InterviewNieuw filmtalent

Doden, deepfakes en een dorp vol verhalen: acht opvallende nieuwe filmmakers, vers van de Filmacademie

Met enige coronavertraging studeert de lichting Filmacademiestudenten van 2020 – 76 stuks – nu dan toch af. De Volkskrant sprak de jonge makers van een aantal opvallende afstudeerfilms. 

Roshan Nejal en Kim Verdegem voor filmmuseum Eye.Beeld Hilde Harshagen

Regisseur Roshan Nejal (28) en producent Kim Verdegem (24), makers van Deepfake Therapy: een slim verteld, verbazingwekkend documentaire-experiment waarin nabestaanden middels nieuwe digitale technieken een gesprek simuleren met hun overleden dierbaren.

Nejal: ‘Het begon eigenlijk met mijn oma, die vijf jaar geleden overleed. Vanuit onze Surinaams-Hindoestaanse achtergrond geloven we in mijn familie dat ze in het hiernamaals verder leeft. Ik dacht: hoe zou het zijn om weer eens wat te horen van mijn oma? Ik las over die deepfake-computertechnieken, waarbij wetenschappers overtuigend nieuw bewegend beeld creëren van mensen, op basis van oude beelden. Wat als je dat toepast op videobeelden van overleden dierbaren? Het is geen écht contact, maar zou je zo wel iets van die sensatie kunnen wekken? In Deepfake Therapy testen we dat idee, met gebruik van bestaande deepfake-software van het Nederlandse bedrijf 3D Universe.’

Verdegem: ‘Dit is zeker geen gewone film. We hebben oproepen gedaan op fora voor rouwverwerking, waarop we eerst ook veel negatieve reacties kregen: wát zijn jullie van plan? Maar er waren ook nabestaanden die het fantastisch vonden, die ons zelf benaderden om mee te werken.’

Nejal: ‘De eerste reactie, toen ik het plan voorstelde bij de Filmacademie: Roshan, gozer, dit gaat je nooit lukken. Maar ze gingen er niet voor liggen, daar ben ik ze zeer dankbaar voor.

‘We hebben een opstelling bedacht waarbij we behalve van dat beeld van overledenen ook gebruikmaken van stemacteurs, zodat nabestaanden vragen kunnen stellen. Maar ik ben regisseur, geen rouwtherapeut. Dus om het goed te doen lieten we ons experiment ook begeleiden door echte rouwspecialisten.’

Verdegem: ‘Ik waakte over de ethiek. De nabestaanden die meewerken in de film zijn stuk voor stuk intelligente mensen, die zelf graag wilden meewerken. We hebben veel voorgesprekken gedaan, mensen soms ook in bescherming genomen: sorry, u bent hier nog niet aan toe.’

Nejal: ‘De beeldkwaliteit is niet optimaal, het stemgeluid niet identiek, maar tóch zien mensen wat ze willen zien: hun dierbare. Die kracht van verbeelding is iets ongelofelijks. Ik ben naast regisseur ook goochelaar: de mate waarin mensen bereid zijn te geloven in iets waarvan ze weten dat het niet echt kan zijn, fascineert me zeer. Iets wat nep is, kan wel echte gevoelens opwekken. En troost bieden.’

Regisseur Thom Lunshof (23) en cameraman Amit Kumar (25) maakten het visueel opmerkelijke en ambitieuze burn-outdrama Harmonia.

Thom Lunshof en Amit Kumar voor filmmuseum Eye.Beeld Hilde Harshagen

Lunshof: ‘We wilden een film maken over wat onze generatie raakt, over wat wij meemaken: hele heftige burn-outs. We zagen het om ons heen, ook op school. En bij toeval kwamen we – mijn scenarist Sam Dijkstra en ik – op een wetenschappelijk artikel over de ‘dansplaag’ in 1518, in middeleeuws Straatsburg. De bevolking stond onder extreme druk, er was hongersnood. Eén vrouw op de markt begon te dansen, uit een soort radeloosheid. En daarna nog een, en nog een, tot op het laatst de halve stad danste, dag en nacht – sommigen gingen door tot ze er dood bij neervielen. Die massahysterie zit verwerkt in Harmonia, waarin een jonge student koste wat kost bij een roeivereniging wil komen, daar zo hard voor traint dat ze doorslaat en het contact met de wereld om haar heen verliest.’

Kumar: ‘In een deel van de film is de camera een donkere, zwevende entiteit, die op zoek is naar zijn eerste prooi. Die prooi wordt vervolgens een massa, als de waanzin overslaat op andere studenten. Het is gefilmd met ultrawijde lenzen, waardoor je een soort alziend effect hebt, maar het toch niet onnatuurlijk voelt. Ik haal mijn inspiratie uit allerlei hoeken, maar hoe Christopher Doyle met zo’n lens filmde in Fallen Angels van Wong Kar-wai maakte veel indruk op me.’

Lunshof: ‘Op het Nederlands Film Festival zag ik hoe Nora el Koussour (die in 2017 voor haar rol in Layla M. het Gouden Kalf won voor Beste actrice won, red.) een heel sportief iemand met een eetstoornis speelde in de korte film Nervosa. Ik wist meteen: zij moet onze roeister zijn. Ze heeft voor Harmonia ook echt een maand roeiles genomen, op de Amstel.’

Kumar: ‘We hebben net op tijd gefilmd, voor de coronastop.’

Lunshof: ‘Omdat de hele wereld stilstond, hadden we alle tijd om onze film in elkaar te zetten, vrij van alle prikkels die je normaal hebt. Heel fijn. Maar nu Harmonia af is, willen we hem ook laten zien, dat is wel lastig. Zijn de bioscopen straks nog wel open?’

Regisseur Rachel van Bruggen (27) studeert af met de roadmovie Demi, waarin een zwangere, nog thuiswonende jonge vrouw met de brommer op zoek gaat naar de aanstaande vader.

Rachel van Bruggen voor filmmuseum Eye.Beeld Hilde Harshagen

‘Ik merk dat ik onbewust altijd wel iets van mezelf in mijn films stop. Ik ben niet zoals Demi ineens zwanger geraakt van iemand die ik amper ken, gelukkig. Ik kom ook niet uit een arbeidersmilieu, zoals dat meisje in de film. Maar ik ben wel in een heel beschermde omgeving opgegroeid, in Leeuwarden. Met superlieve ouders, van wie ik ook wel moest losbreken. De ouders van Demi zitten erbovenop. Wat ik een voordeel vind van het gezin in mijn film, is dat mensen uit dat milieu iets makkelijker harde dingen tegen elkaar zeggen. Natuurlijk geldt dat niet voor elk gezin, maar als kind viel me dat wel op, als ik bij sommige vriendinnen thuiskwam: hè, hier kun je alles meteen zeggen. Die directheid ken ik niet van thuis. Maar ik vond het wel meteen heel aangenaam.

‘We hadden nog een van de negen draaidagen staan, en toen kwam corona. Moesten we drie maanden wachten tot we groen licht kregen om verder te filmen. De rijshots met de scooter, die stonden er nog niet op. Een voordeel: eerder begaf de scooter het steeds tijdens de opnamen. Nu hadden we alle tijd om hem te repareren.

‘In oktober ga ik aan de slag als regieassistent van Maurice Trouwborst bij de speelfilm Captain Nova, hij heeft eerder ook de serie De regels van Floor geregisseerd. Kan ik zijn kunst een beetje afkijken en hopelijk daarna zelf ook weer iets regisseren.

‘Je hebt coaches van de Academie bij je afstudeerfilm, bij Demi waren dat vijf mannen van boven de 40. Dat voelde soms wel een beetje gek, als die dan gingen vertellen wat een meisje van begin 20 juist wel of niet zou doen. Een beetje meer variatie in de mensen die feedback geven op je werk zou goed zijn. Is men zich ook van bewust hoor, op de Academie. Ze werken er hard aan.’

Milou Gevers (29), regisseur van Waarom bleef je niet voor mij?, een documentaire over jonge kinderen met een ouder die zelfmoord pleegde, opgebouwd uit een mix van uiterst openhartige gesprekken met jonge ervaringsdeskundigen en stop-motionanimatie.

Milou Gevers voor filmmuseum Eye.Beeld Hilde Harshagen

‘Ik heb er enorm lang over getwijfeld: wil ik hiermee afstuderen? Ik kon er niet onderuit, vond ik. Dit is de film die ik zo graag zelf zou hebben gezien nadat mijn moeder zelfmoord had gepleegd. Ik kende niemand van mijn leeftijd die hetzelfde had meegemaakt, met wie ik het erover kon hebben. Terwijl ik daar wel nieuwsgierig naar was: hadden ze hetzelfde soort gedachten?

‘Voor Waarom bleef je niet voor mij? heb ik zo’n dertig kinderen gesproken in de researchfase. Uiteindelijk zitten er vier in de film. Dat ik ze kon vinden, middels instanties, en dat ze wilden meewerken en zo vrijuit praten, komt absoluut doordat ik het zelf ook heb meegemaakt. Ik kreeg veel vertrouwen. Zonder een egodocumentaire te willen maken wilde ik wel eerlijk zijn tegenover de kijker, duidelijk maken dat ik een lotgenoot ben. Dan begrijp je ook waarom ik die kinderen zulke directe, soms een beetje brutale vragen stel. Vragen als: hoe pleegde je vader of moeder zelfmoord? En of ze kwaad zijn.

‘Over de stop-motionopnamen, in totaal zo’n vier minuten in de film, hebben we zo’n zes weken gedaan. Ik wilde zelf niet met mijn gezicht in de film, maar dat animatiepopje kon iets van mijn ervaringen verbeelden. Ik heb de hoeveelheid tijd die animatie vergt zwaar onderschat: dat popje dat dan steeds één millimeter beweegt... Er hielpen vier productiondesignstudenten mee, maandenlang. Normaal werken die op de Academie alleen aan fictiefilms, niet aan documentaires.

‘Ik vond het mooi dat Annabel, een van de kinderen, het over de ‘piekerziekte’ had. Dat maakt het voor iedereen begrijpelijk. Haar angst dat ze het zelf ook ooit krijgt, herkende ik. Als ik gestrest ben, denk ik al snel: is dit normale stress, of word ik depressief? Zien hoe die kinderen dat soort gevoelens verwoorden, en dat het normále gevoelens zijn, gaf mij zelf ook steun. Ik merk dat ik wat milder ben voor mezelf, als ik me ergens druk om maak.

‘Ik heb altijd films over kinderen gemaakt op de Academie, daar wil ik ook mee doorgaan. Kinderen zijn veel leuker dan volwassenen, veel eerlijker in elk geval.’

Regisseur Raluca Lupascu (30) en cameravrouw Lidewei Egbers (26), makers van God Was Here!, een uitstekend opgebouwde, aandoenlijke documentaire over een wat minder gelovige herder in een strikt gelovig dorpje in Roemenië, waar ooit God verscheen.

Lidewei Egbers en Raluca Lupascu voor filmmuseum Eye.Beeld Hilde Harshagen

Lupascu: ‘Ik hou enorm van de speelfilms van Emir Kusturica, zijn typische Balkan-tragikomedies. Zoiets hoop ik ook te maken, maar dan in documentairevorm. Dat dorpje waar we filmden voor God Was Here!, Maglavit in Roemenië, telt heel veel verhalen en geschiedenissen. God verscheen er drie keer aan een herder, zo’n 85 jaar geleden, bij een boom. En daarna zijn er honderden wonderen gemeld, in het dorp en de streek. Er kwamen duizenden mensen op bedevaart. Maar nu is de plek weer zo goed als verlaten, op de bewoners en hun verhalen na.

‘Ik wilde een schaapherder volgen, eentje van deze tijd. De man die we op het oog hadden, bleek niet thuis. Toen wees iemand een ander aan: de jongen in mijn film. Die bleek ook de enige in het hele dorp die níét in wonderen geloofde. Hij wil wel geloven, hij wil héél graag. Want zo’n wonder zou uitkomst bieden voor zijn broer, die een kasplantje is sinds een dronken iemand hem met een fles op het hoofd sloeg. Zoiets komt vaker voor in die gemeenschappen: mensen drinken er veel. Roemenië is niet zo netjes en veilig als Nederland, maar wel een heel rijk en mooi land.’

Egbers: ‘We hebben ons laten leiden door wat er ter plekke gebeurde, we werkten zonder shotlist. Plannen werden steeds weer aangepast. Heel lastig, want er was weinig controle, maar dat zorgde ook voor veel mooie verrassingen en vondsten: zo’n gesprek van die herder met zijn gelovige oma over het bestaan van God, dat kún je niet van tevoren bedenken, maar het is nu wel een sleutelscène in de film.’

Lupascu: ‘Ik ben zes jaar geleden uit Roemenië naar Amsterdam gekomen. Je hoort het aan mijn Nederlands: ik maak nog steeds fouten. Voor deze film wilde ik per se met een Nederlandse crew werken, met allerlei niet-religieuze mensen die ook niet zomaar geloven in zaken als wonderen. Zelf ben ik opgegroeid in net zo’n gelovig dorp: mijn moeder is diep religieus. Mij lukt dat niet meer: in Nederland ben ik een heel rationeel persoon geworden. Terwijl ik best zou willen geloven. Zo herkende ik mezelf ook wel in die herder. Het is fijn als er een grotere kracht is die óók verantwoordelijk is voor alles wat er gebeurt in je leven, voor de mislukkingen en de successen.’

Egbers: ‘Roemenië geeft je zo veel cadeau. Privacy is er geen probleem, eigenlijk werkte het hele dorp mee. Soms begonnen mensen al na twee zinnen te huilen, terwijl ze juist niet zo camerabewust zijn – heel anders dan de reacties die je krijgt als je filmt in een stad als Amsterdam.’

Nieuwe filmmakers: de lichting van 2020

De lichting 2020 van de Nederlandse Filmacademie bestaat uit 76 bachelorstudenten die afstuderen in de richtingen regie, productie, scenario, camera en VFX & IM (visual effects en immersive media). De films worden vertoond onder de noemer Keep an Eye Filmacademie Festival, in filmmuseum Eye (vanaf 2 oktober). Ook zijn er vertoningen in bioscoop Euroscoop in Amsterdam (vanaf 10 oktober). Alle films zijn zaterdagavond 24 oktober te zien op NPO 3.

Het Nederlands Film Festival, dat dit jaar zijn 40ste editie viert, zwermt uit over heel Nederland, met een opvallend gevarieerd programma. Je zou er vrolijk van worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden