Dit is wat Twin Peaks zo goed maakte

Wie was Laura Palmer ook alweer en waarom wilde iedereen weten door wie ze was vermoord? Bijna onmisbaar voor wie de nieuwe serie wil zien, maar de oude niet kent: een korte cursus Twin Peaks.

Sheryl Lee als Laura Palmer in het derde seizoen van Twin Peaks.

Hier ging Twin Peaks over

Ongezien in televisieland, zoals begin jaren negentig de tv-serie Twin Peaks de grenzen van de logica en het verstand tart. De soapachtige zijlijntjes, hallucinaties en droomscènes gaan voortdurend aan de wandel met het centrale moordmysterie.

Het begint allemaal bedrieglijk concreet. Vlak buiten het aan de Canadese grens gelegen Twin Peaks wordt het in plastic gewikkelde lijk van de 18-jarige Laura Palmer (Sheryl Lee) gevonden. Een meisje dat volop werd geliefd, begeerd en benijd, zoals de naar het stadje afgereisde FBI-inspecteur Dale Cooper (Kyle MacLachlan) al gauw merkt. Het onderzoek dat volgt verloopt traag: Cooper heeft zestien afleveringen (plus de pilot) nodig om de dader te ontmaskeren. De toeschouwer weet het twee episoden vroeger. En zelfs dan regent het raadsels in Twin Peaks, waar onder de toch al niet alledaagse werkelijkheid nog een vreemdsoortigere parallelwereld schuilgaat (de Black Lodge) en het absolute kwaad gestalte krijgt in een zekere Bob, een langharige, spijkerjack dragende en akelig grijnzende demon. 'The owls are not what they seem', krijgt Cooper herhaaldelijk te horen; op de een of andere manier slaat die bizarre, inmiddels klassieke zin de spijker op z'n kop, als het om de geestverruimende melange van Twin Peaks gaat.

Destijds vermoedden sommigen dat Lynch en medebedenker Mark Frost de ontknoping alsmaar uitstelden omdat ook zij geen flauw idee hadden wie Laura's moordenaar was. Juist aan die consequent doorgevoerde vaagheid en nauwelijks vast te pinnen dreiging ontleent de serie zijn subversieve aantrekkingskracht. Lynch had de moord dan ook liever helemaal niet opgelost; omroep ABC dwong hem. Na de ontmaskering van Laura's moordenaar - oké, we verklappen het hier in spiegelbeeld: teh saw redav raah - trok Lynch zich inhoudelijk terug. 'Op een gegeven moment werd het zo slecht dat ik niet langer keek', zei Lynch onlangs tegen The New York Times.

Dit waren de gezichten van Twin Peaks

In het Twin Peaks-universum communiceren de levenden met de doden en hebben hersenschimmen net zo veel recht van spreken als dubbelgangers. Zo loopt er een geheimzinnige, eenarmige man rond en een vrouw met een helderziend houtblok en heeft Cooper visioenen van een in raadsels pratende reus.

Te midden van deze Twin Peaks-paradijsvogels is Cooper de onwrikbare kern. Een FBI-agent als geen ander: extreem evenwichtig, intuïtief en optimistisch, ontvankelijk voor paranormale influisteringen en neigend naar buitenissige recherchemethoden. Dat nou net deze aimabele spirituele detective door Bob bezeten raakt, maakt van de cliffhanger van seizoen 2 een heuse mokerslag: ronduit afschuwelijk te zien hoe een van de puurste, goedwillendste personages uit de tv-geschiedenis op het allerlaatste moment zelf in een monster verandert.

Sheryl Lee als Laura Palmer in Twin Peaks.

Zonder Cooper en acteur Kyle MacLachlan was seizoen 3 ondenkbaar geweest. Fantastisch ook, dat Lynch naast MacLachlan nog zo'n veertig oorspronkelijke castleden wist te strikken. Acteurs als Ray Wise (Leland Palmer) en Sheryl Lee (Laura Palmer) zaten sinds het einde van de serie niet stil, maar raakten zo vergroeid met hun Twin Peaks-personages dat je ze lastig in andere rollen kon voorstellen. 'De wereld van Twin Peaks is nooit opgehouden te bestaan', zei MacLachlan eerder deze maand tegen The Hollywood Reporter.

Twin Peaks blijft ook in seizoen 3 een goeddeels aan gene zijde zwevend domein. Oudgedienden Catherine Coulson (de dame met het helderziende houtblok), Warren Frost (dokter Hayward) en Miguel Ferrer (Coopers collega Albert) stierven begin dit jaar, ongeveer een jaar nadat de opnamen van seizoen 3 waren afgerond. Bob-vertolker Frank Silva, door Lynch ontdekt toen hij bij een van de eerste Twin Peaks-afleveringen als decorbouwer werkte, overleed in 1995. Of Bob daardoor ook definitief uit de serie verdween, weet je bij Lynch gelukkig nooit zeker.

Recensie

Waar waren we gebleven? Of is dat helemaal geen zinnige vraag binnen het Twin Peaks-universum? De serie moest het tenslotte hebben van het opwerpen van mysteries, en was nauwelijks geïnteresseerd in een oplossing. Lees hier de viersterrenrecensie van de Volkskrant van de eerste afleveringen van het derde seizoen. (Let op: spoilers!)

Hier speelde Twin Peaks zich af

Wie verslaafd raakt aan Twin Peaks wil na afloop het liefst zelf meteen naar het stadje vertrekken, om zich persoonlijk in dat typische sfeertje onder te dompelen. Dat kan, tot op zekere hoogte. De serie werd grotendeels gedraaid in het robuuste landschap van de staat Washington; met de auto doe je er ongeveer een uur over van Laura Palmers snoeperige ouderlijk huis, naar het gigantische hotel aan de Snoqualmie waterval dat in de serie figureert als The Great Northern Hotel. En dan natuurlijk onderweg pauzeren in Twede's Cafe, dat in Twin Peaks de Double R Diner heette en zo'n beetje alle belangrijke personages van consumpties voorzag.

De spectaculairste hotspots van Twin Peaks zijn echter alleen via de serie zelf te bereiken. Zoals de parallelwereld van de Black Lodge, en dan specifiek de Red Room, met zijn zigzagvloerpatronen en het labyrint van bloedrode gordijnen. Cooper belandt er telkens al dromend, terwijl de Black Lodge ook toegankelijk lijkt middels een door twaalf platanen omgeven poel in Ghostwood Forest - Glastonberry Grove geheten, volgens de fictieve toeristengids Welcome to Twin Peaks.

Onopvallender, maar eveneens tot de verbeelding sprekend, zijn de boven een verlaten kruispunt bungelende verkeerslichten die gedurende de hele serie opduiken. Voortdurend verspringen ze, terwijl er nergens een auto te bekennen valt. Zonder meer de eenzaamste verkeerslichten uit de film- en tv-geschiedenis en Twin Peaks-fans hebben complete internetfora gewijd aan hun betekenis.

Kyle McLachlan als Dale Cooper in Twin Peaks.

De geluiden van Twin Peaks

In het werk van David Lynch zijn de geluiden minstens zo belangrijk als de beelden. Zo ook in Twin Peaks, dat klinkt als een tikkende platenspeler (een van Lynch' lievelingsgeluiden, hier te horen in de scène waar Laura's moordenaar opnieuw toeslaat), naar de wind in de bomen van Ghostwood Forest en naar het Nederlandse accent van Carel Struycken, die in de rol van visionaire reus aan Cooper verzekert dat 'The things I tell you will not be wrong'. Nog vreemder praten de dansende dwerg (Michael Anderson) en Laura Palmer, wanneer ze Cooper ontmoeten in de Black Lodge: Lynch liet de acteurs hun dialoog achterstevoren uitspreken, zodat diezelfde dialoog ronduit onaards klinkt als hij weer vooruit wordt gespoeld.

En Twin Peaks, dat is natuurlijk vooral ook de weemoedig sombere, vaak vervreemdend jazzy muziek van Lynch' huiscomponist Angelo Badalamenti. Het inmiddels klassieke Laura Palmer's Theme improviseerde Badalamenti achter een afgeragde Rhodes-piano, terwijl Lynch hem instructies gaf: "We bevinden ons in een donker bos," zei David. "En nu doemt een meisje op uit de duisternis. Ze komt steeds dichterbij de camera. Bouw het op, werk toe naar een climax! Ja, dat is het! Zo mooi! Je rukt mijn hart eruit! En nu gaat ze weer weg. Ze valt. En blijft vallen. Nu is ze weer verdwenen, in het bos."'

En zo smaakte Twin Peaks

Weinig cineasten die zo van koffie houden als David Lynch, en nergens belijdt hij die liefde zo onomwonden als in Twin Peaks. Dale Cooper, die zijn bakkie troost bij voorkeur gitzwart en loeiheet drinkt, heeft vaker een dampende mok in zijn hand dan een pistool. Een enkele keer spuugt hij zijn slok zelfs uit, als surrealistische expressie van intens genot: 'Damn good coffee. And hot!'

Terwijl koffie in Twin Peaks vaak wordt geconsumeerd in combinatie met een flink stuk kersentaart, speelt ook de donut een wezenlijke rol. In volle schalen en lange rijen worden de typisch Amerikaanse zoete broodjes aan de agenten geserveerd, en ook in dit element hebben veel naar betekenis vissende Twin Peaks-exegeten hun tanden gezet. Lynch lijkt de donut vooral als symbolisch krachtvoer te hebben bedoeld. Want of je nu een moord onderzoekt of een recalcitrante televisieserie maakt, je moet je richten op dat wat essentieel is en de rest negeren. 'Je hebt de donut en het gat. Je moet je blijven concentreren op de donut. Al het andere doet er niet toe', aldus Lynch in een video-interview. 'Het gat is diep en slecht, terwijl de donut een object van schoonheid is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden