BESCHOUWING

Dit was uw laatste illegale download

Succes in de strijd tegen piraterij

Het gevecht tegen piraterij op internet leek heel lang heel erg op het gevecht tegen de bierkaai. Met dank aan de rechter - en diensten als Spotify en Netflix - komt daar verandering in. Wie nog illegaal films, boeken of muziek aanbiedt moet vrezen voor hoge boetes.

Beeld Rein Janssen

Juristen wacht een boeiend voorjaar. Ergens in Nederland buigt een rechter zich dan over het fenomeen fansubbing. Het gaat om de ondertitels die enthousiaste amateurs maken bij films en televisieseries. Dat liefdewerk oud papier kunnen anderen van websites als Ondertitel.com halen en op hun computer toevoegen aan films die zo'n tekstvertaling ontberen.

Het probleem: die films zijn bijna altijd illegaal gedownload. Dus helpen de fansubs aan de verspreiding daarvan, vindt de stichting Brein, de particuliere handhavingsdienst van de film- en muziekindustrie. Dat maakt de aanbieders ervan strafbaar. Nog daargelaten dat je voor het openbaren van eigen vertalingen de zegen moet hebben van de bedenkers van de originele tekst.

Die toestemming hadden de websites Simplyreleases en Bierdopje niet, toen Brein hen drie jaar geleden sommeerde op te houden met fansubs delen. Een fanatieke groep gebruikers, verenigd in de Stichting Laat Ondertitels Vrij, betwijfelt of dat juridisch hout snijdt en spant een rechtszaak aan.

Fansubs kunnen er nog wel bij, op het bordje van Nederlands bekendste piraterijbestrijder, Tim Kuik (1958). In zijn zeventiende jaar aan het hoofd van Brein kan hij terugkijken op een steeds succesvollere bestrijding van de piraterij, na wat jarenlang een gevecht tegen de bierkaai leek. Het net rond de burger die moeiteloos gratis Game of Thrones bekijkt, begint zich te sluiten.

Een reeks juridische overwinningen heeft het providers en zoekmachines als Google moeilijker gemaakt nee te zeggen tegen verzoeken van Brein om de identiteit van auteursrechtschenders te openbaren.

Dat filmmakers, muzikanten, schrijvers en hun uitgevers verliezen lijden door illegaal downloaden van internet staat buiten kijf. Maar hoeveel? Harde getallen heeft niemand, al was het maar omdat je niet in het hoofd van de downloader kunt kijken. Zijn die 46 miljoen 'foute' downloads van de film Interstellar in 2015 ten koste gegaan van bioscoopkaartjes en dvd's? Van tv-kijkers en dus reclameopbrengsten?
Nee, zegt ook piraterijbestrijder Brein. De meeste schattingen gaan uit van 3 op de 10 downloads die wel tot inkomsten hadden geleid als er geen illegaal alternatief was geweest.
Neem de muziekverkopen: in Nederland zijn die gedaald van 411 miljoen euro in 2004 naar 189 miljoen in 2014. Hoeveel van die halvering is zonder meer toe te schrijven aan piraterij? Voor de cd kwamen legale downloads (iTunes) en streamingmuziek (Spotify) in de plaats. Zeker aan dat laatste houden muzikanten veel minder over. De omzet van de muziekindustrie komt nu voor de helft uit online-producten.

De bioscopen ontvingen in 2004, wat een slecht jaar werd genoemd, 23 miljoen bezoekers. Dat waren er 30 miljoen in 2014.
Aan videocasettes en dvd's ging in 2004 voor 351 miljoen euro over de toonbank, aan dvd's en Blu-ray in 2014 voor 129 miljoen.
Aan video-on-demand (Netflix, Pathé Thuis, NLZiet) gaven we ruim 80 miljoen uit: totaal 209 miljoen euro.
Let wel: in 2004 was Uitzendinggemist.nl net een jaar oud en moest YouTube nog geboren worden. Ook de piraterij kreeg concurrentie.

Gevecht tegen de bierkaai

Nog belangrijker is het oordeel van de Hoge Raad dat internetaanbieders de toegang tot het bekende 'piraterijnest' The Pirate Bay in principe horen te blokkeren. Het Europese Hof van Justitie is gevraagd nog wat puntjes op de i te zetten. Als Luxemburg instemt, liggen meer blokkades in het verschiet.

Ook de hofleveranciers van websites als The Pirate Bay en KickAssTorrents gaan vaker voor de bijl. Afgelopen zomer viel het doek voor het Dutch Release Team (DRT), dat honderden films en tv-series in omloop bracht. De drie teamleden kochten een rechtszaak af. Een van hen zette een verklaring online die anderen moest waarschuwen voor de gevolgen van illegale verspreiding. 'Doe het niet', schreef deze ipod020. 'Ik heb met Stichting Brein moeten schikken voor duizenden euro's.'

Het DRT-trio verspreidde bestanden via BitTorrent, een netwerk op internet zonder centrale regelkamer of bewaarplek. Alle bestanden zweven in duizenden deeltjes over het netwerk rond. Wie een film downloadt, raapt die via andere deelnemers stukje bij beetje bijeen. Terwijl de gebruiker wacht tot The Revenant op zijn pc staat, biedt de software alle binnengehaalde puzzelstukjes weer aan de rest van het netwerk aan. Dat uploaden, ook in deze vorm, is altijd al verboden geweest.

Interstellar (2014) 46.762.310 keer gedownload in 2015
Furious 7 (2015) 44.794.877 keer gedownload in 2015

Legaal alternatief

Kuik zal de eerste zijn om toe te geven dat de verdwijning van de downloader niet alleen zijn verdienste is. 'Dankzij diensten als Spotify en Netflix heeft de consument eindelijk een legaal alternatief. Het argument 'ik wil er best voor betalen, maar ik kan het niet krijgen' gaat niet langer op. Het is misschien nog niet ideaal, omdat er niet één loket is waar je alles kunt vinden. Je moet misschien abonnementen nemen op Netflix én HBO om al je favoriete series te volgen. Maar we komen al een heel eind.'

Niet dat Kuik het ontbreken van een enkel loket ziet als de reden dat internetters toch illegaal kijken. 'De consument downloadt omdat het gratis is. Dat is de voornaamste reden.'

De consument die af en toe valsspeelt - 'shit, we hebben gisteren vergeten House op te nemen. Ik haal hem wel van internet' - heeft niets te vrezen van Brein. Die kleine krabbelaar wil Kuik alleen met zachte drang en voorlichting het juiste pad opduwen. Zoals met een waarschuwing die Brein die laatst verzond aan de paar honderd boekenliefhebbers van een webforum waarop er eentje honderden e-books aanbood. 'Van dat berichtje schrokken de meeste mensen toch. Ze dachten anoniem te zijn. Ik ben ervan overtuigd dat een klein duwtje beter werkt dan een boete uitdelen.'

De harde duw bewaart Brein al sinds zijn oprichting in 1998 voor de grote jongens, de zware uploaders zonder wie populaire linkfarms als KickAssTorrents, websites die het illegale aanbod indexeren, niet zouden bestaan. 'Het gaat in Nederland om enkele honderden mensen. Het is een divers gezelschap. Er zitten jongeren tussen, maar ook gepensioneerden. De meesten doen het om de sport, om als eerste de nieuwste films online te hebben, om de erkenning van anderen.'

Avengers: Age of Ultron (2015) 41.594.559 keer gedownload in 2015
Jurassic World (2015) 36.881.763 keer gedownload in 2015

Klapper in de bios

Onder elkaar rechtvaardigen de uploaders hun gedrag met het argument dat sterren al genoeg verdienen aan een film. Kuik: 'Dan zeggen ze: kijk eens hoe die gast woont. Die kan best wat missen. Dat gaat misschien op voor George Clooney, maar niet voor het gros van de andere namen op de titelrol. Een klapper in de bioscoop betaalt ook voor alle flops en voor toekomstige producties.'

Een ander probleem is dat de uploaders het misschien slechts voor de sport doen, maar dat er altijd anderen zijn die dik aan hun liefhebberij verdienen. Websites en linkfarms die het illegale aanbod indexeren en rangschikken halen geld uit advertenties rondom hun tienduizenden 'verboden' hyperlinks. Cyberlockers, onlinekluisverhuurders als Rapidgator, 4Shared en Zippyshare, verdienen miljoenen door gebruikers te laten betalen voor snelle toegang tot bestanden. Anderen laten bezoekers pas toe tot illegale films, software en muziek als ze betalen voor een VPN-dienst, die de identiteit van een gebruiker op internet maskeert.

De komende maanden gaat Brein harder achter de zware uploaders aan. Sterft de uploader uit, dan verdwijnt de downloader ook, is de gedachte. De speurders gaan met software hun IP-nummers verzamelen, de cijferreeksen waaraan elke individuele computer op internet is te herkennen. Dat Brein de opsporing nu pas automatiseert, wekt verbazing. 'We deden tot nu toe vooral ouderwets detectivewerk', legt Kuik uit. 'Met elf mensen houden we de centrale punten in de gaten waar veel wordt gedownload.' De software levert Brein meer IP-nummers waarmee de stichting naar de providers kan om de namen en adressen van overtreders te achterhalen.

Mad Max: Fury Road (2015) 36.443.244 keer gedownload in 2015
American Sniper (2014) 33.953.737 keer gedownload in 2015
50 Shades of Grey (2015) 32.126.827 keer gedownload in 2015

Dwangsom

Betrapte uploaders krijgen altijd een dwangsom opgelegd om te voorkomen dat ze het toch weer proberen. 'We vragen ook een tegemoetkoming voor de schade. Daarbij kijken we altijd naar de persoonlijke omstandigheden, en of iemand er geld mee heeft verdiend. Die illegaal verkregen verdiensten willen we dan ook hebben.' Het hoogste schikkingsbedrag was vorig jaar 12.500 euro, opgelegd aan iemand die een bestand met duizenden e-books verspreidde.

Terwijl speurders hun successen vieren, wordt het paradoxaal genoeg internetters steeds gemakkelijker gemaakt om illegaal naar Game of Thrones te kijken. De grootste gesel van de film- en tv-industrie heet sinds een kleine twee jaar Popcorn Time. Dat is een programma dat volautomatisch illegaal rondzwervende films en tv-afleveringen downloadt en ze alvast begint af te spelen op je scherm, ook al is nog niet alles binnen. Een 'Netflix voor piraten' is het wel gedoopt: zelfs de vormgeving is gekopieerd.

Vorig jaar hoefden internetters niet eens meer software op hun pc te installeren: er verscheen een website met Popcorn Time erop. De Amerikaanse filmindustrie wist die sluipweg af te sluiten, maar de software die zo'n variant-in-de-browser mogelijk maakt is twee weken geleden door onbekenden online gezet. Popcorn Time laat zich moeilijk uitroeien. Het is een digitale hydra, het meerkoppige slangenmonster uit de Griekse mythologie. Voor elke versie of fork die piratenbestrijders weten te verwijderen komt er eentje terug, of meerdere. Individuele gebruikers kunnen zich met een simpele technische handgreep verschuilen voor de internetpolitie.

The Hobbit: Battle of the Five Armys (2014) 31.574.827 keer gedownload in 2015
Terminator: Genisys (2015) 31.001.480 keer gedownload in 2015

Niet iedereen is overtuigd

Haalt Kuiks noeste arbeid dan wel iets uit? Niet iedereen is daarvan overtuigd: filmdistributeur Dutch Filmworks wil dit jaar op eigen houtje de jacht openen op gebruikers van diensten als Popcorn Time. 'Het gaat ons niet om het geld, maar om voorbeelden te stellen in de hoop dat die anderen afschrikken.'

Kuik denkt dat Brein wel degelijk een verschil maakt. 'De illegale muziekdownloads zijn absoluut afgenomen door diensten als Spotify. Die hebben er dan ook baat bij dat we illegaal gebruik blijven tegenhouden. Elke afhakende downloader is een potentiële klant voor hen.'

De cijfers lijken die gedachte te ondersteunen. De videodienst Netflix heeft in Nederland volgens sommige schattingen 940 duizend abonnees. Spotify meldde vorig jaar dat een op de zes Nederlanders de dienst gebruikt. De belangenclub van de platenmaatschappij, NVPI, zei half januari dat de muziekmarkt in 2015 met 10 procent is gegroeid en dat Nederlanders nu iets meer uitgeven aan streaming-muziek en downloads dan aan muziek op cd's en vinyl.

Het is in elk geval veilig om te stellen dat de situatie ernstiger zou zijn als Brein er niet was geweest. Dat vonden de filmdistribiteurs en bioscoopexploitanten kennelijk ook. Ze kenden Kuik in januari de Jan Nijland Zilveren Roos toe, een prijs voor iemand die van grote betekenis is voor de bioscoopwereld. De 'meest gehate man van Nederland', zo stelt het juryrapport, 'speelt een voor de film- en bioscoopbranche onschatbare en door sommigen onderschatte rol als piraterijbestrijder.' De Zilveren Roos prijkt op een kast met andere onderscheidingen in Kuiks kantoor. 'Ik ben er blij mee.' De Sisyphus van Brein lijkt bezig zijn rotsblok voor de laatste keren de berg op te duwen.

Kingsman: The Secret Service (2014) 30.922.987 keer gedownload in 2015

Piraterij in de lucht

Gebruikers van illegale films hebben de gewoonte hun misstap te beperken tot de huiselijke kring. Zo niet de man die eind vorig jaar in een vliegtuig werd betrapt op het bekijken van Dilwale. Deze Indiase actiekomedie was net uit in de bioscoop. De reiziger bekeek de film niet heimelijk op zijn laptop of tablet, maar projecteerde die met zijn mobiele telefoon op een scheidingswand in de cabine zodat anderen konden meegenieten. Twee stoelen naast hem zat Kriti Sanon, die een van de hoofdrollen speelt in Dilwale. Haar verzoek de 'voorstelling' te staken werd weggewuifd. Sanon deed haar beklag op Twitter. 'Triest om te zien dat het harde werk van zoveel mensen in zulke bedroevende kwaliteit wordt bekeken! Ga alsjeblieft voor films naar de bioscoop. #Zegneetegenpiraterij.'


Filmproducenten in de VS kunnen met rechtszaken tegen downloaders aardig bijverdienen.

The Cobbler, een Amerikaanse film met Adam Sandler in de hoofdrol, was vorig jaar een van de grootste zeperds van Hollywood. De film kostte 10 miljoen dollar om te maken en een onbekende som ging op aan marketing. Bioscoopvertoning en dvd-verkoop leverden naar schatting 2 miljoen op. Toch zou The Cobbler op een heel andere plek zomaar 30 miljoen extra kunnen incasseren: in de rechtszaal.

Het productiebedrijf achter de flop, Cobbler Nevada LCC, besloot een weg te bewandelen die meer gefnuikte filmmakers kiezen. Bij rechtbanken in de VS klagen ze internetters aan die hun werk illegaal hebben gedownload. Volgens het Amerikaanse recht kunnen rechthebbenden van elke overtreder maximaal 150 duizend dollar schadevergoeding claimen. 'Het is al beschamend dat je wordt betrapt op het bekijken van een film met Adam Sandler', grapt de website IBTimes, 'maar stel je voor dat je er ook nog voor zou moeten betalen.'

Deze lucratieve inkomstenbron is ontdekt door Malibu Media, een Amerikaans bedrijf dat de pornografische website X-Art beheert. Toegang tot onder meer ruim 725 video's 'voor volwassenen' kost 8,50 tot 30 dollar per maand. Malibu Media begon in 2012 zijn juridische kruistocht, toen de aanwas van nieuwe abonnees plots stokte. De reden: 300 duizend internetters namen genoegen met illegale kopietjes, ruim verkrijgbaar op het internet.

Sindsdien is het bedrijf in rechtszaken rond illegale downloads meer dan 3 miljoen dollar aan schadevergoedingen toegekend. In het blad The New Yorker zegt Malibu's advocaat Keith Lipscomb dat de meeste internetters schikken. Doorgaans eist de advocaat de volle mep van anderhalve ton en gaat dan akkoord met een bedrag tussen de 2.000 en 30 duizend dollar. Malibu Media zit achter ruim 4.300 van de 6.000 rechtszaken die sinds 2009 wegens illegale downloads zijn aangespannen - gemiddeld zo'n drie per dag.

Malibu Media was niet de eerste die achter individuele filmdownloaders aanging. In 2011 besloot de producent van The Hurt Locker, Voltage Pictures, 25.583 internetters aan te klagen. Alleen omdat de rechter zijn geduld verloor kwam er eind 2011 aan deze zaak een einde.

Dat weerhield anderen er niet van het voorbeeld van Voltage Pictures te volgen. De producent van Manny, een documentaire over de Filipijnse bokser Manny Pacquiao, heeft vorig jaar 217 aanklachten ingediend. De makers van de gekraakte Britse thriller Plastic willen geld zien van 105 verdachten, die van Dallas Buyers Club hebben 90 mensen aangeklaagd in de Verenigde Staten en liefst 4.700 downloaders in Australië.

Al deze juridische schermutselingen hebben in de VS geleid tot ambulance chasing: advocaten die op websites gedupeerden oproepen hen in te schakelen voor de verdediging.

Popcorn Time
Kickass Torrents
The Pirate Bay
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.