Achtergrond Man Booker Prize

Dit zijn de zes genomineerden voor de prestigieuze Man Booker Prize

Dinsdagavond maakt de jury de winnaar van de meest invloedrijke literaire prijs van het Engelse taalgebied bekend: de 50ste editie van de Man Booker Prize. Twee Britten, twee Amerikanen, een Canadese en een Noord-Ierse strijden om de eer.

De genomineerde boeken voor de Man Booker Prize Beeld EPA

Tot de bekendmaking van de shortlist, op 20 september, golden publiekslievelingen Michael Ondaatje en Sally Rooney als de absolute favorieten voor de Man Booker Prize 2018. Rooney (Normal People) is misschien wel het grootste aanstormende literaire talent van de laatste jaren en Ondaatje (Warlight/Blindganger) is een gevestigde grootheid, die eerder dit jaar nog de ‘Golden Booker’ ontving voor zijn klassieker The English Patient.

Er was dus enige verbijstering toen vorige maand de namen van Anna Burns, Esi Edugyan, Daisy Johnson, Rachel Kushner, Richard Powers en Robin Robertson, uit de bus rolden. Edugyan (2011) en Powers (2014) werden eerder genomineerd, maar eigenlijk is alleen Kushner bij een breder publiek bekend. Andere verrassing: vrouwelijke auteurs zijn dit jaar in de meerderheid. Voor de negende keer in 50 jaar.

Milkman van de Noord-Ierse schrijfster Anna Burns (Faber, € 11,95) speelt in Belfast ten tijde van The Troubles, maar noch de naam Belfast nog die van andere zaken of van de personages wordt met zoveel woorden genoemd. Ik-verteller van de roman is de 18-jarige ‘middle sister’ die wordt gestalkt door een 41-jarige getrouwde man, aangeduid als ‘milkman’. Dat hem dat fataal zal worden weten we al vanaf de eerste bladzijde. De verteltoon van de roman is rechttoe-rechtaan, maar ook humoristisch, venijnig, welbespraakt; de plot schiet alle kanten op en schuwt, zacht gezegd, het absurde niet. Milkman is een mooi eigenzinnig portret van een individu dat een veilige plek probeert te vinden in een verscheurde, gewelddadige stammenmaatschappij.

Met Washington Black schreef de Canadese Esi Edugyan het meest picareske boek van deze shortlist (Serpent’s Tail, € 19,95). Hoofdpersoon George Washington Black groeit op als slaaf (‘field nigger’) op een katoenplantage op Barbados. Dankzij zijn tekentalent wordt hij assistent van Titch, de zachtaardige, idealistische broer van de plantage-eigenaar. Deze ontwerpt een heteluchtballon, waarmee de twee een reis aanvangen die naar Virginia, het hoge noorden, Londen, Amsterdam en Marokko voert. Ondertussen wordt Washington achtervolgd door een slavenjager. De roman, die gaandeweg een steeds magischer, sprookjesachtiger karakter krijgt, stelt vragen over de littekens die slavernij achterlaat op de zielen van zowel de slachtoffers als de daders.

De in Oxford woonachtige Daisy Johnson (1990) is de jongste auteur die ooit de Booker-shortlist haalde. Haar debuutroman Everything Under (Cape, € 19,95) leunt onder meer op Oedipus, Ovidius’ Metamorfosen en Noordse volksverhalen, maar ademt een authentieke, mysterieuze sfeer. Vertelster Gretel leefde als kind met haar moeder op een woonboot. De twee hadden een geheimtaal waarin het spookachtige riviermonster de Bonak centraal stond. Toen moeder een nieuwe liefde vond, liet ze haar dochter achter. Na zestien jaar is er een hernieuwd weerzien, en probeert Gretel, mede via haar inmiddels dementerende moeder, haar verleden te reconstrueren. Gebeurtenissen, persoonlijkheden en geslacht zijn ongrijpbaar, vloeibaar in deze roman, die zijn belofte van moderne tragedie met gepast bloedvergieten inlost.

De hypocrisie van het Amerikaanse strafsysteem, ja de corrumpering van het Amerikaanse gelijkheidsideaal: zo zou je de thematiek kunnen omschrijven van Rachel Kushners The Mars Room (Scribner, € 16,95; vert. Club Mars, Atlas Contact, € 21,99). De roman vertelt het verhaal van Romy Hall, die na een kansloze jeugd in een aftandse stripclub komt te werken en slachtoffer wordt van een agressieve stalker, die uiteindelijk een lot ondergaat vergelijkbaar met de hierboven genoemde ‘milkman’. Romy krijgt tweemaal levenslang. Kushners roman geeft via Romy, enkele van haar medegevangenen, plus een paar relatieve buitenstaanders een schrijnend beeld van het Californische gevangenisleven, en vooral ook van de huichelachtige filosofie die stelt dat elke handeling het gevolg is van een eigen vrije keuze.

Met The Overstory heeft Richard Powers een roman geschreven waarin niet mensen maar de natuur – bomen – de ware hoofdpersonen vormen (Heinemann, € 19,95; vert. Tot in de hemel, Atlas Contact, € 29,95). De wederwaardigheden van de negen personages die deze roman bevolken, staan feitelijk in dienst van de ‘overstory’ die Powers wil vertellen: dat bomen de oudste en grootste vorm van leven op aarde zijn, dat ze onderling communiceren, voor elkaar zorgen, etc. En dat wij mensen daar blind voor zijn en daarmee onze eigen ondergang bewerkstelligen. De feiten die Powers presenteert zijn ontzagwekkend en diverse van zijn menselijke verhaallijnen fascinerend. Qua opzet is dit misschien wel het meest eigenzinnige boek van het jaar.

Vormtechnisch het buitenbeentje van de shortlist is The Long Take van de Britse dichter Robin Robertson (Picador, € 19,95). Het betreft hier een buitengewoon fraai uitgegeven, met foto’s en plattegronden geïllustreerde roman die is opgebouwd uit zowel proza als vrij vers. In het boek volgen we WOII-veteraan Walker, van 1946 tot 1957. Dat is tevens de glorieperiode van de Film Noir, en Robertson legt een duidelijke link tussen deze filmstijl en de tijdgeest, zoals belichaamd in Walkers zwerftocht door New York, San Franciso en vooral Los Angeles. Walker is een spiritueel ontheemde in een maatschappij die de oorlog allang is vergeten en slechts economische voorspoed nastreeft. Net als de grote Film Noir-regisseurs maakt Robertson een sfeer van vervreemding, ontgoocheling en pessimisme tastbaar.

‘Mensen die deze romans over honderd jaar lezen, zullen concluderen: dat waren duistere tijden’, aldus juryvoorzitter Kwame Anthony Apiah bij de presentatie van de shortlist. Wellicht, al zou men met evenveel recht de gevolgtrekking kunnen maken dat hier een jury aan het werk was met een voorkeur voor serieuze, zwaarmoedige boeken.

Welke van deze verdient de ultieme bekroning? Washington Black biedt de lezer zowel aanstekelijk vertelplezier als een schrijnende thematiek. The Overstory behelst niet alleen een belangwekkend onderwerp, maar is ook vormtechnisch spannend en origineel. Van alle genomineerde boeken is het aangrijpende The Mars Room echter compositorisch het hechtst en qua setting en karakterisering het meest indringend. Rachel Kushner verdient het morgenavond een dankwoord te mogen uitspreken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.