BeschouwingPolitiek Den Haag

Documentaire Hart van de Democratie volgt twee tegenpolen in de parlementaire journalistiek

Het aftandse Binnenhof in de film van Suzanne Raes is een treffend decor om de slijt in de politiek weer te geven, en roept meteen heimwee op. 

Charlotte Nijs en Kees Boonman.

Parlementair verslaggever is een van de vreemdste functies in de journalistiek, laat dat vooraf gezegd zijn. Het is een tegennatuurlijke toestand, hooguit te vergelijken met die van een redacteur van de Eendrachtbode of de Baarnsche Courant. Ook aan het Binnenhof word je zodanig omringd door je onderwerp dat je ervan deel gaat uitmaken. Afstand houden is zowel onmogelijk als onwenselijk, dat laatste omdat je dan niks te weten komt.

Wat het anders maakt is de concurrentie. Den Haag telt vierhonderd geaccrediteerde journalisten. Daar zit van alles tussen. Ook Dries Roelvink en Tim Hofman kunnen zich op dinsdagmiddag bij ‘de patatbalie’ melden, de zone in het Kamergebouw waar journalisten en politici elkaar treffen. Nergens anders zitten zoveel journalisten zo kort op elkaar naar dezelfde onderwerpen te loeren. Kluitjesvoetbal is het en dan zijn er maar twee oplossingen: uit de buurt blijven of er met de bal vandoor gaan.

Een andere bijzonderheid is de enorme controledrang. Dat elk woordje wordt gewogen, is begrijpelijk. Het gaat geregeld om zaken van landsbelang en om reputaties die het individuele overstijgen; wat een politicus zegt, kan gevolgen hebben voor de partij, de regering en de onderlinge verhoudingen. Maar ook het non-verbale weegt zwaar: hoe loopt iemand naar de interruptiemicrofoon, hoe is de blik, hoe de begroeting, aan wie worden – pre-corona – schouderklopjes uitgedeeld?

Iets van die doorgaans onzichtbare dynamiek van het Haagse binnenleven zou terug te vinden moeten zijn in Hart van de Democratie, vrijdagavond om 22.20 uur te zien op NPO 2. De makers kregen de ruimte, hun documentaire duurt anderhalf uur, genoeg om de journalistieke paradox van het Binnenhof bloot te leggen: het onverbloemd verslag doen van wat daar gebeurt, en tegelijk on speaking terms blijven met de hoofdrolspelers. Dicht bij de politiek, zonder er deel van uit te maken.

Kees Boonman.

In Hart van de Democratie worden twee verslaggevers gevolgd. Veteraan Kees Boonman, die al decennia op het Binnenhof rondloopt en voornamelijk commentator is, met karakteristieke formuleringen in de trant van: ‘Dat gebeurt heel weinig, het gebeurt namelijk nooit.’ En Charlotte Nijs, die voor Hart van Nederland van SBS 6 werkt en nieuw is in Den Haag: ze is een jonge verslaggever die juist op alles en iedereen afstapt. Boonman zal later tegen Alexander Pechtold zeggen dat hij haar werk, ‘dat rondhollen met een microfoon’, het stompzinnigste deel van het vak vindt.

Beiden werken dus voor audiovisuele media, waar een snellere, vluchtiger aanpak wordt gevraagd dan bij de dagbladen. Hun invloed is ook anders. Kranten kunnen Den Haag laten kraken met onderzoek, beschouwingen of lange interviews, radio en televisie bezorgen politici ongemak met een meer confronterende benadering, die ongewilde uitspraken of blikken kan opleveren, zonder de mogelijkheid van correctie achteraf.

Charlotte Nijs.

Den Haag wankelt, dat is de premisse van de documentaire. Het parlementaire bestel kraakt, het contact met de samenleving is verloren, er is versnippering en door het populisme neemt het wederzijdse onbegrip toe. Een angstvisioen dat veel Binnenhofbewoners delen. De metafoor die daarbij hoort, ligt voor het oprapen: veel van de gebouwen die samen het Binnenhof vormen, hebben dringend groot onderhoud nodig. Scheuren, slijtsporen en afbrokkelend stucwerk worden uitgebreid getoond. Omineus teken: de fysieke renovatie van het Binnenhof wordt op de lange baan geschoven.

Om voorbij die zichtbare slijtage te kijken, en de gelaagdheid van het Binnenhof bloot te leggen, had vaker moeten worden doorgevraagd en ingezoomd. Als VVD-politicus Johan Remkes stoer opmerkt dat het in zijn tijd onbestaanbaar was dat contacten tussen pers en Kamerlid via voorlichting liepen, wil je weten of dat kwam omdat in zijn laatste periode als Kamerlid de VVD oppositiepartij was en voorlichting dan minder dominant is. 

De centrale kwestie – ‘Is onze democratie aan renovatie toe?’ – wordt zodoende oppervlakkig behandeld. Die oppervlakte is dan weer wel zeer de moeite waard. De makers, Suzanne Raes en Liesbeth Witteman, volgden de cyclus van de landspolitiek het jaar rond. Alle hoogtepunten komen langs: de Handelingenkamer met z’n rode smeedijzer, Kamervoorzitter Arib die gasten ontvangt, Baudet die een stukje Schubert speelt, de eindeloze stroom schoolklassen, het binnentakelen van de kerstboom, de petities, Prinsjesdag, de barbecue – het is allemaal prachtig in beeld gebracht en roept nu de vergaderzalen en wandelgangen leeg zijn, gevoelens van heimwee op.

Nijs klopt aan in het torenkamertje.

Wat klopt dat hart van onze democratie warm, en wat een boeiende mensen zijn het daar, dat gevoel beklijft van Hart van de Democratie. Hoe zo’n gevoel zich kan nestelen, wordt mooi zichtbaar als Nijs naar het Torentje mag om Rutte te interviewen. Alles wordt gefilmd: het zoenen, het je en jij zeggen, de klop op de deur, die – helaas voor Nijs – naar buiten toe opengaat. ‘Ik hoopte er nieuws uit te halen’, verzucht ze later tegen Boonman. IJdele hoop, Rutte pakt je in, en in zijn voetsporen proberen de sociaal minder virtuoze politici hetzelfde te doen.

Het is de valkuil van het Binnenhof, een dorp waar je pas weet wat er speelt als je meedoet aan het dorpsleven.

Hart van de democratie is vrijdag om 22.20 uur te zien op NPO 2. 

Verbetering: in een eerdere versie van dit artikel stond dat Suzanne Meurs de maker was van de documentaire Hart van de democratie. Haar naam is Suzanne Raes. 

Bijzondere bijrol

D66-leider Alexander Pechtold, wiens vertrek in Hart van de Democratie wordt gefilmd, heeft een prominente bijrol. Kees Boonman heeft blijkbaar geïnvesteerd in een goede band met hem. ‘Gaat zo iemand weg, dan moet je opnieuw beginnen’, verzucht hij terwijl de afscheidstaart wordt aangesneden. Later filosofeert hij met hem aan de Hofvijver over de toekomst van het parlementaire bestel en de journalistiek. Charlotte Nijs vertegenwoordigt die toekomst. Zij stelde als eerste vragen over Pechtolds buitenechtelijke relatie, een actie die haar blijft achtervolgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden