‘Dit is de vrees van elke museumdirecteur’

Niet eerder had Manja Zeldenrust te maken met onherstelbare vernieling van een schilderij door brand. ‘Er zitten blaasjes en kraters in de verf.’..

Van onze verslaggeefster Wieteke van Zeil

Manja Zeldenrust is er zelf ook beduusd van. Want ze heeft als restaurator nog nooit een vernieling door brand meegemaakt in het Rijksmuseum. Toen De Nachtwacht werd beschadigd, in 1975 met een mes en in 1990 met zuur, was ze nog geen hoofd van het restauratieatelier. En hoefde ze dus niet aan de pers uit te leggen wat dat nou precies met de verf doet, zo’n beschadiging.

‘Zoals een gekookt ei hitte vasthoudt, zelfs als je er koud water over giet’, probeert ze donderdag in het restauratieatelier uit te leggen, ‘zo is de hitte in de verf gebleven, ook toen het water het vuur geblust had.’ Daarom is de grootste schade op De vrede van Munster (1648) van Bartholomeus van der Helst aangericht door hitte. Die heeft de verf veranderd. En omdat het Rijksmuseum daar geen ervaring mee heeft, weet Zeldenrust niet precies hóe het is veranderd. ‘We zijn het aan het onderzoeken en krijgen hulp van collega’s.’

Wat je nu kunt zien: verkleurde en verdwenen verf, blaasjes in de zwarte verf (die het langst heet blijft) en ‘kraters’ in de andere delen. De restauratie gaat ongeveer 100 duizend euro kosten.

Behalve de verf zijn twee vernislagen aangetast: een uit 2000, en daaronder een uit 1984. Zeldenrust gaat de lagen niet van het hele doek – 5,5 bij 2,5 meter – verwijderen. Daar is geen tijd voor, want voor de heropening van het museum in 2008 moeten er nog veel schilderijen worden behandeld. ‘We vullen de beschadigde delen op, en herstellen het schilderij dan tot en met de onderste vernislaag uit 1984.’

Want die laag is sterk vergeeld. Als je die vergeling niet terugbrengt, ontstaat er een ‘te schone’ plek, die niet klopt met de rest van het doek.

In totaal is een deel van ruim 2,5 bij 2,5 meter beschadigd. ‘De vernieling is enorm. Groter dan de vernieling van De Nachtwacht in 1990.’ Toen werd met kopersulfaat alleen de vernislaag aangetast.

Ook directeur collecties Peter Sigmond is aangeslagen. ‘Dit is cultuurterrorisme, daar kun je je niet tegen wapenen.’ Aan het belang van het doek kan niet worden getwijfeld, zegt Sigmond. Rond 1900, toen het Rijksmuseum aan het Museumplein werd ingericht, is getwijfeld of het als centraal doek een plaats zou krijgen, in plaats van Rembrandts De Nachtwacht. Het schilderij van Van der Helst is een mijlpaal, zegt Sigmond: ‘Het is de Vrede van Munster, de officiële erkenning van Holland als staat in Europa, die wordt gevierd. Daarvóór werden de Hollanders toch vooral beschouwd als een stel rebellen.’

De kosten van de restauratie van het schilderij, dat in bruikleen is van de stad Amsterdam, zijn voor rekening van het Rijksmuseum. ‘Totdat we de kosten kunnen verhalen op de dader’. Maar dat kan nog wel even duren. Zuurvandaal Hans Joachim B. zit vast en heeft een volledige bekentenis afgelegd.

Over de motivatie van de vernieling is moeilijk iets te zeggen, meent Sigmond: ‘Aanstootgevende schilderijen lopen altijd risico. Maar dit schilderij is niet aanstootgevend. De dader heeft al veel ander werk vernield, onduidelijk waarom. Dit is de grote angst van iedere museumdirecteur.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden