk binnen, het heeft toch het imago van een war zone. Bleek ook een hardnekkig mediabeeld, natuurlijk. Ja, er zijn problemen, vooral ook een hoop privé-ellende, met armoede, drugs, schulden. Maar de mensen die er wonen laten ook gretig de andere kant zien. En de wijkpolitie staat slecht te boek, maar ik heb een hoop 'good cops' ontmoet. In zo'n periode ben ik een spons. Ik zuig alles op.'

'En dan hoeft het alleen nog maar geschreven te worden', zegt hij monter. Wat volgt is een enorm puzzelwerk om alle figuren en verhaallijnen bij elkaar te laten komen. De Schilderswijk, het Binnenhof, het ministerie van Justitie, Wassenaar. Niet voor niks valt af en toe de term Netflix: de populaire televisieseries zijn ook voor hem een inspiratiebron. 'Iedereen is toch verslaafd aan The Bridge, Homeland of House of Cards. Hoe in Washington D.C alles met alles verbonden blijkt, meesterlijk. Kijkend naar Den Haag, die rare gesegregeerde, fascinerende stad, dacht ik: ook hier grijpt alles in elkaar, goedbedoelde plannen, persoonlijk drama, duistere zaakjes, dure feestjes - maar hoe precies, dat weet je eerst niet. Die verbanden, die wil ik geleidelijk aan laten zien. De lijntjes tussen de geografisch en sociaal gescheiden milieus. Een wereld op stelten, onze wereld.'

Vanaf links: Anniek Pheifer, Hein van der Heijden en Vanja RukavinaBeeld Joris Smit

Sneller dan op tv

Op zijn telefoon staat een flitsend filmpje waarop Den Haag voorbijraast: de pleinen, standbeelden, monumenten vanuit vogelvlucht, met donkere wolken die zich samenpakken boven de stad. De teaser voor The Nation, qua vormgeving onmiskenbaar een knipoog naar het begin van House of Cards. 'Op televisie switch je eenvoudig van de ene locatie naar de andere. Maar ik vind het wel spannend om te denken: we kunnen dat sneller dan op tv. Als wij in het theater zeggen: we zijn nu Wassenaar - dan is dat zo. Zo werkt de verbeelding.'

Uiteindelijk wil The Nation een samenleving laten zien waarin mensen door een gebrek aan verbondenheid elkaar een etiket opplakken, aldus De Vroedt. 'De radicale moslim, de elitaire politicus, de gesubsidieerde kunstenaar. In aflevering een zie je het al: iedereen gaat geharnast de strijd in. Open staan voor de ander, verwondering, nieuwsgierigheid: het zit er niet in. Iedereen reageert vanuit achterdocht. Hoe komen we daarvan af, van het cynisme, de machteloosheid? Ik wil met mijn voorstellingen de onverschilligheid doorbreken en de lol van het debat laten zien. Dat is ook samenleven: samen een strijd aangaan. Ik hoop dat The Nation wat losmaakt. Het Nationale Theater zo ook een nationaal discussieplatform kunnen worden. In de Koninklijke Schouwburg, waarom niet.'

The Nation, aflevering 1: De verdwijning van Ismaël A. is te zien van 21 t/m 25/3 in de HNT-studio's in Den Haag.

Anniek Pheifer.Beeld Joris Smit

Satellieten bij The Nation

Een bijzonder figuur in The Nation is De Beer van 's-Gravenhage. Deze treitervlogger, gespeeld door Saman Amini, gaat naast de serie een eigen leven leiden met een Facebook-pagina en zijn vlogs. Sommige daarvan komen in de voorstelling, maar er zijn er daarnaast meer online. Je kunt hem dus gaan volgen, deels onafhankelijk van de voorstellingen. De Beer zit in een auto en rijdt met een camera langs allerlei locaties die ook in The Nation voorkomen: zo zie je de Schilderswijk door zijn ogen. Hij fungeert op die manier ook als een soort commentator bij de voorstellingen. Eric de Vroedt vroeg schrijver Joeri Vos voor de teksten, 'omdat Joeri net iets grover is dan ik. Het is grof, maar ook bloemrijk.' Op het Holland Festival en later in de schouwburgen komt er bij de voorstellingen een glazen ruimte waarin bezoekers tijdens een korte virtual-realityfilm kunnen meeleven met het jongetje Ismaël. Waar hij is gebleven, verklappen we nog even niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden