INTERVIEW

'Dit is een laf land aan het worden'

Uitgesproken opiniemaakster Marianne Zwagerman ( 46 ) werd ziek en raakte alles kwijt. Toch is ze nu gelukkiger, schrijft ze in Kluitjesvolk, dat donderdag uitkomt. In het boek trekt ze ten strijde tegen het rubberentegelparadijs.

Beeld Daniel Cohen

Op haar 39ste had Marianne Zwagerman het allemaal voor elkaar: een directiefunctie bij de Telegraaf Media Groep, een Range Rover en een prachtige boerderij in Muiden. Tot op één dag alles instortte: ze hoorde dat ze een chronische ziekte had, moest haar baan opgeven en haar man ging bij haar weg.

Zwagerman (46) is nu zzp'er: innovatiestrateeg, dagvoorzitter, columnist bij BNR Nieuwsradio en gast in allerlei radio- en televisieprogramma's. Met haar scherpe tong maakt ze vaak heftige reacties los, net als met sommige berichten op Twitter, waar ze ruim zestienduizend volgers heeft. Ze houdt niet van nuances, maar denkt wel na voordat ze iets zegt, blijkt als ze de Volkskrant ontvangt op het zonnige terras van haar Gooise woonboot.

De aanleiding: haar boek Kluitjesvolk, dat vandaag uitkomt. Daarin betoogt Marianne Zwagerman dat Nederland is veranderd in een rubberentegelparadijs. 'Overal liggen rubberen tegels, terwijl kinderen soms ook een gat in hun knie moeten vallen. Zo leer je omgaan met tegenslagen. Dat geldt voor de hele maatschappij: al die regels, vergunningen en verzekeringen bieden alleen schijnveiligheid. Dat is gevaarlijk, kijk maar naar wat er in 2014 gebeurde in Haaksbergen, met die monstertruck. Zodra iemand een dranghek neerzet, wanen mensen zich veilig. Waarom ga je in godsnaam op 10 meter afstand staan van een zware truck die over auto's springt? Niemand heeft die vraag gesteld aan de slachtoffers.'

Er zijn drie doden gevallen en 24 gewonden. Zegt u nu: dat is hun eigen schuld?

'Nee, het gaat mij om verantwoordelijkheid nemen. Dit is een discussie die je eigenlijk niet mag voeren, dat voelt ongemakkelijk. Maar stel dat een van die slachtoffers hier zou zitten, dan zou je tegen hem moeten zeggen: denk eens na. Vertrouw niet op zo'n ambtenaar, maar op je instinct.'

Is het nodig om zoiets te zeggen?

'Ik zou dat een heel ingewikkeld gesprek vinden maar dat is nodig, ja. Mensen wijzen nu te vaak naar anderen, met alle gevolgen van dien.'

Volgens Zwagerman leidt ieder incident tot nieuwe regels, die een eigen leven gaan leiden. Ondertussen pakt de overheid grotere problemen niet aan: 'Niemand grijpt in als Marokkanen in Ede een tv-verslaggeefster met stenen bekogelen. Dit is een laf land aan het worden.'

Haar oplossing is onorthodox: verplichte weerbaarheidstraining voor iedereen onder 45 jaar. Daar moeten Nederlanders leren incasseren en van zich af te bijten: 'Het moet onderdeel worden van het onderwijs, daarna krijg je vier maanden training van het ministerie van Weerbaarheid. Daar leer je met je lijf tot het uiterste te gaan, werken met je handen, vuur maken zonder lucifers, zelf een beest vangen en dat slachten. Of dat echt nodig is, anno 2016? Ik vind van wel.'

Beeld Daniel Cohen

In uw boek hekelt u vinexwijken, waarom noemt u die familiedramawijken?

'Niemand is echt gelukkig in een vinexwijk. Kijk naar de cijfers: je ziet er veel echtscheidingen, zelfmoorden en familiedrama's. Er is in dit land zo veel ruimte, maar we bouwen saaie rijtjes, minituintjes met een hek eromheen. Mensen gaan daar wonen, uit vrije wil. Ik snap dat niet.'

Het is praktisch, het is goedkoper en er zijn voorzieningen in de buurt.

'Voor mij heeft het leven maar één doel: dat ik gelukkig ben. Niet dat het praktisch is. Dan zou ik niet op een woonboot wonen; dat is een slechte investering. Maar het levensgeluk dat ik er zo bij krijg is enorm. Als ik straks in mijn kajak wegvaar, denk ik: ik heb een superleuk leven.'

Voordat het zover was, doorstond ze een diepe crisis. 'Op het moment dat ik alles kwijtraakte, wist ik al twee jaar dat ik niet gezond was. Ik snapte niet wat het was en probeerde zo goed mogelijk door te werken bij TMG. Dat werd steeds moeilijker. Toen ik na de zoveelste spectaculaire valpartij onder het bloed zat, zei een collega: dit kan zo niet langer. Ga naar huis, zoek uit wat er aan de hand is.'

Het bleek chronische Menière, een ziekte die gepaard gaat met aanvallen van misselijkheid, oorsuizingen, slechthorendheid en evenwichtsstoornissen. 'De arts zei dat ik nooit meer een topfunctie zou kunnen bekleden. Ik moest vijf maanden naar een revalidatiekliniek. Toen ik dat 's avonds aan mijn man vertelde, zei hij: ik ga bij je weg. Na twintig jaar. Achteraf was hij er toen al maanden omheen aan het draaien.'

CV Marianne Zwagerman

1969 Geboren in Nederhorst den Berg (NH)
1988-1990 Business school: Instituut voor Autohandel
1992-2000 Diverse banen in de autobranche
2000-2009 Telegraaf Media Groep, o.a. directeur digitale media
2009-2010 Medeoprichter PowNed en Wakker Nederland
2010-heden Innovatiestrateeg, mediacriticus, columnist, dagvoorzitter
2011 Boek: Een webshop is geen carrière. Ontsnap uit het mutsenparadijs
2014 Roman: Leven als Jarmund
2016 Boek: Kluitjesvolk

U noemde dit ooit 'mijn eigen 11 september'. Alles stortte in elkaar.

'Op dat moment schoot ik in de overlevingsstand. Na anderhalf jaar kwam de echte klap. De boerderij, met al die grond, was veel te groot voor mij alleen. De hypotheek kostte 1.800 euro per maand. Dus moest ik mijn hond, paarden en schapen wegdoen en verhuisde ik naar een kleine villa. Daar heb ik het heel slecht gehad.'

Wat was het dieptepunt?

'Ik heb veertien maanden aan één stuk gehuild. Veer-tien maanden. Elke dag. Ik functioneerde wel, als eigenaar van een communicatiebureautje, maar zat overal te janken. Zelfs bij grote klanten.'

Tijdens haar revalidatie en therapie kwam Zwagerman erachter dat ze al jaren ongelukkig was. 'Ik was verslaafd aan mijn werk, had geen vriendinnen en hobby's meer. Als je foto's ziet uit die tijd ben ik onherkenbaar. Ik was net Rita Verdonk, op een slechte dag.' Ze viel 18 kilo af, nam contactlenzen, blondeerde haar haar en ruilde de mantelpakjes in voor gewaagde jurkjes. 'Ik maakte lijsten met wat ik al die tijd had willen doen, zoals reizen voor mijn plezier, rondhangen bij strandtenten. Jarenlang had ik als het ware achter een hek staan kijken, bang om stappen te zetten. Ik besloot dat hek open te doen.'

Alles kwijtraken levert vrijheid op, vertelt ze nu tijdens workshops voor bedrijven. 'Radicale verandering kun je zien als de letter U. Op het ene moment sta je aan de top van het ene pootje van de U. Dan word je er van af geduwd, of je springt zelf. Je landt in een soort kom met water en de automatische reactie is: terugzwemmen en proberen omhoog te klimmen. Het is beter even rondjes te zwemmen in dat kommetje. Dit is je kans om je leven opnieuw in te richten. Durf het andere pootje van de U te beklimmen.'

De laatste anderhalf jaar heeft Zwagerman grotendeels in het buitenland doorgebracht. 'Meer dan Airbnb, wifi en zon heb ik niet nodig. Je hóéft niet te werken in een kantoorgebouw met een systeemplafond en ramen die niet open kunnen. Wie dat doet, kiest daar zelf voor.'

Sommige mensen zullen denken: die Zwagerman heeft makkelijk praten.

'Dat hoor ik dagelijks: jij hebt geen hoge hypotheek en geen kinderen. Maar dat zijn keuzen, ik ben niet voor niets verhuisd naar deze woonboot. Misschien zouden mensen beter moeten nadenken voordat ze kinderen nemen. Trouwens: wat is er dan precies makkelijk voor mij?'

Toen u bij De Telegraaf vertrok kreeg u een jaarsalaris mee: een kwart miljoen euro.

'Ja, maar dan doe je alsof dit een land is zonder belastingen. Van zo'n bedrag kun je niet rentenieren. Ik was op mijn 39ste arbeidsongeschikt, zonder vangnet. Als ik een dag niet werk, verdien ik niets. Natuurlijk had ik geld om op terug te vallen, maar mensen moeten zichzelf niet wijsmaken dat ze geen keuze hebben. Iedereen heeft er baat bij om na te denken over de vraag: waar word ik echt gelukkig van?'

Zwagerman heeft een missie, net als met Een webshop is geen carrière. Ontsnap uit het mutsenparadijs, dat ze in 2011 schreef met Jan Dijkgraaf. Dat boek, bedoeld om 'mutsige' vrouwen te inspireren hun doelen na te jagen, kreeg de nodige publiciteit - mede dankzij de provocerende titel. Het liet ook zijn sporen na in haar familie.

'Ik had me niet gerealiseerd dat mensen het zo persoonlijk zouden opvatten. Met mijn drie broers heb ik niet echt contact meer. We komen elkaar bij mijn ouders tegen, dan gedragen we ons beschaafd. Verder niet. Zij zijn ondernemer, met kinderen en een huisvrouw. We begrijpen elkaar niet. Ik heb besloten: het hóéft niet, al die familieverplichtingen.'

Het is alsof u het licht heeft gezien en overal roept: zo kan het ook. Slaat u niet door?

'Ik hoor dat weleens: dat ik bijna een verbeten strijd voer, dat anderen het ook moeten gaan zien. Het klopt dat ik met vrienden veel over dit soort dingen praat. Eentje woont in Hoofddorp, die vraag ik steeds of hij dat kan uitleggen. Niet om hem te kwetsen, maar uit oprechte verbazing.'

U zit vol adviezen. Wat doet u zelf verkeerd?

'Vriendschappen en liefdes gaan bij mij altijd weer voorbij. Als iemand niet eerlijk is of ergens omheen draait, kan ik daar niet overheen stappen. Ik heb een lange lijst met lijken achter me gelaten. Daar heb ik geen spijt van, maar misschien ben ik soms te compromisloos, te hard.'

Zelf neemt Zwagerman geen blad voor de mond omdat ze 'in gewetensnood' komt als ze niet zegt wat ze denkt. Ze was het mikpunt van kritiek na columns en interviews waarin ze beweerde dat het efficiënter is om iedereen die op de Groningse gasbel woont gedwongen te laten verhuizen en dat rokers met longkanker in het ziekenhuis achteraan moeten sluiten.

Sommige mensen kunnen haar bloed wel drinken. 'Wie probeert te veranderen, wordt bespot. Je mag niet uit het hokje kruipen waar je ooit in bent gestopt. Daar komt bij dat ik nogal arrogant overkom. Dat vind ik trouwens geen slechte eigenschap. Ik heb gewoon heel vaak gelijk. Daarom ben ik altijd bezig met innovatie, ik zie dingen sneller dan anderen.'

Ze betaalt een hoge prijs voor haar ongenuanceerde opinies. 'Ik ben honderden keren met de dood bedreigd. Er zitten reacties bij als: ik zoek dat wijf nu op en zal zes kogels door haar heen jagen. Mijn boot is ooit losgegooid, vlak na een serie dreigbrieven. Daarom laat ik altijd in het midden waar ik woon.'

U heeft ooit veertien maanden gehuild. Wanneer was uw laatste huilbui?

'Begin mei was ik te gast in een radioprogramma. Een oud-collega van TMG zei in de uitzending dat hij het zo jammer vond dat ik al mijn talent verspil. Toen werd ik heel verdrietig, omdat ik me wéér moest verdedigen. Ook tegen mezelf, dat ik in mijn kajak zit en het gevoel heb dat ik spijbel. Op slechte momenten denk ik: verdomme, ik zit hier boekjes te schrijven die bijna niemand leest. Dat is onzin, maar ik zou toch iets groters moeten doen.'

Kan dat echt niet meer?

Het is even stil. Onder het glas van haar spiegelende zonnebril rolt een traan over haar rechterwang. En nog een. Zwagerman haalt diep adem. 'Kijk, daarom heb ik een zonnebril op. Mensen hebben géén idee hoe slecht ik eraan toe ben, omdat mijn ziekte zo grillig is. Ik word vaak wakker met het gevoel van een enorme kater, hoewel ik niet drink. Als het moet, kan ik het op wilskracht één dag redden, maar ik plan het altijd zo dat ik de volgende dag kan instorten.'

Wat had u willen doen?

'Ik ben een paar keer begonnen aan vernieuwende journalistieke projecten, met grote investeerders. Dat kan ik fysiek niet waarmaken, weet ik nu. Die ziekte heeft mijn leven verwoest. Maar ergens heb ik ook geluk gehad dat het allemaal tot stilstand is gekomen. Ik leid nu het leven dat ik vroeger had willen leiden. Gezondheid is niet je belangrijkste bezit, dat is je vrijheid.'

Marianne Zwagerman. Kluitjesvolk. Bertram + De Leeuw, 192 pagina's. 16,95 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden