Doe maar gewoon in de regio

De NPS-rubriek Van Gewest tot Gewest ontwikkelde zich in haar 35-jarig bestaan tot een instituut dat na Het Journaal het oudste Nederlandse tv-programma zou worden....

DE kneuterigheid schuilt in de details: een streng bebrilde verslaggever die in afgemeten bewoordingen zijn keurige vragen stelt; een regenteske bestuurder die zijn antwoorden geeft in de wetenschap dat het vraaggesprek solide is geregisseerd; een huppelend achtergronddeuntje bij de zwartwitbeelden van een petroleumboer op straat waaromheen vrouwen met jerrycans zich babbelend verdringen.

Het gebeurde in 1965. En Van Gewest tot Gewest was erbij.

Het was het jaar waarin het programma voor het eerst de lucht in ging. Daarna kwam bijna alles voorbij. Wonen. De Deltawerken. De binnenvaart. Muziek. Geloven in Nederland Brave programma's waren het. Passend in de tijdgeest. Saai soms tot op het bot. Maar leerzaam. Heel leerzaam.

In de eerste jaren werden objecten en vergezichten getoond in traag bewegende beelden. De interviews waren filmisch verstijfd. Gewone mensen van het platteland werden voor de camera gehaald om twee, hooguit drie vragen verkrampt te beantwoorden.

Van Gewest tot Gewest ontwikkelde zich tot een instituut, dat na Het Journaal het oudste programma van de Nederlandse televisie zou worden. Het werd een pijler in het tv-landschap, waarop de kijker kon bouwen. Het bood geborgenheid in de meest spreekwoordelijke betekenis van het woord. Het was het programma van doe maar gewoon in de regio.

In een tiendelig retrospectief (Omzien in verwondering), dat vanaf zondag 2 juli wekelijks zal worden uitgezonden, is te zien hoe Van Gewest tot Gewest de grenzen langzaam oprekte.

In de jaren zestig werd het regeringsbeleid nog keurig uitgelegd aan de hand van smetvrije reportages en vraaggesprekken waarin geen onvertogen woord viel. Een uitzending over de Deltawerken ademde de sfeer van Jan de Hartogs Hollands Glorie. Integratie van woonwagenbewoners ging over tevredenheid.

De uitzendingen van de jaren zeventig weerspiegelden de maatschappelijke werkelijkheid van eisen stellende, mondige burgers, die in Leeuwarden protesteerden tegen een te karige rijkssubsidie voor de renovatie van hun buurt (1974). Of in Yerseke hun jaarlijkse mosselfeest aangrepen om zich te verzetten tegen afsluiting van hun Oosterschelde (1972). Gaandeweg kregen de makers van Gewest tot Gewest meer oog voor afwijkende denkbeelden en verschijnselen. Zo was er de zelfgebouwde, riante woonhut van Frank Siegmund onder de grond in Etten Leur (1986), en de sfeer van het oude Java in de Haagse Jan van Nassaustraat waar deftige dames en heren het 100-jarig bestaan van hun straat vierden met een afstandelijke kout en een borrel die hun door een ober in livrei werd aangereikt.

Maar de braafheid bleef. En die moet verdwijnen, is de overtuiging van eindredacteur Hans Snijder (37), die als opvolger van Theo Leeuwenburg sinds februari de touwtjes bij het NPS-programma Van Gewest tot Gewest in handen heeft. 'Wat blijft is de basis van het programma: mooie reportages maken uit de regio. Dat is door de jaren heen altijd de kern geweest. Maar de aanpak moet veranderen. Het moet journalistieker. Onderwerpen moeten in het nu spelen. Ik heb de indruk dat er de afgelopen jaren meer aandacht is besteed aan dingen die gingen verdwijnen dan aan de actualiteit. Het programma stond te veel met het gezicht naar het verleden en met de rug naar de toekomst.'

Het twaalfkoppige redactieteam van het programma is volgens Snijder veel sprankelender dan de wekelijkse beelden tot voor kort deden vermoeden. Dat die sprankeling buiten het scherm is gebleven, wijt hij aan 'een eigen dynamiek' die Van Gewest tot Gewest door de jaren heen in een verstarrende greep zou hebben gehouden. Hij wil niet ingaan op de vraag hoe dat kon gebeuren. 'Op persoonlijke titel wil ik wel zeggen dat het me verbaasd heeft dat mensen zo lang bij hetzelfde programma kunnen werken.' Leeuwenburg zat er zo'n twintig jaar, presentatrice Jantine de Jonge vijftien. De Jonge vertrekt. Zij moet volgens Snijder een opvolger krijgen met journalistieke capaciteiten.

Snijder, afkomstig van achtereenvolgens Binnenland, Middageditie en B & W, is ervan overtuigd dat Van Gewest tot Gewest een eigen plek toekomt in het journalistieke tv-landschap. 'Grappig genoeg is de regio buitengewoon populair. Je ziet dat ook aan Hart van Nederland (SBS 6). Dat is best een grappig programma; alleen blijft het daar vaak aan de oppervlakte hangen. Wij willen zaken bij de kop pakken die er journalistiek toe doen. En ik denk dat we ons daarbij goed kunnen onderscheiden. Als je ons bijvoorbeeld vergelijkt met Zembla, dan hebben wij een voorsprong door het simpele feit dat we eigen mensen hebben zitten in de provincies. Daar ligt onze kracht. Een mooi voorbeeld vind ik de kwestie-DSM in Limburg. Iedereen komt daarop af. Als alle journalisten daar weg zijn, moeten wij later nog eens gaan kijken wat er van alle afspraken terecht is gekomen. Andere programma's doen dat zelden of nooit. Hetzelfde kunnen we doen in Enschede, een halfjaar na de ramp, of in Urk, om na te gaan wat de rellen van destijds voor die gemeenschap hebben betekend.'

Nog een voordeel, volgens Snijder: 'In september gaan we van de zondag naar de donderdag - en naar een gunstiger tijdstip: 's avonds zeven uur.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden