Filmrecensie American Factory

Documentaire American Factory laat zien dat je fabrieksbanen niet zomaar ‘terughaalt’ ★★★★☆

American Factory, over Chinezen die een Amerikaanse fabriek overnemen, is de eerste film van het productiehuis van Barack en Michelle Obama. Nu te zien op Netflix.

American Factory Beeld Netflix

Documentaire

Van Steven Bognar en Julia Reichert

Te zien op Netflix

Documentairemakers Steve Bognar en Julia Reichert hadden niet kunnen voorzien onder welke omstandigheden hun film American Factory, waarmee ze in 2015 begonnen, ontvangen zou worden. Om te beginnen de première op Netflix (op 21 augustus), de streamingdienst die sinds 2015 is uitgegroeid tot een van de belangrijkste platforms voor documentaires. American Factory is bovendien de eerste productie van Higher Ground, het productiebedrijf van Barack (in 2015 nog president) en Michelle Obama, dat een deal heeft gesloten met Netflix. 

De eerste opnamen voor de film werden al voor 2015 gemaakt. In 2009 maakten Reichert en Bognar, die in Dayton in de Amerikaanse staat Ohio wonen, de korte documentaire The Last Truck, over de sluiting van de lokale GM-fabiek. Daarbij verloren tienduizend mensen hun baan, een gebeurtenis die het leven in de stad ontwrichte. En toen kwamen de Chinezen. De oude autofabriek werd omgebouwd tot een hightechproductiebedrijf voor autoruiten. Fuyao Glass America moest een bedrijf nieuwe stijl worden, een samensmelting van Amerikaanse en Chinese bedrijfscultuur, en passant een bewijs dat het met de globalisering de goede kant opging.

Reichert en Bognar kregen toestemming om achter de schermen te filmen, als een vlieg op de muur. In American Factory volgen ze de gebeurtenissen op de nieuwe fabrieksvloer, reizen ze mee op een bedrijfsuitstapje naar China (een van de hoogtepunten) en komen ze bij de Amerikaanse en Chinese werknemers thuis.

Het begint allemaal vrij luchtig, waarbij de botsing tussen de Chinese en Amerikaanse bedrijfscultuur een soort komische kloof lijkt te openen. Bij een bezoek van de grote baas uit China zaaien zijn opvattingen over feng shui wanhoop bij de Amerikanen, die net een gloednieuwe bedrijfshal hebben afgeleverd. En als de Chinezen worden voorgelicht over hun nieuwe woon -en werkplaats, wordt gemeld dat je ‘in de VS zelfs grappen over de president mag maken’. De weinig formele omgangsvormen van de Amerikanen worden toegeschreven aan ‘Amerikaanse nonchalance’.

Maar naarmate de tijd verstrijkt, worden de verschillen onoverkomelijk. ‘Jullie hebben acht dagen vrij per maand’, zegt een Chinees tegen een van zijn Amerikaanse collega’s, alsof hij constateert dat er nog lijfstraffen worden gegeven. Vrije dagen, zegt de Amerikaan, waar heb je het over, dat is het weekend! Hun collega’s in China moeten het doen met één vrije dag per maand en dat met een 12-urige werkdag. Chinese opzichters kunnen maar weinig respect opbrengen voor de Amerikanen op de werkvloer. We luisteren een gesprek af in het Chinees: ‘Ze zijn langzaam’, zegt de ene opzichter. ‘Dat komt doordat ze dikke vingers hebben’, zegt de ander.

Het bedrijf betaalt beroerd (de meeste werknemers hebben een tweede baan nodig om rond te komen) en probeert tegelijk vakbonden buiten de deur te houden; een situatie die langzaam uit de hand loopt. En naarmate de ontevredenheid op de werkvloer groeit, leggen Reichert en Bognar vast hoe meedogenloos hard de strijd tegen de vakbond wordt gevoerd. Mensen die strijden voor betere omstandigheden, worden als bedrijfsvijandige rebellen beschouwd en eruit gewerkt.  ‘Wees één, alert, eerlijk en levendig’, luidt de bedrijfsslogan van Fuyao, maar van die schitterende eigenschappen blijft al snel weinig over. De Chinese kadaverdiscipline is niet naar  Ohio te exporteren.

American Factory is een uitstekende documentaire over de prijs die op de fabrieksvloer wordt betaald om de wereldeconomie draaiend te houden. Is het ook een politiek statement, in de aanloop naar verkiezingsjaar 2020? In het gepolariseerde Amerika wordt American Factory hier en daar als een anti-Trumpfilm gezien, als een weerlegging van Trumps beloften om Amerikaanse banen ‘terug’ te halen. ‘Het is geen opiniestuk’, zegt Michelle Obama in een korte film bij de documentaire, waarin de Obama’s in gesprek gaan met de makers, ‘jullie laten de mensen praten.’ 

Ze heeft gelijk, maar een documentaire die laat zien hoe complex de economische realiteit is vergeleken met de holle campagnespeeches, kan tegenwoordig als een krachtig politiek statement worden opgevat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden