Dit zijn de drie beste afstudeerfilms van 2017

De nieuwe lichting van de filmacademie

De 76 afgestudeerden van de Filmacademie presenteren zich. Veelbelovend en jong, erg jong. De Volkskrant kiest een drietal hoogtepunten en spreekt met de makers.

Still uit Sirene.

Als er één film boven de rest uitstijgt, in de maandag gepresenteerde jaaroogst van de Filmacademie, is het de afstudeerfilm Sirene. Die begint op bekend terrein: crossmotoren, praatjes over seks, beetje gluren naar een buurvrouw. Een krappe veertig jaar na Paul Verhoevens Spetters (1980) lijkt ook weer niet zoveel veranderd in het Hollandse jongensleven. Sympathieke jongens ditmaal. Vooral dat ene, onschuldige type, met die mooie bos krullen. De tiener (acteur Thor Braun) krijgt aandacht van de minder bleue schippersdochter (Olivia Lonsdale), stapt zo voor het eerst buiten zijn afgebakende jongenswereld en ontdekt een onvermoede kant van zichzelf.

Het 26 minuten lange Sirene, uitstekend geacteerd, zegt van alles over ontluikende transgendergevoelens zónder zichtbare hand van de scenarist: een zeldzaamheid binnen het vaak wat nadrukkelijke afstudeergenre. Je zou de hele crew hier willen noemen, maar laten we in elk geval regisseur Zara Dwinger en haar cameraman Douwe Hennink eruit lichten. Hopelijk staat dit talent snel weer op de set.

Het zijn er 76, de afstudeerders van lichting 2017 aan de Nederlandse Filmacademie te Amsterdam. Verdeeld over diverse richtingen, van regie en productie tot visuele effecten (IMVFX) en sounddesign. Sinds tweede studies zoveel duurder zijn geworden, is de gemiddelde leeftijd van de studenten aan de Filmacademie drastisch verjongd. Met name bij de documentaireafdeling is dat zichtbaar: veel nog niet al te volwassen werk van makers die het dicht bij zichzelf zoeken. Dat laatste hoeft geen bezwaar te zijn, bewijst Cláudio de Oliveira Marques. Zijn documentaire begon dichtbij: een goede vriendin sprong anderhalf jaar geleden op zijn oudejaarsfeestje van het balkon. Maar Een onvergetelijk moment wordt meer dan een persoonlijk drama dankzij de gesprekken die de regisseur voerde met (jonge) suïcidale personen en mensen uit hun omgeving. De opnamen van de nuchtere en ontredderde ouders van een periodiek suïcidale dochter zijn zonder meer aangrijpend.

Herkend en gemist talent

De Filmacademie werd opgericht in 1958. Bekende filmmakers als Paula van der Oest, Mike van Diem, Frans Bromet en Martin Koolhoven studeerden er af. Soms zien de selectiecommissies talent over het hoofd: cameraman Hoyte van Hoytema (Interstellar, Dunkirk) werd twee keer afgewezen. Ook afgewezen: Stijn Bouma, dit jaar als enige Nederlandse regisseur toegelaten tot het officiële programma te Cannes, met zijn korte film Lejla.

Rauw en sterk geacteerd is het kickbokserportret Bloed kruipt, met actrice Milou van Duijnhoven. Regisseur Laras Rienstra dompelt de kijker onder in het donkere gemoed van deze eenzame jonge vrouwelijke vechter; de scène waarin ze haar beurs gemepte lichaam onderzoekt is bijzonder fraai in beeld gebracht.

Opvallend bij de afdeling fictie is de eenvormigheid: zes stuks arthouse-achtig drama, geen komedie in zicht - in het Nederlandstalige segment toch het populairste bioscoopgenre. Zeker bij fictie oogt en klinkt alles gedegen: aan deze afstudeerfilms werkten, ook achter de schermen, verschillende mensen mee die straks hun weg in film- of televisieland wel zullen vinden.

Maar als collectief doen de films denken aan een opleiding waar de neuzen iets te veel dezelfde kant opstaan - of dezelfde kant op worden gemasseerd. Meer experiment graag.

De afstudeerproducties zijn tot en met zaterdag 1/7 te zien in filmmuseum EYE in Amsterdam. Alle films worden later dit jaar uitgezonden op NPO 3.


'Ik begin de film expres niet voorzichtig'

Cláudio de Oliveira Marques (28), regisseur van Een onvergetelijk afscheid, documentaire over het taboe op praten over suïcidale neigingen. Winnaar van de VPRO Documentaire Prijs.

'Anderhalf jaar geleden pleegde mijn beste vriendin zelfmoord. Dat kwam voor mij als een totale verrassing. Zes maanden later besloot ik dat mijn afstudeerdocumentaire moest gaan over mensen die van nabij worden geconfronteerd met zelfdoding. Achteraf gezien aan de vroege kant, maar ik denk dat het persoonlijke nu nog beter voelbaar is. 'Het begint met de camera die over de rand van een balkon duikt. Deze film is een pleidooi voor praten over zelfdoding het zou krom zijn als ik de documentaire voorzichtig zou beginnen. Het zet de boel direct op scherp.

Claudio de Oliviera Marques Beeld Jan Mulders

'Mijn vriendin staat symbool voor al die mensen die niet hebben kunnen praten. Ik hoop dat de kijker zichzelf na afloop de vraag stelt: ken ik iemand in mijn omgeving die er zo bij zit? Vraag ik door of loop ik weg voor het gesprek? Mensen denken soms dat ze een suïcidaal persoon op ideeën brengen door erover te praten, maar het tegendeel is waar. 'Op mijn zoektocht naar personages maakte ik in het begin duidelijk dat ik research deed naar praten over zelfdoding. Pas later keek ik of ze ook echt in mijn film passen. Dan valt het de mensen die afvielen ook minder zwaar. Die voorbereiding is belangrijk. Als iemand besloot dat hij zijn of haar verhaal op camera wilde vertellen belde ik de dag erna op: weet u het zeker? Ik twijfel niet aan mijn integriteit, maar wilde niet dat ze spijt kregen. 'Mijn eigen worsteling was een belangrijke reden waarom mijn personages zo open over hun zelfmoordgedachten wilden praten. Het viel mij op hoeveel mensen bereid waren hun verhaal te doen. Maar het heeft mijn verwerkingsproces niet geholpen. Ik ontdekte dat ik mijn eigen gevoel slechts op pauze had gezet. Al mijn aandacht was naar mijn personages gegaan, maar zelf kwam ik niet zo veel verder.'

Berend Jan Bockting


'Hoe breng je een intern conflict in beeld?'

Zara Dwinger (27) en Randy Oost (27), regisseur en scenarist van Sirene, over een puberjongen die vriendschap sluit met een vissersdochter en ontdekt dat hij zich als meisje beter voelt. Winnaar Avrotros Scenarioprijs en prijs van de Kring van Nederlandse Filmjournalisten.

Zara: 'We wilden een film over gender maken. Over de struggle wie je bent en wie je wilt zijn. ' Randy: 'Dat had nogal wat voeten in aarde, want het gaat over een intern conflict bij het hoofdpersonage.'

Zara Dwinger & Randy Oost Beeld Jan Mulders

Zara: 'Een mooie uitdaging. Hoe laat je zo'n intern conflict zien? In een boek kun je een gedachtestroom uiteenzetten, hier zie je alleen personages die praten of dingen doen.' Randy: 'We dachten aan een voice-over, maar we houden niet van films die te dicht op het personage zitten. We wilden speelsheid behouden.' Zara: 'Juist omdat de film gaat over een puberjongen die zichzelf nog moet ontdekken. Dat kan heftig zijn, maar ook mooi. Naar die dualiteit gingen we op zoek.' Randy: 'We hebben pedagogische boeken over gender gelezen. Met mensen gepraat. Kinderen met dit soort gevoelens herkennen zich opvallend vaak in het beeld van een zeemeermin: een meisje dat niet voldoet aan het beeld van een meisje. We hadden het idee de film in een havenstadje te situeren, al verdween de zeemeerminsymboliek later weer: toch te vet aangezet.'

Zara: 'Het hoofdpersonage sluit vriendschap met een schippersdochter. Dat moest een bijzonder en innemend meisje zijn. Ik dacht aan Olivia Lonsdale: we vroegen haar op auditie en toen ze binnenkwam was ik verkocht. Als enige deed ze alles net anders.' Randy: 'Dingen die je op papier niet kan verzinnen.' Zara: 'De zoenscène is een mooi voorbeeld. Ze is aan het dansen met de hoofdpersoon en dan zoent zij hem. Iedereen in de auditie deed dat met een dramatische beweging, Olivia liet zich gewoon naar voren vallen. Dat was perfect.'

Berend Jan Bockting


'Ik vertel het verhaal voor de regisseur'

Ellemieke Middelhoff (27), editor van Bloed kruipt (vrouwelijke bokser uit zich fysiek, maar zit emotioneel vast) en Huidzeer (man met chronisch tekort aan lichame- lijk contact) en documentaire The Boys Next Door (Nederlands meisje woont met vluchtelingen in Amsterdam).

'Ik vind het fijn alvast vroege versies van het scenario te lezen, zodat ik met de scenarist en regisseur montage-ideeën kan bespreken. Soms is een verhaal lineair geschreven en denk ik: is het niet tof het in een andere volgorde te vertellen? Bij Bloed kruipt hebben we het hele scenario omgegooid. Ik had een ruwe eerste versie gemonteerd en opeens bleek de hoofdrolspeler zo aanwezig, zo sterk en zo fysiek dat we dachten: we moeten háár volgen, niet het scenario.

Ellemieke Middelhoff Beeld Jan Mulders

'Ik moet ervoor zorgen dat de kijker het gevoel krijgt dat hij in haar hoofd kruipt. Het was een enorme zoektocht naar de beelden die dat vertelden. Bij de scène waarin ze voor de spiegel staat en uitgebreid naar haar spieren kijkt, zie je: met deze vrouw is iets aan de hand. Zo'n moment benadruk je door het beeld wat langer vast te houden. 'Er kwamen veel vragen naar boven. Hoe monteer je een gevecht? Moeten we het ritme van de slagen volgen of wordt dat juist voorspelbaar? Meestal is er geen eenduidig antwoord: monteren is ook werken op intuïtie. Wel ontdekte ik montagetrucjes die ze in vechtscènes in Hollywoodfilms gebruiken. Als je voor de impact van een klap één, twee of drie beeldjes wegknipt lijkt het bijvoorbeeld of die klap veel harder aankomt. 'Ik hou van monteren omdat het overzichtelijk is. Je moet het doen met het materiaal dat er is, dat maakt mij creatief. En je ziet snel resultaat. 'Ik heb weleens gehad dat ik het beter vond een scène uit een film te knippen, maar dat de regisseur die wilde houden. Dan wordt het een psychologisch spelletje. Maar er komt een moment waarop ik als editor moet zeggen: dit is mijn film. Ik vertel uiteindelijk het verhaal dat de regisseur wil overbrengen.'

Berend Jan Bockting

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.