'Doe wat je 't liefste doet' Bo van de Graaf vertaalt 'Ja Zuster Nee Zuster' naar de jazz

Zuster Klivia zou moeite hebben om mee te zingen in Niet met de deuren slaan. Toch is het programma van het Bo's Art Trio wel degelijk een bewerking van de liedjes uit de tv-serie Ja Zuster Nee Zuster van Annie Schmidt en Harry Bannink....

Televisie-criticus Nico Scheepmaker vond Ja Zuster Nee Zuster in 1966 de beste Nederlandse televisieserie voor 'kind, kraai en volwassene.' Hij was niet de enige. De twintig afleveringen van de muzikale hit van Annie M.G. Schmidt en Harry Bannink trokken elke zaterdagmiddag tweeënhalf miljoen kijkers.

De belevenissen in het 'rusthuis vol herrie' waren in de eerste plaats voor kinderen bedoeld. Die schaarden zich massaal achter de oproep van de Groningse Zuster Klivia (Hetty Blok): 'Doe wat je 't liefste doet. Dan komt het altijd goed.' Maar Annie Schmidt liet ook de ouderen meegenieten. Die ontdekten de scabreuze toespeling in een stekkie van de fuch, fuch, fuchsia.

Bannink verstopte tussen de gewone noten verrassingen. Het intro van De Fuchsia is een variatie op de openingsmaten van When I'm 64 van The Beatles. De Beer is een walsje in de stijl van Dave Brubeck. En in nummers als Stroei-voei, Wosje Nowgarad en Popocatepetl was hij, enkele decennia voor de rage begon, al bezig met wereldmuziek.

Dertig jaar later is die muziek nog steeds niet stoffig. Het Amsterdams Kleinkunstfestival besteedde vorig jaar uitgebreid aandacht aan het werk van Harry Bannink. En volgend jaar wordt in het Utrechtse Vredenburg een Bannink-dag georganiseerd. Daar zal zeker ook Bo's Art Trio optreden, dat momenteel verrassende jazz-vertalingen van Banninks composities speelt in het programma Niet met de deuren slaan.

Saxofonist Bo van de Graaf (1955) blijft in alles wat hij doet ver verwijderd van de mainstream. Hij voelt zich verwant met Willem Breuker en Guus Janssen. Zo treedt hij regelmatig op als dirigent van een auto-orkest dat de compositie Kakadinges speelt: twintig auto's worden in drie toonhoogte-groepen verdeeld en volgen de claxon-aanwijzingen van de maestro. Hij schreef muziek voor het draaiorgel The Busy Drone en enkele malen per jaar dirigeert hij zijn compositie Belatafeld voor carillon en 'straat'orkest.

Met zijn zevenkoppige band I Compani werd hij bij een groter publiek bekend door de concerten met bewerkingen van muziek van Nino Rota, Fellini's huiscomponist. Al acht jaar ondersteunt hij met I Compani de acrobaten en clowns van het kerstcircus in de Utrechtse Schouwburg. Vroeger dacht hij dat de hoempa en polka's van een circusorkest het laagste zijn waarin een muzikant terecht kan komen. Maar in het moderne theatercircus heeft muziek een zelfstandige waarde, ook al had Van de Graaf na twaalf keer wel weer genoeg van The Girl from Ipanema.

Grote projecten met I Compani zijn lastig geworden nu de subsidie van de Stichting Jazz In Nederland (SJIN) is geslonken. Daarom ging Van de Graaf weer aan de slag met pianist Michiel Braam en drummer Fred van Duynhoven, met wie hij al sinds 1988 Bo's Art Trio vormt.

Twee jaar geleden hoorde Van de Graaf bij een vriendin een aantal liedjes uit Ja Zuster Nee Zuster. Terwijl aangename herinneringen aan tv kijken bij de buren bovenkwamen, werd het idee geboren om de muziek te gebruiken voor een improvisatieprogramma. De jazzwereld kent wel meer sentimental journey's. Zo heeft gitarist Jacques Palinckx een programma rond Beach Boys-componist Brian Wilson op poten gezet en neemt saxofonist Youri Honing popliedjes uit de jaren zestig onder handen.

Van de Graaf vindt Bannink een groot componist, omdat hij in weinig noten direct een sfeer kan neerzetten. Bannink heeft een paar bewerkingen van Bo's Art Trio gehoord en slaagde er met enige inspanning in zijn originele compositie te herkennen. Op de vraag of hij op 28 februari naar de première in het Amsterdamse BIM-huis komt, verpakte hij zijn 'nee' in een vriendelijk: 'als ik tijd heb.'

'Alle noten komen er in voor', zegt Van de Graaf over zijn bewerkingen. Al zou Zuster Klivia veel moeite hebben om mee te zingen.

De titel van het programma Niet met de deuren slaan deed wonderen. Een simpele aankondiging leverde direct een stevig aantal speelbeurten in jazzclubs op en onverwachte belangstelling van de pers. Van de Graaf wil het woord camp niet horen. De zaak wordt serieus aangepakt. Het trio heeft ook de link naar de tekst gedeeltelijk bewaard. In Duiffies laat hij de sax fladderen, in De kat van Ome Willem miauwen en in De Bullebak boos stampen.

Niet alleen het jazzpubliek dat met improvisatiemuziek vertrouwd is wordt een aangename avond gegarandeerd. Tijdens een middagconcert in Velp zaten tevreden kinderen op de eerste rij. En ook de zeventigjarige dame die dacht een kaartje te hebben gekocht voor Brahms en Mozart door het Beaux Arts Trio, ging na afloop content naar huis.

En zo blijken de mensen te komen voor wie de concerten bedoeld zijn, en dat is precies wat Van de Graaf wil. 'Dat heb ik nog uit de tijd dat ik als student hier in Nijmegen bij anti-Amerikaanse manifestaties, krakersrellen en universiteitsbezettingen speelde. Ik zal nooit op een VVD-congres of een ander ballenfeest muziek maken.

'Met I Compani speelden we vorige maand op de nieuwjaarsborrel van Burgemeester en Wethouders in het Amsterdamse Concertgebouw. In de foyers rond de grote zaal stonden allerlei bandjes opgesteld. Eerst vond ik het vreselijk, maar na verloop van tijd stonden broekrokken bij het dixielandbandje en Freek de Jonge en Remco Campert stonden bij ons te dansen. Hadden we toch weer ons eigen publiek.'

Eigenlijk beschouwt Van de Graaf het Ja Zuster Nee Zuster-programma als een tussendoortje, een gelegenheid om eens flink als improvisator uit te pakken. Hij werkt intussen hard aan het programma Gluteus Maximus, ofwel de grote bilspier. Iemand stuurde hem eens een kaart waarop Dali staat afgebeeld voor een doodskop, die kunstig is samengesteld uit vrouwenbillen. Deze kaart werd het begin van een billen-ansichtcollectie die inmiddels meer dan 250 exemplaren omvat. Een verhaal van Jan Cremer over de vrouwelijke achterzijde maakte het plan rond: er wordt een film gemaakt over dat lichaamsdeel en I Compani speelt er live muziek bij.

Alles kan, zolang het maar ver verwijderd blijft van de main stream-jazz.

Bo's Art Trio: Niet met de deuren slaanBIM-huis Amsterdam, 28 februari. Tournee.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden