Dolen door onschuldig landschap (Gerectificeerd)

Ik heb lang iemand anders willen zijn. Eerst was het Kuifje, toen Frits, naar de hoofdpersoon uit Gerard Reves De Avonden en daarna Johan met Sebastiaan als tweede voornaam....

Lang geleden was ik tomeloos verliefd op een jonge vrouw die mooi viool speelde en Cecilia heette, naar de godin van de muziek. Als wetten en praktische bezwaren de verwezenlijking van de droom niet in de weg hadden gestaan, zou ik haar ten huwelijk hebben gevraagd. Een vriend die Freud had gelezen, dacht dat ik haar wilde trouwen omdat ze dezelfde naam droeg als mijn moeder. Maar het was de muziek in haar ogen die me raakte. En Paul? Mijn ouders hadden geen diepere bedoeling met die naam. Na zes kinderen waren ze door hun voorkeuren heen. Ik kan verwijzen naar Paul Hindemith en Dukas maar het blijft behelpen.

What's in a name? Mijn broer heeft zijn zoon Manfred genoemd, naar het gelijknamig symfonisch gedicht van Tsjaikovski. Manfred was een engelachtig wezen van onduidelijke sekse die het slecht had getroffen met het leven. Hij voelde zich een zondaar omdat hij zijn zuster Astarte beminde. Het liefst maakte hij een einde aan zijn troosteloos bestaan. In de Alpen, waar lichaam en geest rondzwierven had dat makkelijk gekund, ravijnen genoeg, maar de dood was hem niet gegund. De Engelse dichter Byron heeft zijn tragische lot in een superieur vers beschreven. Men gaat ervan uit dat de schrijver Manfred daarin zijn eigen leven heeft geschetst.

De beeldschone Byron was verliefd op zijn halfzuster. Dolend door het onschuldige landschap van het oude Europa vloeiden de donkere regels uit zijn pen die menig toondichter inspireerden tot een meeslepende compositie.

Toch heeft Pjotr Tsjaikovski (1840-1893) lang geaarzeld of hij aan Manfred zou beginnen. Kwam de inhoud van het gedicht misschien te dichtbij? De componist was homoseksueel en durfde niet uit de kast te komen. Daar wordt een mens depressief van. In zijn geval zelfs suïcidaal. Hij verafschuwde het lichaam van zijn vrouw, die hij kort na het huwelijk in de steek liet. Toch was het aan de voortdurende, zij het schriftelijke, bemoedigingen van een vrouw te danken dat hij zijn zegenrijke werk voortzette. De weldoener, Nadezjda Von Meck, had behalve liefde en bewondering ook geld beschikbaar.

Manfred werd zijn beste stuk, dat vond Tsjaikovski tenminste zelf en hij was zeer kritisch op zijn werk. Er verdwenen meer partituren in de prullenmand dan er de weg naar de uitgever vonden. Je hoort in Manfred de wanhoop, de natuur in de bergen en de smartelijke liefde voor Astarte. Het orkest heeft de handen vol, want bijna nergens in de muziekliteratuur worden meer dramatische stemmingen opgeroepen.

Neef Manfred heeft een goede baan in de informatietechnologie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden