'Doe het zelf en zorg dat je de baas blijft'

'Een mengeling van romantiek en onheil. Daar kan ik mee leven.' John Irving kijkt naar het affiche van The Cider House Rules....

In My Movie Business, een boekje over de verhouding tussen Irving en Hollywood, spreekt de schrijver op voorhand zijn vrees uit voor het affiche. Veertien jaar duurde het voordat Irvings roman The Cider House Rules (1985) tot celluloid was omgebogen. 'Vier regisseurs versleten, talloze versies geschreven, en dan moet je maar hopen dat het affiche iets voorstelt. Als het maar niet zo'n romantische plaatje wordt', schreef Irving met afkeer.

Hij is, zegt hij trots, in zijn nopjes. Met het affiche, en met de film, die zeven Oscar-nominaties kreeg, waaronder een voor Irvings bewerking van zijn eigen roman. 'Ik heb er bovenop gezeten. Cider House, ontstaan uit herinneringen aan mijn grootvader, is mij dierbaar. Ik wilde geen gedonder. Als je zoiets beslist, blijven er twee keuzes over: laat iemand anders het boek bewerken en blijf uit de buurt, of doe het zelf en zorg dat je de baas bent. Voorkom dat anderen jou eruit kunnen gooien, om vervolgens met jouw ideeën op de loop te gaan.'

Irving, die het laatste woord had over het script, de casting en de montage, diende flink in zijn eigen werk te snijden om de roman verfilmbaar te maken. Hij schrapte het eerste deel, zodat bioscoopbezoekers niet weten dat het weeskind Homer Wells door adoptie-ouders tot vier maal toe wordt teruggestuurd naar het weeshuis. Ook anders: in het boek is Dr. Larch a-seksueel, terwijl hij in de film een verhouding heeft met Zuster Angela.

'Ik wilde dat Larch menselijker werd. Voor de ontwikkeling van een karakter is in een film niet veel tijd. Excentrieke gewoontes zwellen snel op tot allesbepalende karaktertrekken. Larch lijdt aan een ether-verslaving. Dat is al excentriek genoeg. Door hem wat liefde te geven, hoopte ik te voorkomen dat hij vervreemdt van het publiek.'

Van de wijdlopige tijdspanne, belangrijk in Irvings werk, is in het scenario niet veel over. 'Het is moeilijk om in een film vijftien jaar te verspringen zonder de geloofwaardigheid te verliezen.' Homers afwezigheid in het weeshuis werd om die reden teruggebracht van 15 jaar naar 15 maanden. En het kind dat Homer verwekt bij Candy, de vrouw van zijn vriend, bestaat in de film niet. 'De relatie tussen die twee is omgebouwd. Om Homer sympathieker te maken - hij is toch de held - wrijf ik Candy seksuele agressie aan. Ik maakte haar in het scenario tot een femme fatale, die Homer gebruikt om aan haar eigen drek te ontsnappen.'

Irving heeft een haat-liefde verhouding met film, erkent hij. In de bioscoop komt hij zelden ('Ik vind een video gerieflijker'), maar hij is geboeid door het vermogen van de cinema om een groot publiek twee uur apart te nemen. De zakelijke kant van film minacht hij. 'Als je een film wilt maken, heb je geld nodig, veel geld. Voor je het weet, heb je te maken met would-be producers en andere louche types. Zij maken misbruik van jouw verlangen om iets te creëren.' The Cider House Rules werd 'door charlatans en dieven' bijna getorpedeerd. 'Nergens is de grens tussen zakendoen en bedrog diffuser dan in Hollywood.'

Ook de juiste regisseur diende zich niet onmiddellijk aan. Irvings eerste keuze, Phillip Borsos (The Mean Season), overleed aan leukemie. Met Wayne Wang (Smoke) vlotte de samenwerking niet ('Ik was het meer met de producer eens dan met de regisseur - dat kan niet de bedoeling zijn'). En Michael Winterbottom wilde, zei hij tijdens hun eerste ontmoeting, 'helemaal terug naar het boek'. Bovendien had Winterbottom bedacht de film in het voorjaar draaien. 'De appeloogst, in de herfst, is zeer belangrijk. Wilde Winterbottom de appelplukkers dan bloesems laten plukken, in plaats van vers fruit?'

Ook met Lasse Hallström voerde Irving twistgesprekken, met resultaat ditmaal. Hallström begrijpt volgens Irving goed dat een kleine aanpassing van een personage grote gevolgen heeft voor andere karakters. 'Je moet als scenarioschrijver constant compromissen sluiten. Als schrijver maak je de karakters zo diep als je wilt, maar een scenarist vecht altijd tegen de beperking van tijd. Een film mag nou eenmaal niet te lang duren.'

In My Movie Business schrijft Irving nóg blij te zijn dat hij The World According to Garp en The Hotel New Hampshire niet zelf tot scenario's bewerkte - al blijft er teleurstelling over Tony Richardsons versie van The Hotel New Hampshire: 'Tony wilde van het boek twee films maken. Toen dat niet kon, propte hij twee scenario's in honderd minuten. Te ambitieus. Goede boekverfilmingen zijn afgekalfde versies van het origineel.'

Net als in The World according to Garp speelt Irving in The Cider House Rules een minuscule rol. Ditmaal loopt hij als een chef van een verlaten station zwijgend door het beeld. 'Ik heb om de rol gevraagd. In mijn gedachten zie ik Homer al twintig jaar uit de trein stappen om thuis te komen op St. Cloud's. Dat wilde ik wel eens echt zien gebeuren, als een afronding van mijn werk aan Cider House. De scène moest keer op keer over, en de speciaal aangemaakte sneeuw begon er steeds beroerder uit te zien. Toch is de draaidag in mijn geheugen gegrift. Alles viel op zijn plaats. Het weer was precies zoals ik ooit had bedacht, en Tobey Maguire liet Homer Wells net zo ingetogen lachen als ik me had voorgesteld.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden