Dit is de eenzame lezer, afgesloten van alles

De National Portrait Gallery in Londen is een van de aardigste musea die ik ken. De betrekkelijk kleine omvang moet met de charme te maken hebben, de eenzijdigheid ervan ook: de Engelse geschiedenis, kunsthistorie, literatuur en wetenschap in portretten....

Maar de charme is toch vooral gevolg van de haast elegante, weloverwogen inrichting. Niets verliest er door zijn plaats aan de muur, en de betere portretten halen de slechtere op. In de elegantie delen de uitstekende boekwinkel en het restaurant. Nu blijkt ze nog een bijzondere eigenschap te hebben: breng portretten van een kleine tijd, van een beweging, van een genootschap uit de collectie samen, en ze knappen in het gezelschap van hun gelijken op.

Twee jaar geleden verscheen in de door de Gallery uitgegeven reeks Insights een ook al elegant uitgegeven boekje, The Bloomsbury Group. (Ik kreeg het pas deze week in handen.) Het is een portrettenalbum van de groep, die schrijvers, schilders, wetenschappers en andere snobs kende. Virginia Woolf is nog altijd de hoofdfiguur, de biograaf en essayist Lytton Strachey hoorde ertoe, de econoom John Maynard Keynes, de schilders Roger Fry en Vanessa Bell (zus van Virginia Woolf) en nog een handvol binnen- en buitenleden.

Zij bewonderden elkaar, beschreven elkaar, bevreeën elkaar, bewierookten elkaar en dat zo dicht, dat er grote literatuurkenners zijn die nog altijd beginnen te hoesten als de naam van de Group valt. Ik heb lang nogal wat tegen de schilderkunst van de groep gehad, meer kunstnijverheid dan kunst en vooral schijn-modern. Een bezoek aan een aantal museum geworden huizen van leden van de groep deed mij al twijfelen aan mijn oordeel.

Het portrettenalbum deed nu de rest. Ik bewonder er een aantal van, vooral die geschilderd door Dora Carrington, die de homoseksuele Strachey aanbad en kort na diens dood zelfmoord pleegde. Haar portret van de liggend lezende Strachey – de zeer lange handen liggen als opgevouwen vleugels tegen het boek – is zonder meer superieur. Er wordt veel gelezen op de portretten, boeken vormen soms de achtergrond, men was van Bloomsbury en niet van de straat.

Een van de ‘binnenleden’ was Desmond MacCarthy (1877-1952). Ik heb altijd een grote sympathie voor hem gehad. Toen hij van Cambridge kwam, werd hij door de anderen voor een genie gehouden. Hij zou de literatuur van de toekomst schrijven. Hij werd criticus aan de Sunday Times en verdween in zijn toekomst.

Wat hij zijn leven lang vooral was: een gespreksgrootheid. Elke tafel bloeide op door zijn conversatie. Hij heeft ontelbare avonden zijn vrouw alleen moeten laten om te gaan eten en converseren op landgoederen en in andere voorname huizen. Duncan Grant schilderde in 1944 zijn portret. Het staat in het boekje. Het is zo niet het mooiste, dan toch het leukste portret eruit.

Hij zit in een hoek van een kamer. Achter hem druk beschilderde wanden, voor hem staat een tafeltje met een oosters kleedje. Er liggen enkele boeken op. Daarop rust het boek dat MacCarthy leest. Hij houdt het met de linkerhand vast, de rechter ligt ontspannen op tafel. Hij zit mooi rechtop en leest met een geestig gezicht – maar met volle aandacht – in het boek. Naast hem op de grond ligt nog een stapel boeken. Hij kan vooruit. Dit is de eenzame lezer – met een boek in een hoek, ook dat nog – , afgesloten van alles, de levenslange individualist.

Mooi is de lichte glimlach op het gezicht. De lezer is geamuseerd, hij geniet van de taal, hij verraadt even iets van geluk. Het mooist is de volslagen ontspannen houding, het lichaam lijkt licht als de geest. (Ik als krampachtige lezer ben jaloers.)

Ik heb het portret nooit opgemerkt in de National Portrait Gallery. Uit een biografie van MacCarthy en zijn vrouw komt hij als bescheiden over. Hij moet zich ook in het museum op de achtergrond hebben gehouden. Wat moet je, als je eens een genie was.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden