Dit zijn de kanshebbers voor de Volkskrant Beeldende Kunst Prijs

Ontmoet de 5 kunstenaars in de race voor deze oeuvreprijs

Rupsen en sinaasappels, tobbende kunstenaars die als een spons alles opzuigen en de prominente aanwezigheid van de kleur geel: voor de elfde keer wordt dit jaar de Volkskrant Beeldende Kunst Prijs georganiseerd. De Volkskrant presenteert de vijf kanshebbers.

Vlnr: Benjamin Li, Kevin Osepa, Rosa Johanna, Feiko Beckers. Niet op deze foto: Anne Geene. Foto Ivo van der Bent

Het kan niet geel genoeg zijn

Benjamin Li (1985) onderzoekt wat hem typisch Chinees maakt

Het is natuurlijk volslagen clichématig en daarom onverantwoord zo te denken, maar vooruit: dat Chinezen met een dunschiller zo knap uit een knaloranje wortel een even knaloranje roos kunnen snijden. Of uit een bosje radijsjes een kleurig roze bloemstilleven kunnen toveren.

En toch: zoals ze in Japan in het grind geharkte Zentuinen hebben en in Noord-Korea graag vasthouden aan de gestaalde beeldtaal van communistische vuisten, zo heeft China zijn wortelrozen.

Hoewel opgegroeid in Nederland, maar van Chinese herkomst, heeft Benjamin Li (32) alle recht om elk denkbaar cliché over China in zijn werk te gebruiken. Wat hij dan ook doet. Zo goot de kunstenaar maar liefst negentien wortelrozen in polyurethaan af in een poging de 'juiste kleur en vorm' te krijgen, als hommage aan de traditie van deze bloemsierkunst die hem aan de Chinese keuken doet denken.

Benjamin Li. Foto Ivo van der Bent

Cliché

Het cliché is dus bij deze bevestigd. En feitelijk draait al het werk van Li daar om. Om de vraag wat iets tot iets typisch Chinees maakt. Of beter: wat maakt hem tot een typische Chinees? En het is werkelijk verbluffend hoe ver Li als kunstenaar in deze zoektocht gaat.

Héél ver namelijk.

Niet veel Aziaten zouden zich geel geschminkt laten fotograferen. Li wel. Citroengeel. Daarmee kleurt hij zijn kindergezichtje op een oude schoolfoto, waarbij Li ook nog maar eens zijn spleetogen wat dikker aanzet. Hij scant zijn hoofd op een bankbiljet van 10 duizend dollar, in het geel. Beeldt zichzelf viermaal af in een Chinees restaurant, waarvan drie keer geel. Met zijn Hollandse adoptiemoeder, in het geel. Als bodybuilder, geel.

Niet zo vreemd dat de fotoserie Being Yellow is getiteld. Het klinkt als een inkopper.

Aha, denk je al snel: een kunstenaar op zoek naar zijn roots. Zijn identiteit. Het is begrijpelijk voor iemand die in een adoptiegezin is opgegroeid, maar ook foto's maakte van en met zijn biologische ouders.

Aangevuld met andere foto's en video's krijg je een ruimer beeld. Dat hij een 'hedendaagse Jan Steen' is, zoals zijn scouts, verzamelaar Jan van den Broek en conservator Sietske van Zanten, in een toelichting laten weten. 'Hij conserveert in zijn kunst onze alledag.'

Choice Foto Benjamin Li

Lichtvoetig geeft hij een beeld van hoe je gevonden voorwerpen op Marktplaats kunt verkopen. Hoe hij twee gevonden paspopbenen met rode schoenen verbindt aan zijn fascinatie voor dames met rood gestifte lippen. Hoe zijn Chinese ouders Koningsdag vieren: beiden gekleed in oranje T-shirt. Hoe de vondst van een goudkleurig doosje, met opschrift 'Gold Eau De Toilette For Men', hem ertoe verleidt een eigen goudstaaf te fabriceren.

Volgens het scoutduo Van den Broek & Van Zanten is Li's veelzijdige oeuvre een 'antropologische weergave van ons handelen. Van ogenschijnlijk normale dingen waar wij in het dagelijks leven nauwelijks meer bij stilstaan'.

Benjamin Li staat er wel bij stil. Gelukkig maar.

Rutger Pontzen


De pure schoonheid van sinaasappels

In het werk van Kevin Osepa (1994) wordt al het leven stilleven

Van alle dingen die mooi zijn, zei de oma van de fotograaf Dorothea Lange ooit tegen haar kleindochter, is niets mooier dan een sinaasappel, en inderdaad: de wereld kent mooie dingen, maar weinig overtreft de oranje vrucht. Ze zijn zon op een zonloze dag. Ze zijn vuur in je handen. Toen ik laatst in een vreemde stad op straat een netje sinaasappels zag liggen, waren het enkel mijn luiheid en angst voor zonderling door te gaan die me ervan weerhielden ze te fotograferen. Hoe verheugend toen ik een paar dagen later in Kevin Osepa's prachtige serie Mester Blousé een foto met rondzwervende sinaasappels aantrof.

Osepa is 23. Groeide op in Willemstad, Curaçao, en verhuisde vijf jaar geleden naar Utrecht, waar hij afstudeerde aan de Hogeschool voor de Kunsten (HKU). Hij exposeerde in Fotodok, Utrecht en in het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam (Steenbergen Stipendium) en publiceerde in onder meer Foam Editions en het Volkskrant Magazine. Osepa werd voorgedragen voor de Volkskrant Beeldende Kunst Prijs door Patricia Kaersenhout, zelf beeldend kunstenaar. Zij noemt Osepa's fotoserie/installatie Mester Blousé 'rijk', 'volwassen' en 'zeer persoonlijk'.

Eerst even over die titel, Mester Blousé. Die is wel eens verkeerd begrepen, vertelt Osepa. De juiste vertaling ervan luidt dus niet Meester Blauwsel, maar: 'Bedek hem met blauwsel', een uitdrukking die verwijst naar de Caribische gewoonte dierbaren in te smeren met blauwsel als bescherming tegen ongeluk en boze krachten van buiten. Op Curaçao is het een gevleugelde uitdrukking. Toen hij klein was zei Osepa's grootmoeder het vaak over hem.

Kevin Osepa. Foto Ivo van der Bent

Brua

Hiermee hebben we direct het belangrijkste thema van Osepa's serie te pakken: Brua, oftewel: het bij Europeanen weinig bekende en veelkoppige Caribische geheel van natuurreligie, alternatieve geneeswijzen, magisch denken, spiritisme en kwakzalverij (je kwalificatie bepaalt je geloofsovertuiging). Osepa geloofde en gelooft in Brua, maar nuchtere Hollanders weten zich met deze vorm van spiritualiteit meestal weinig raad. Hoe Brua vorm te geven in een omgeving die per definitie sceptisch en onttoverd is, zou je de inzet kunnen noemen van Mester Blousé.

De serie, die tot stand kwam in tweeënhalf jaar en zowel uit studio-opnamen als uit buitenfotografie bestaat, is een aaneenschakeling van intrigerende beelden. De witte deur overdekt met zwarte handafdrukken, als de vacht van een dalmatiër; de kokosnoot en het bidprentje in een zeepbakje; de leguaan met zijn hoofd op een steen als een slaper op zijn kussen; een Hollands bos met boomstam omklemd door twee paar armen (magisch wezen of seks in de buitenlucht?): ze maken een ongerijmde en tegelijk doordachte indruk. De tijd is er niet zozeer in vertraagd als wel afwezig. In Osepa's fotoserie wordt al het leven stilleven.

De sinaasappelen-onder-de-boomfoto het meest. Er valt een verhaal over te vertellen. Bomen, licht Osepa toe, zijn op Curaçao populaire offerplekken voor zoetigheden als snoep en fruit; dit vanwege de boom als rustplaats waaronder de geesten van overledenen zich ophouden. Die context is aardig om te weten, geeft hij toe, maar niet noodzakelijk; ook zonder kennis te hebben van Caribische rouwoffers blijft het beeld overeind. Door haar algehele raadselachtigheid. En het contrast tussen de grauwe bosgrond en de rondslingerende sinaasappels, wit, oranje en glanzend, zon op een zonloze dag, het mooiste dat er is.

Stefan Kuiper

Barbul, 2017. Foto Kevin Osepa

Meegefotografeerde dieren

Anne Geene (1983) hangt delen van Museum of the Plant op in Schiedam

In 2010 besloot kunstenaar Anne Geene haar 245 vierkante meters volkstuin volledig te doorwroeten. Niet omdat die tuin toe was aan flink geschoffel, Geene ging juist voorzichtig te werk om te tellen, te fotograferen en te meten. Ze legde alles vast wat ze tegenkwam. De blaadjes, het kroos, de duizendpoten, de rupsjes en bijvoorbeeld ook de onderkanten van de tuintegels. In haar boek Perceel Nr. 234 (Encyclopedie van een volkstuin) levert dat prachtige bladzijden op. En er ontstonden per ongeluk kleine gedichtjes.

Groepsgedrag div. slakken

nr 3 + nr 4: terug in habitat

nr 2 (akkerslak) eet papier (zie gat)

nr 6 + nr 5 + nr 1: opgegeten door vogels

Het boek, Geenes afstudeerproject aan de Bredase kunstacademie, werd een hit.

Anne Geene. Foto Ivo van der Bent

Natuuronderzoeken

Haar nieuwsgierigheid, doortastendheid en eigenzinnigheid leiden sindsdien tot steeds nieuwe natuuronderzoeken. Eind 2014 betrok ze voor een kort verblijf een historisch pand in het Amsterdamse Vondelpark. Daar ging ze proberen een oude fotohandleiding, getiteld Het opzetten van een spreeuw, te volgen. In 35 foto's plus korte omschrijvingen zou ze een spreeuw moeten kunnen opzetten. Het eindresultaat (een merel, een dode spreeuw bleek niet te vinden) is niet onaardig, al ging het Geene vooral om het kunstenaarsboek dat ze op deze manier maakte.

Haar boeken worden vaak bekroond, meest recentelijk Ornithology, dat ze maakte met Arjen de Nooy. Deze alternatieve vogelaarsbijbel, met pagina's vol eieren, geluidsgolven en ook vogelpoep, werd begin vorig jaar tot 'mooiste boek van 2016' verkozen in een prestigieuze internationale wedstrijd. Oud-Rijksmuseum directeur Wim Pijbes nomineerde Geene voor de Volkskrant Beeldende Kunst Prijs: 'In wezen doet Anne Geene precies wat kunstenaars al eeuwenlang doen, namelijk ons opnieuw naar de wereld laten kijken.'

Devaluation of Luck, 2016. Foto Anne Geene

Devaluation of Luck

Hoe we opnieuw kunnen kijken doet ze zelf voor. In het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam werkt ze aan een herindeling van het archief getiteld Archief voor meegefotografeerde Flora en Fauna. Die classificatie ontbrak namelijk en kan in de toekomst toch handig zijn. Bijvoorbeeld voor wie later een onderzoek wil doen naar de geschiedenis van stadsduiven (die staan meestal toevallig op de foto) of naar de geschiedenis van kamerplanten (ook meestal meegefografeerd).

Zelf ontdekte Geene alvast dat een bovenmatig deel 'meegefotografeerde fauna' bestaat uit halve paarden. Meestal gaat het om de achterste helft van het paard, zo schreef ze in een essay voor De Correspondent. Want schrijven kan ze ook. Monter rondt ze haar essay af met 'Voorwaarts! Nog 153.293 foto's te gaan'.

In Stedelijk Museum Schiedam zal ze een deel van haar Museum of the Plant laten zien. Met bijvoorbeeld foto's van kamerplanten van bekende mensen en blaadjes waaruit kleine beestjes gaten in de vorm van letters en cijfers hebben gegeten. En ze maakte een foto van 337 klavertjesvier. Deze natuurvorser is niet bijgelovig, ze noemt de foto Devaluation of Luck. Maar misschien brengen deze klavertjes nu toch geluk. Dat zal de jury bepalen.

Anna van Leeuwen


Alles is altijd in beweging

Bij Rosa Johanna (1991) zijn leven en kunst nauw vervlochten

Voor Rosa Johanna (27) is een schilderij geen statisch ding. Het is nooit klaar, er valt altijd nog iets aan te doen. Het zou daarom zomaar kunnen dat de pastelkleurige kunstwerken die nu aan de museummuur hangen gisteren pas klaar waren. Dat ze er een paar uur geleden nog een extra transparante laag aan toevoegde of een kleur aanpaste. Alles is voortdurend in beweging. Het kenmerkt Johanna's praktijk. Niet alleen schildert ze, ze richt ook tentoonstellingen in, maakt films, organiseert filosofische avonden en performances. Haar leven, de reizen die ze maakt, de mensen die ze ontmoet - alles kan op elk moment zijn neerslag in haar werk hebben.

Rosa Johanna is een 'spons', zeggen twee van haar oud-docenten van de Rietveld Academie in Amsterdam, waar ze tussen 2011 en 2015 studeerde. Michelle Williams Gamaker, die Johanna in 2013 lesgaf, omschrijft haar als 'onderzoekend', 'gevoelig' en 'altijd nieuwsgierig'. 'Ze is in staat om alledaagse voorwerpen en gebeurtenissen om te toveren in iets magisch.' Dina Danish, docent in haar tweede jaar aan de academie, kan zich goed herinneren hoe nauw kunst en leven bij Johanna vervlochten waren. 'Toen ze aan het klussen was in haar nieuwe huis, zag je dat terug in haar werk.'

Rosa Johanna. Foto Ivo van der Bent

Variabel

Beiden hielden contact met Johanna. Beiden roemen haar breed uitwaaierende kunstenaarschap, waarin samenwerking en uitwisseling met andere kunstenaars belangrijk is. Het maakt haar niet alleen tot een 'sterke individuele kunstenaar', zegt Williams Gamaker. Johanna plaatst daarmee volgens haar ook iets inhoudelijks en filosofisch tegenover de individualistische en vercommercialiseerde kunstwereld: 'Een lang vergeten idee van wat kunstenaars eigenlijk zouden moeten doen.'

Johanna's eindexamenexpositie Vice Versa op de Rietveld Academie bestond uit een serie van tien abstracte, kleurrijke schilderijen, die dagelijks wisselden van plek. Sommige verdwenen, andere kwamen ervoor in de plaats. De variabele tentoonstelling was niet alleen een poging de statische hiërarchie te doorbreken, maar ook een verwijzing naar de huidige digitale tijd en onze veranderde perceptie. We beleven de tijd anders dan vroeger, aldus Johanna zelf: sneller en veranderlijker. Die zie je terug in haar werk en haar kunstenaarschap, dat met elke nieuwe ontmoeting en elk nieuw gesprek evolueert.

Verschillende kanten

'Ze gaat dus verder dan het maken van werk', schreef ontwerper Irma Boom, die Johanna nomineerde voor de Volkskrant Beeldende Kunst Prijs. 'Ze is ook nog eens haar eigen curator.'

Een gesprek uitlokken, dat is wat Rosa Johanna wil. Dat kan via haar schilderijen, die communiceren middels lijnen, kleuren, vormen en composities, of door middel van haar eindscriptie, die ze liet vertalen in braille, zodat bijna niemand hem kon lezen, maar wel kon voelen wat ze bedoelde. Of via haar ontmoetingen met andere kunstenaars, musici en filosofen. Alles is mogelijk. Pas wanneer je de dingen van verschillende kanten kunt bekijken, ontstaat er iets.

Merel Bem


De kunst van het mislukken

Feiko Beckers (1983) laat zien dat het ook nooit goed is

Kunstenaar Feiko Beckers (34) is niet zomaar een tobber. Hij is zo neurotisch dat hij tobt over het tobben. En dan op de vreemdste oplossingen komt. Voorbeeldje. Jaren geleden kwam niemand opdagen op zijn verjaardagsfeest. Hij voelde zich daar rot over, natuurlijk. Zo rot zelfs dat hij zich realiseerde dat hij het belangrijker vindt dat zijn vrienden op zijn verjaardagen komen dan of ze hem aardig vinden.

Die ontdekking bevrijdde hem ook, ruzies hoefde hij niet meer op te lossen. Zijn standaardreactie werd: 'Het maakt me niets uit als je me stom vindt, als je maar op mijn verjaardagsfeest komt.' Althans: zo vertelt hij het na, of eigenlijk zingt hij het, in een van zijn performances. Want Beckers' gepieker leidt niet alleen tot rare oplossingen, maar ook tot video's en performances waarin hij deze uit de doeken doet. Meestal blijken zijn oplossingen slecht te werken. In het geval van de verjaardag vermeldt de performance de uitkomst niet: kwamen er echt meer vrienden het jaar erop? Wie Beckers kent via zijn kunst, weet dat de mislukking vaak nabij is.

Feiko Beckers. Foto Ivo van der Bent

Gestuntel

Dat mislukken, of het regisseren van mislukkingen, was al gauw zijn onderwerp. Zo maakte hij tijdens zijn opleiding aan de Groningse Minerva Academie een filmpje waarin hij dertien pogingen doet over een bananenschil uit te glijden. Geen van die pogingen slaagde.

Een paar jaar na zijn afstuderen ging Beckers naar de Amsterdamse Rijksakademie en daarna volgden residences in Frankrijk, Italië en Suriname. Zijn gestuntel heeft internationale aantrekkingskracht, de grappige en pijnlijke performances voert hij wereldwijd op.

Beckers' kunst werd de afgelopen jaren steeds taliger en psychologischer. Van slapstickicoon Buster Keaton naar Woody Allen, om in filmtermen te spreken. Zijn vreemde decors maakt hij zelf en zijn stunts blijven indrukwekkend. Zijn softe uitstraling maakt hem een geloofwaardige antiheld. Droogjes en zonder zichtbaar effectbejag dient hij zijn persoonlijke anekdotes op. Hij laat zijn familie en vrienden optreden in zijn performances, alsof hij het sociale ongemak waarover hij vertelt nog wat wil verlengen.

Ruimteschip

Eelco van der Lingen, conservator van het Fries Museum, nomineerde als scout Beckers voor de Volkskrant Beeldende Kunst Prijs. Hij volgt de kunstenaar al een poos en toont deze maanden in Leeuwarden Beckers' eerste museale solotentoonstelling. Zijn aanbeveling: 'Feiko Beckers is als een alien die vanuit een archaïsch ruimteschip verslag doet van intermenselijke relaties.'

Het fijne is dat we ons prima in deze neurotische buitenaardse kunnen verplaatsen. Want wie wil nu niet liever zonder sociale onderbreking boodschappen doen? Wie wil nu geen vol verjaardagsfeest? Desnoods vol mensen die je niet mogen, omdat je ze een keer ontliep op weg naar de Albert Heijn bijvoorbeeld. Het is ook nooit goed, toont Beckers telkens aan. Vreemd genoeg blijkt dat een constatering om vrolijk van te worden.

Anna van Leeuwen

De VKBK prijs 2018

De Volkskrant Beeldende Kunst Prijs is een oeuvreprijs voor kunstenaars die in Nederland wonen en werken en niet ouder zijn dan 35 jaar. De vijf genomineerde kunstenaars worden voorgedragen door scouts. Dit jaar: Wim Pijbes, directeur Stichting Droom en Daad (kunstenaar Anne Geene), ontwerper Irma Boom (Rosa Johanna), Jan van den Broek en Sietske van Zanten van het Lisser Art Museum (Benjamin Li), conservator van het Fries Museum Eelco van der Lingen (Feiko Beckers) en kunstenaar Patricia Kaersenhout (Kevin Osepa). Het werk van de vijf genomineerden is van komende zaterdag 3/2 t/m 15/4 te zien in het Stedelijk Museum Schiedam. Tussen 16/2 en 13/4 organiseert het museum ook vijf dagen vol discussies, artists talks en workshops.

De uitslag

Juryvoorzitter en voormalig minister van Cultuur Jet Bussemaker maakt op 25/2 de winnaar van de VKBK Prijs bekend in het Avrotrosprogramma Kunstuur. De winnaar ontvangt 10 duizend euro, beschikbaar gesteld door In4Art. De jury bestaat, naast Bussemaker, uit kunstenaar Femmy Otten, artistiek directeur van Schunck Lene ter Haar, oprichter van In4Art Rodolfo Groenewoud van Vliet en Volkskrant-recensent Sacha Bronwasser. Bezoekers kunnen in het museum of op de website hun eigen 'winnaar' kiezen. Op 2/4 wordt in het Stedelijk Museum Schiedam de publieksfavoriet bekend gemaakt. Voor deze Publieksprijs heeft de Volkskrant 1.500 euro beschikbaar gesteld.

De Volkskrant Beeldende Kunst Prijs is een samenwerking tussen het Stedelijk Museum Schiedam, Avrotros, In4Art en de Volkskrant. Eerdere winnaars van de prijs waren Guido van der Werve, Femmy Otten, Floris Kaayk en Evelyn Taocheng Wang.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.