Achtergrond Dronekunst

Dit weekeinde laat Studio Drift zijn dronevogels vliegen boven het Amsterdamse IJ

Na tien jaar zwoegen op het perfecte vlieggedrag van de drones is het hopen op de juiste weersomstandigheden.

Franchise Freedom van Studio Drift. Foto Ossip van Duivenbode

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Aanstaande vrijdag vliegen er driehonderd drones boven het IJ in Amsterdam. Het is het kunstwerk Franchise Freedom van kunstenaarsduo Studio Drift, een ode aan de versmelting van technologie en natuur. Het is voor het eerst dat voor zo’n groot aantal drones toestemming is gegeven om in het Amsterdamse luchtruim te vliegen. Schiphol weet ervan en burgemeester van Amsterdam Femke Halsema heeft haar handtekening onder de vergunning gezet. 

Vrijdagavond is de Europese première van het werk, maar vorig jaar was Franchise Freedom al te zien op kunstbeurs Art Basel in Miami. Een video van de voorstelling in Miami laat een prachtig, sereen beeld zien van lichtjes die op 20 tot 100 meter boven de grond als één organisme met elkaar opvliegen, precies zoals een zwerm spreeuwen doet.

Het mag er dan sereen uitzien, er zit tien jaar zwoegen van de kunstenaars achter om het kunstwerk het luchtruim in te krijgen. ‘We hebben al zo vaak momenten gehad dat we dachten: we stoppen ermee, zegt Ralph Nauta, die samen met Lonneke Gordijn Studio Drift vormt. Ze wisten lange tijd niet of ze de vergunningen zouden krijgen om de voorstelling boven het IJ te mogen doen. Maar, zegt Nauta: ‘Soms moet je risico’s nemen, anders gaat het gewoon niet gebeuren.’

De beste kijkplek

Franchise Freedom is op 10, 11 en 12 augustus te zien boven het IJ in Amsterdam. Het beste zicht op de voorstelling heeft de bezoeker vanaf het terras van restaurant Pllek of vanaf de Haparandadam in de Houthaven. Franchise Freedom is te zien naar aanleiding van de expositie Coded Nature, een overzichtstentoonstelling van Studio Drift die nog tot 26 augustus te zien is in het Stedelijk Museum in Amsterdam.

Het idee ontstond toen het duo tien jaar geleden geïnteresseerd raakte in zwermgedrag. Drones leken de perfecte kandidaten om spreeuwen in hun synchrone vlucht na te bootsen. De kunstenaars konden op dat moment nog niet voorzien dat een lange weg langs financiers, elektronicagiganten, universiteiten, techneuten en gemeentelijke regelgeving zou volgen. Het moest vooral geen vooraf geregisseerde droneshow worden. Het duo wilde juist die onvoorspelbare vormen nabootsen waarin echte spreeuwen vliegen.

Dat nabootsen van een zwerm is bepaald niet makkelijk, vertelt drone-expert en mede-oprichter van Drift Robotics, Lucas van Oostrum. Studio Drift betrok Van Oostrum zo’n drie jaar geleden bij het project. Onderzoekers weten volgens hem nog steeds niet precies hoe zwermen werken. Vogels in een zwerm houden hun buurmannen in de gaten en stellen hun afstand van de rest continu bij. 

Ingenieus; de natuur loopt wat dat betreft nog mijlenver voor op de techniek, zegt Van Oostrum. De drones kunnen de inschattingen die de spreeuwen zo moeiteloos maken nog niet nadoen. ‘Het rekenvermogen van kleine processoren is nog niet sterk genoeg’, zegt Van Oostrum. In plaats daarvan maakt het team een computersimulatie die ze aan de drones voeden, waardoor ze toch die onvoorspelbare zwermpatronen vormen.

De drones houden zich aan strenge regels. Altijd twee meter afstand houden van de andere drones, bijvoorbeeld, en maximaal drie meter per seconde vliegen. Het resultaat is een vloeiende, serene beweging van driehonderd schijnbaar vrij vliegende figuren, die achter de schermen strak gebonden zijn aan voorwaarden. Het gaat de kunstenaars om dat contrast. ‘Zo is dat in onze samenleving ook’, zegt Nauta. ‘Je lijkt vrij te bewegen binnen de sociale structuur, maar uiteindelijk zit je gewoon gevangen in regels. De illusie van vrijheid, daar gaat Franchise Freedom over.’ Mensen moeten voor zichzelf de keuze maken, denkt Nauta, om binnen die structuur te leven of eruit te stappen, met alle gevaren van dien. Het is óf veiligheid óf vrijheid, vindt hij. ‘Daar zit niets tussen.’

De voorstelling staat voor drie avonden gepland, maar het zal elke dag tot het laatste moment spannend blijven of de drones daadwerkelijk kunnen opstijgen. Het mag niet regenen en niet te hard waaien, anders kunnen de drones beschadigen. Die spanning heeft Nauta in Miami tot op het laatste moment mogen ervaren. ‘Stonden we daar op het strand, nog tot een half uur voor de show zou beginnen, te kijken naar een vlag die in de wind wapperde. En maar hopen dat de wind nog een beetje ging liggen.’

Studio Drift wil ‘laten zien dat techniek bijna net zo bijzonder en poëtisch kan zijn als de natuur.’

Lichtgevende paardenbloemen en zwevend beton: cultuurvlogger van de Volkskrant Lisa Koetsenruijter ging kijken bij de expositie Coded Nature in het Stedelijk Museum

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.