Dit is hét acteertalent van 2017

Voor de rol van radicale moslim in Layla M. dompelde Nora El Koussour zich voor het eerst onder in haar geloof. Daar vond ze geborgenheid, maar ook een andere kant van Nederland.

Dit is het acteertalent van 2017: Nora. Beeld Linda Stulic

Tussen de opnamen van Layla M. door liepen Nora El Koussour (22) en haar tegenspeler Ilias Addab (27) samen over het Amsterdamse Mercatorplein. El Koussour droeg de hoofddoek die ze als Layla draagt, Addab had voor de rol zijn baard laten staan. Op het plein staarde iedereen ze aan, en iedereen keek angstig. Of eigenlijk: doodsbang. Toen ze naar beneden keken, zagen ze hoe dat kwam. Ze hadden hun zendertjes nog om: zwarte kastjes met knopjes en snoertjes, vastgemaakt met een band om hun middel.

De talenten van 2017

Welke talenten zetten komend jaar de toon in Nederland? Om die vraag te beantwoorden raadpleegde de Volkkrant voor het vijfde jaar op rij zo'n 250 boven elke twijfel verheven kenners, die ieder met een topdrie kwamen voor hun eigen vakgebied. De optelsom resulteerde in de, mogen we wel zeggen, gezaghebbende lijst op de volgende veertien pagina's. Plus: hoe verging het de winnaars van vorig jaar?

El Koussour lacht hardop. 'Oh my god, wat lomp!'

In Layla M. (vier sterren in de Volkskrant) van Mijke de Jong speelt El Koussour een 18-jarig vwo-leerling van Marokkaanse afkomst. Ze radicaliseert, verruilt haar hoofddoek voor een nikab en spendeert uren online met het kijken naar de meest verschrikkelijke filmpjes. Bij haar vrijzinnige ouders stuit ze op afschuw en onbegrip, waarna ze in het geniep met Abdel trouwt en met hem naar het Midden-Oosten vertrekt.

Hartverscheurend, licht en intens droevig, noemde de recensent van de Volkskrant het spel van de debutant, die sinds dit jaar studeert aan de Toneelacademie in Maastricht en nu ook nog is uitgeroepen tot het acteertalent van 2017.

De rol van Layla veranderde haar leven, vertelt El Koussour aan een Amsterdamse cafétafel, en niet alleen in professioneel opzicht. De uitnodiging voor de eerste screentest kwam op een uitgekiend moment. Het was geen toeval.

'Ik ben in Nederland geboren en heb me mijn hele leven Nederlands gedragen. Met mijn achtergrond en mijn geloof hield ik me eigenlijk niet bezig. Maar ik kreeg er wel keer op keer vragen over. Dat begon te knagen. Wat betekende de islam nu echt voor mij?

'Ik deed de Theaterschool in Rotterdam, een mbo-opleiding waar ik het niet zo naar mijn zin had. In het tweede jaar speelden we Hamlet. To be or not be, daar praatten we over in de klas. Een heleboel van mijn klasgenoten geloofden helemaal nergens in, bleek tijdens die gesprekken, en ze moesten ook niets weten van mijn geloof. Ik vond het moeilijk daar mijn weg te vinden.'

Je hebt Allah letterlijk om raad gevraagd, zei Mijke de Jong.

'Ik heb een smeekbede uitgesproken. Ik was ontzettend aan het janken op mijn kamertje in de Witte de Withstraat in Rotterdam. Misschien was ik ook wel een beetje hormonaal, op dat moment. Ik wist helemaal niet hoe het moest, een smeekbede, maar ik heb tot god gesproken, gegild, zelfs. Please, geef me raad! De volgende dag werd ik gebeld, of ik auditie wilde doen voor Layla M. Dat was het teken, voor mij, de uitnodiging om dit zelfonderzoek aan te gaan.'

Zeven screentests waren er nodig voor regisseur Mijke de Jong overtuigd was. 'Ze was verlegen en moest uit haar schulp komen', zegt tegenspeler Ilias Addab, die in de film haar geliefde speelt. El Koussour: 'Ik had nooit eerder een casting gedaan, dus ik vond het spannend. Vanaf de tweede screentest was Ilias er altijd bij. Bij de laatste screentest hebben we een anasheed gezongen, een religieus zangstuk, Allah ya moulana. Op mijn 16de zong ik dat lied al en Ilias kende het ook. We hoefden het niet in te studeren. Toen we het voor haar zongen, moest Mijke huilen. Daarna was het besloten.'

Hoe heb je je voorbereid op de rol?

'Ilias en ik brachten veel tijd door met Mijke en haar regie-assistent, we voerden eindeloze gesprekken. Mijke nam me mee naar een islamitische boekhandel en kocht allerlei boeken voor me. We kwamen in contact met islamitische zustergroepen, vrouwen die met elkaar over het geloof praten, maar ook over vriendjes en make-up. Ik keek de filmpjes die Layla kijkt: onthoofdingsfilmpjes, maar dat vond ik veel te heftig. En beelden uit Syrië, een vader met zijn twee dode dochters in zijn armen. Ik moest proberen de boosheid van Layla op te roepen. Dat lukte soms zelfs iets te goed. Ik moest in mijn eigen leven oppassen dat ik niet te zwart-wit ging denken. Ik denk dat die woede altijd al ergens zat, maar dat ik die lang heb onderdrukt. Door het spelen van Layla kon ik er eindelijk iets mee. Door Layla kreeg ik de vrijheid om te ademen.'

Dreigde je zelf in Layla te veranderen?

'Zoals Layla aan het leren is in de film, zo leerde ik ook. Ik voel me nu veel zekerder in mijn geloof. Maar ik moest bij mezelf proberen het allemaal niet zo zwaar te laten wegen, en bij Layla juist überzwaar, snap je? Het was af en toe lastig om die weegschaal in balans te houden.'

Ter voorbereiding op de rol droeg je een hoofddoek. Wat viel je op?

'Je ziet een heel andere kant van Nederland. In de trein werd ik scherper gecontroleerd en door de conducteurs niet altijd even aardig bejegend, dat was niet prettig. In Rotterdam-West was het juist weer leuk, omdat ik door alle andere vrouwen met hoofddoeken ineens werd gegroet op straat. Zo kwam ik met hen in gesprek, heel gezellig. Opeens maakte ik deel uit van een andere gemeenschap.

'Maar er zijn ook mensen die je bespugen of heel kwaad kijken. Ilias moest in de opnameperiode zijn baard laten staan en werd zo aangestaard dat hij zich ongemakkelijk begon te voelen. Toen is hij maar een hipsterbril gaan dragen en zo'n gebreid mutsje.'

En hoe voelde het dragen van een hoofddoek voor jou, los van andermans reacties?

'Heel fijn. Heel geborgen.'

Waarom draag je voortaan geen hoofddoek?

'Daar heb ik niet echt een antwoord op, misschien is het angst. Ik hoop dat ik het ooit wel ga doen, maar het is geen beslissing die je zomaar even neemt. Het geloof zit in mijn hart en ik denk dat ik ernaar handel. Ik bid, maar niet op gezette tijden. Iedere vrijdag doe ik een grote wassing, op de juiste manier, dan zet ik een soera op.'

Begrijp je dat er vrouwen zijn die zich helemaal willen bedekken?

'Ja, dat begrijp ik wel. Bij de vrouwen die ik heb gesproken wordt het niet opgelegd, het is hun eigen keuze. Ze dragen het om respect af te dwingen, om serieus genomen te worden door mannen, en soms ook om een statement te maken tegen mensen die voor een boerkaverbod zijn. Voor die vrouwen is het, net zoals voor Layla, een symbool van zelfbeschikking en verzet.'

Layla neemt welbewust afscheid van haar leven in Nederland, heb jij die gedachte ooit gehad?

'In de Laylaperiode wel. Ik heb me afgevraagd: wat doe ik hier eigenlijk? Ze moeten me toch niet. Voor de rol van Layla moest ik dat gevoel van buitengesloten zijn omarmen. Na afloop vond ik het lastig om het weer los te laten, maar het is gelukt.'

Je moest voor de rol in Layla M. geradicaliseerde jongeren gaan begrijpen. Is dat gelukt?

'Ik begrijp hoe het werkt, denk ik. Al moet je niet alle geradicaliseerde moslims over een kam scheren, want het is voor elk individu anders. Maar over het algemeen zijn het jongeren die zich hier om wat voor reden dan ook niet op hun plek voelen. Het geloof is een warme deken, een deken die ze elders helaas niet vinden. Daardoor lopen ze kans gehersenspoeld te worden, in een gemeenschap te belanden waarin mensen tegen elkaar opbieden in hoe streng ze voor zichzelf zijn en in hoe streng ze het geloof interpreteren.'

De ouders van El Koussour scheidden toen ze 4 maanden oud was. Haar moeder was 'soort van' uitgehuwelijkt aan een twintig jaar oudere man. 'Maar er was geen liefde, dus dan werkt het niet.'

Ze voedde haar twee dochters, Nora en haar oudere zus, alleen op. Haar vader, die in de buurt van Utrecht woont, ziet en spreekt ze weinig, al is er nooit ruzie geweest. 'Mijn moeder dacht over dat geplande huwelijk: oké, is goed, dan ga ik lekker uit huis. Nadat mijn moeder gescheiden was, heeft mijn oma de andere kinderen meer vrijheid gegeven. Tegen ons heeft mijn moeder altijd gezegd: doe je ding. Als ik nooit wil trouwen is dat prima. Als ik mezelf geen moslim wil noemen, is dat ook prima. Ik heb tot mijn 16de getwijfeld, daarna heb ik zelf de keuze gemaakt.'

Thuis was het harmonieus en 'heel gezellig', zegt El Koussour. 'Mijn moeder is cool, ik kan alles met haar bespreken. Mijn moeder heeft me geleerd dat mijn gevoel de hoogste waarheid is, dat ik daar altijd naar moet luisteren, en dat ik de gevoelens van anderen ook altijd moet respecteren. We waren met drie vrouwen, lagen lekker met z'n drieën in mijn moeders bed.'

Nora en Ilias in Layla M.

Heb je ooit gerebelleerd?

'Ja, misschien juist omdat ik weerstand van mijn moeder wilde ervaren. Maar die weerstand kwam niet, dus op een gegeven moment heb ik het maar opgegeven. Ik luisterde naar metal, smeerde mijn ogen vol eyeliner, steeds dikker, mijn wenkbrauwen epileerde ik tot streepjes. Ik droeg een broek met allemaal gaten waar ik iedereen op liet schrijven. Maar mijn moeder liet me gewoon zo naar buiten gaan. Mijn oma vond het verschrikkelijk, van mijn tantes kreeg ik te horen dat ik eruitzag als een kerstboom.'

Je zit nu op de Toneelacademie in Maastricht. Is dat een wit bolwerk?

'Er is wel wat verschuiving gaande. Ik zit bij Anouar Ennali in de klas, hij is ook moslim en van Marokkaanse afkomst. Ik heb het idee dat de Toneelacademie graag diverser wil worden, maar er moeten ook meer mensen van niet-Nederlandse afkomst auditie komen doen.'

Is het moeilijk om een gelovige moslima te zijn, misschien ooit met een hoofddoek, en een acteercarrière na te streven?

'Misschien wel, dat weet ik niet. Ik ben blij dat de Toneelacademie me de ruimte geeft om het uit te zoeken. Ik weet niet of er veel hoofddoekdragende actrices zijn. Ik ken er geen. Misschien zou ik ooit de eerste kunnen zijn.'

In de recensies op de Facebookpagina van Layla M. geeft de ene helft 5 sterren maar de andere helft 1 ster, omdat ze vinden dat het geloof belachelijk wordt gemaakt.

'De meeste van die reacties zijn van mensen die de film niet eens gezien hebben. Ik zou nooit aan iets meewerken dat het islamitische geloof belachelijk maakt, want dan zou ik mezelf belachelijk maken. Maar ik snap de reacties, die mensen zijn bang dat er een stereotiep beeld van de islam wordt bevestigd. Er is al zoveel negatieve aandacht voor het geloof, daar zal deze film dan ook wel een voorbeeld van zijn. Maar ook dat zijn weer oogkleppen. We hebben de film niet gemaakt om met een oplossing te komen, maar om het gesprek te laten beginnen. Ik hoop dat mensen zich willen openstellen.'

Hoe is het nu met... Jonas Smulders (22)

'Ik heb afgelopen jaar meer geëxperimenteerd met regisseren. In 2017 wil ik mijn regiedebuut uitbrengen. In het najaar komt de film Broers in de zalen. Dat was mijn grootste project in 2016. Ik speel de hoofdrol van Lukas. Hij kijkt erg op naar zijn grote broer, tot hij ontdekt wie hij zelf is. In de films Ketamine en Boys (2014) speelde ik ook de broer. Ik vind het een interessante rol. Zelf ben ik enig kind. Om me in te leven in de onvoorwaardelijke liefde tussen broers, projecteer ik de liefde voor mijn ouders. Broers werd voor een deel in Frankrijk gedraaid. Werken in het buitenland geeft altijd iets extra. Voor de VPRO-serie Zenith reisde ik afgelopen jaar ook naar Hongarije.' Lees hier het interview met Jonas van vorig jaar.

Er zit een zoenscène in de film die boze reacties opriep.

'Er is sprake van liefde tussen Layla en Abdel en wat is een betere manier om dat te laten zien dan dit? Voor een Nederlandse film is de scène heel kuis, dat heb je zelf kunnen zien.'

In het oorspronkelijke script was de scène heftiger, inclusief gekreun onder de dekens.

'Dat vond ik niet passen. Ik was in de opnameperiode zo met het geloof bezig dat ik dat naar mezelf niet kon verantwoorden. Ik vond het na die intensieve voorbereidingsperiode, waarin ik me zo in het geloof had verdiept, moeilijk om überhaupt nog in een film te gaan spelen. Die scène zou ook te veel afleiden van het verhaal dat we met de film wilden vertellen. Uiteindelijk vond Mijke dat ook. Ik kon alles tegen Mijke zeggen.'

Wat dacht je toen je de film terugzag?

'Ik vond het moeilijk om niet te oordelen. Ik dacht alleen maar: o mijn god, wat doe ik raar met mijn mond, wat beweeg ik gek. Later ging dat weg. Als ik de film nu zie, denk ik vooral aan waar we waren, aan hoe het was in het vluchtelingenkamp in Jordanië waar we gefilmd hebben, aan de kinderen daar. Als we wegreden gingen de hekken weer dicht, zij bleven daar. Tijdens alle premières van Layla M. vind ik het moeilijk dat die kinderen er niet bij kunnen zijn.'

Ben je veranderd door het spelen van Layla?

'Ik heb zoveel geleerd over mezelf en het geloof. Ik ben mezelf meer gaan accepteren. En ik ben minder ijdel geworden. Eerst liet ik altijd mijn wenkbrauwen doen, met zo'n touwtje. Daar heb ik nu geen zin meer in. Als ik nu naar mezelf kijk, accepteer ik mezelf gewoon zoals ik ben. Ik vind mezelf er een stuk mooier op geworden.'

Dit zijn de andere toptalenten van 2017

#2 Naomi Velissariou (33)

Regisseur Paloma Aguilera Valdebenito over Naomi Velissariou: 'In mijn debuutfilm Out of Love, een turbulent liefdesverhaal, speelt Naomi de impulsieve Griekse Varya. Nadat iemand haar tipte, ben ik haar in het theater gaan zien, waar ik omver werd geblazen door haar veelzijdigheid. In die onewomanshow speelde ze 25 verschillende personages, dat illustreert wel hoeveel gezichten ze heeft. En zodra ze binnenkwam bij de auditie was ik verliefd. Ze is sterk en kwetsbaar tegelijk, vrouw maar ook kind. 'Naomi gaat er helemaal voor, zonder enige reserve. Dat was niet gemakkelijk; het is een lowbudgetfilm over een gepassioneerde, maar ook destructieve relatie vol wrijving en zelfs geweld. Geweldsscènes vond ze spannend. Ook omdat Daniil Vorobyov, die haar geliefde Nicolai speelt, fysiek heel sterk is. In die scènes moesten ze deels de controle verliezen om overtuigend te kunnen spelen, maar ook wat behouden om elkaar geen pijn te doen. De acteurs zaten elkaar dicht op de huid. Ik zag hun chemie, daarom vroeg ik Naomi om buiten de opnames samen met Daniil in het huis te gaan wonen waar we draaiden. Dat was een moeilijk eperiode, want er waren veel conflicten, maar ze deed het wél. 'We hebben enorm veel takes gedraaid, vijf maanden lang. Ik ben erg veeleisend. Soms, na eindeloos dezelfde scène te hebben gefilmd, dacht Naomi niet meer te kunnen. Wanneer ik haar vroeg het over te doen deed ze dat en was het nóg beter. Ze doorleefde de emoties dan weer helemaal. Het ging bijna niet meer over acteren, ze zocht de donkerste kanten van zichzelf op.'

#3 Chris Peters ( 22)

Regisseur Paula van der Oest over Chris Peters:

'Chris speelt enig kind Tonio in mijn gelijknamige film Tonio, naar de requiemroman van A.F.Th. van der Heijden over zijn zoon, die werd geschept door een auto en overleed in het ziekenhuis. Chris is te zien in scènes die terugblikken op momenten uit Tonio's leven. Hij viel direct op tijdens de screentest door zijn natuurlijke manier van spelen, alsof hij Tonio al was.

'Het vergt dapperheid wanneer je met zulke grote acteurs speelt, zeker in je eerste rol. Chris deed niet zijn best voor zichzelf, maar voor het geheel: de film, zijn medespelers, het verhaal. Hij is leergierig, stelt veel vragen en probeert uit, hij vond steeds andere manieren om een scène te spelen.

'Zijn onschuldige blik en dromerige uitstraling geven Chris een 19de-eeuws uiterlijk, net zoals Tonio had. Zijn eigenheid bestaat uit een sterke persoon die ook heel kwetsbaar en open kan spelen. Hij bezit een gevoeligheid die je in het acteren terugziet, terwijl hij zelf eigenlijk stoerder is dan hij speelde. En vooral: ik vind hem heel ontwapenend.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden