'Dit is het beste wat ik in mijn leven heb gedaan, als filmmaker én als mens'

Moonlight is een film over thema's die doorgaans geen groot publiek aanspreken: homoseksualiteit, zwarte identiteit, achterstandskinderen. Maar de film is een wereldwijd succes en genomineerd voor acht Oscars. De Volkskrant vroeg aan regisseur Barry Jenkins wat hem voor ogen stond.

Mahershala Ali (rechts) als drugsdealer Juan en Alex R. Hibbert als de jonge Chiron in Moonlight.

Toen de Oscarnominaties dinsdagmiddag werden bekendgemaakt, was regisseur Barry Jenkins (37) zijn koffer aan het uitpakken in zijn Amsterdamse hotelkamer. 'Ik kon het niet aan om het live te volgen, dus mijn manager schoof telkens briefjes onder de deur door.' Zijn kleine arthousefilm Moonlight kreeg acht nominaties, waaronder die voor beste film, regisseur, mannelijke bijrol en vrouwelijke bijrol. 'Ik heb nog geen tijd gehad om het te verwerken', zegt hij in de lobby van het hotel, voor hij naar het filmfestival van Rotterdam racet.

Moonlight was dé filmverrassing van 2016 en kreeg labels opgeplakt waarvan een filmmaker alleen kan dromen: ontwapenend, betoverend, zelfs levensveranderend. En dat terwijl de film twee thema's aansnijdt die normaal gesproken wat moeilijk liggen bij het grote publiek: homoseksualiteit en zwarte identiteit.

Geen clichés en zoetsappigheid

Moonlight draait om de zwarte Chiron die in het reine moet komen met zijn geaardheid en tegelijkertijd zijn mannelijkheid moet bewijzen in een van Miami's slechtste buurten. Zijn moeder is verslaafd aan crack en hij zoekt steun bij een drugsdealer en diens vriendin.

Jenkins vermijdt de zoetsappigheid die je vaak ziet in coming-of-age-films over geheime liefdes. Ook ontwijkt hij alle clichés over gangsters en junks uit the hood. Zo toont hij een aan crack verslaafde moeder die ondanks haar egoïsme compassie opwekt, een opvallend zachtaardige drugsdealer die een rolmodel is en een gepeste homoseksuele jongen die hard terugslaat.

Ook de muziek is verrassend: niet alleen hiphopbeats, maar dreigende strijkers en breekbare pianoklanken. De score werd dan ook genomineerd voor een Oscar, net als de cinematografie en montage.

Masterclass in Rotterdam

Moonlight werd dinsdag genomineerd voor acht Oscars: beste film, regisseur (Barry Jenkins, foto links), geadapteerde scenario (Tarell Alvin McCraney), mannelijke bijrol (Mahershala Ali), vrouwelijke bijrol (Naomie Harris), cinematografie (James Laxton), originele score (Nicolas Brettel) en montage (Joi McMillon, Nat Sanders). De Oscars worden 26 februari uitgereikt. Moonlight won eerder al een Golden Globe voor beste dramafilm. Regisseur Jenkins is deze week aanwezig op het International Film Festival Rotterdam. Vandaag zal hij om 16.00 uur een masterclass geven in filmtheater Kino (Gouvernestraat 129 - 133), waarin hij zijn visie en het onverwachte succes van Moonlight zal toelichten. Info op iffr.com

Voorgaande edities van de Oscars werden bekritiseerd omdat ze #SoWhite waren. Alle twintig genomineerde acteurs en actrices waren wit - twee jaar op een rij. Voelen de acht nominaties voor een zwarte film met een zwarte cast en zwarte regisseur als een extra overwinning?

'Zeker. Door alle ophef zijn kijkers buiten hun comfortzone getreden. Voorheen zouden ze denken: die film over een zwarte homojongen met een crackhead mom, ik geloof het wel. Nu geven ze Moonlight een kans.

'Toch blijft het me verbazen, al die mensen die zeggen dat ze worden geraakt door personages die mijlenver van hen afstaan. De meeste kijkers zijn niet zijn opgegroeid in zo'n rottige buurt, met zo'n familie, dus wordt er een beroep gedaan op hun empathie. Ze krijgen iets nieuws te zien, in plaats van verhalen en personages die ze al kennen. Ik vind het mooi dat die erkenning zich nu vertaalt naar filmprijzen, ook voor andere zwarte films als Fences en Hidden Figures.'

Regisseur Barry Jenkins met de Golden Globe voor beste dramafilm.Beeld afp

Roept Moonlight ook discussie op over homoseksualiteit in de zwarte gemeenschap?

'Chiron is homo, maar eenmaal volwassen is hij hypermasculien. Het is niet dat we tachtig gespierde mannen op auditie lieten komen, maar Trevante Rhodes (de acteur die Chiron als volwassen man speelt, red.) symboliseert wel wat ik met het personage wilde vertellen. De film levert commentaar op de mythe dat masculiniteit in de zwarte gemeenschap haaks staat op homoseksualiteit.

'In Amerika hebben zwarte mannen zich van oudsher moeten ontworstelen aan slavernij. Daardoor zijn ze nu hypermasculien, ze willen nooit meer terug naar dergelijke onderdrukking. Daardoor zijn er geen gradaties in mannelijkheid, zoals je die wel bij witte mannen ziet.

'Chiron is het allebei: homo en masculien. Ik wou dat Tarell Alvin McCraney (de scenarist, die zwart en homo is, red.) hierbij was, die had je alles kunnen vertellen over de discussies die hij voert met de zwarte gemeenschap. Hij is ook een grote, mannelijke vent, net als Chiron. Als je hem zag lopen, zou je denken dat hij een atleet is.'

Raakvlakken

Het filmscript van Moonlight is een bewerking van het toneelstuk In Moonlight Black Boys Look Blue, dat McCraney al in 2003 schreef. Na zijn debuutfilm Medicine for Melancholy (2008) was Jenkins even vastgelopen. Nieuwe projecten kwamen niet van de grond, op een korte sciencefictionfilm na (Remigration, 2011). Toen Jenkins en McCraney met elkaar in contact kwamen, ontdekten ze hoeveel raakvlakken ze hadden.

Jenkins is hetero en McCraney is homo, maar ze groeiden beiden op in Liberty Square, een achterstandswijk in Miami. Ook hadden ze allebei een moeder die op jonge leeftijd een kind kreeg, verslaafd raakte aan crack, seksueel werd misbruikt en geïnfecteerd raakte met hiv. Hoofdpersoon Chiron lijkt op scenarist McCraney, en dealer Juan (gespeeld door Mahershala Ali) op een vaderfiguur uit zijn jeugd. Moeder Paula (gespeeld door Naomie Harris) is dgebaseerd Jenkins' moeder.

Recensie Moonlight

Moonlight is een breekbaar, modern en uitmuntend gespeeld meesterwerk. Dat drie acteurs hetzelfde personage spelen is niet nieuw, maar hier midden in de roos.

Alex R. Hibbert in Moonlight (Omslag V).

Hoe sprong u als heteroseksuele regisseur om met het homoseksuele materiaal uit het script? Heb jij het anders aangepakt dan een homoseksuele regisseur misschien zou doen?

'Ik denk dat ik meer afstand voelde tot het onderwerp. In sommige opzichten is de film persoonlijk, in andere opzichten totaal niet. Sommige kijkers zeiden dat ze wel explicietere liefdesscènes hadden willen zien. Maar ik let op het tempo en op waar de personages op dat moment aan toe waren - dat was volgens mij vooral tederheid. Omdat ik geen homo ben, voelde ik wellicht minder behoefte om de personages no matter what met elkaar te laten neuken. Maar de intieme scène tussen Chiron en Kevin op het strand komt volledig uit de koker van Tarell McCraney.'

Mahershala Ali, die dealer Juan speelt, en Naomie Harris, die Paula speelt, zijn beiden genomineerd voor een Oscar, voor hun bijrollen. Waarom denkt u dat de kijker zo naar hen toetrekt, meer nog dan Chiron en zijn maatje Kevin, die in drie hoodstukken door verschillende acteurs worden vertolkt?

'Mahershala (bekend als lobbyist Remy Danton uit House of Cards, red.) speelt een drugsdealer zoals je die nog nooit in tv-series of films hebt gezien. Er zit zowel licht als duisternis in zijn karakter. Hij is alleen in het eerste hoofdstuk van de film te zien, maar je voelt zijn aanwezigheid ook in de andere twee hoofdstukken.

'Naomie is de enige die in de hele film is te zien: alle drie acteurs die Chiron spelen, krijgen met haar te maken. Ze speelt een verschrikkelijk persoon, die de naarste dingen doet, zoals geld jatten uit Chirons portemonnee. Maar het komt allemaal voort uit pijn. Of ze nou drugsdealer zijn of crackverslaafde, ik wil over niemand een oordeel vellen.'

McCraneys moeder is overleden. Hoe gaat het met uw moeder en wat vindt ze van de film?

'Ze is niet supergezond, maar ze gebruikt geen drugs meer, dat ligt ver achter haar. Ze heeft de film nog niet gezien, maar ze leest alles wat erover wordt geschreven, met name de interviews met Naomie. We voeren er geen diepe gesprekken over, niet zo diep als je misschien zou verwachten.

'Ik zou het niet erg vinden als ze hem zou zien, maar ik zou daar niet bij willen zijn. De scènes over mijn moeder zijn ongelooflijk goed vertolkt door Naomie, maar ook confronterend. Na het Toronto Filmfestival heb ik die scènes niet meer gezien, ik sla ze over.'

Wat heeft het maken van Moonlight u geleerd over uzelf?

'Ik voelde me altijd onthecht van wie ik was en van wat ik had meegemaakt. Toen ik vier jaar geleden begon aan dit project, dacht ik dat ik een film zou gaan maken over Tarell, maar het werd een film over ons beiden.

'Ik kan nu zeggen dat dit het beste is wat ik in mijn leven heb gedaan, als filmmaker én als mens. Vanwege mijn opvoeding heb ik nooit gedacht dat ik goed in iets was. Ik moet nu erkennen dat ik misschien best wel goed ben in het werk dat ik doe. Dat gevoel vind ik doodeng.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden