'Dit hoort in Madrid'

Spaanse koning kocht tekeningen in 1785...

Van onze verslaggever Rob Gollin

AMSTERDAM Als directeur Alfonso Navas van het Natuurhistorisch Museum morgen met elf tekeningen onder de arm naar Madrid vertrekt, is het de tweede keer dat de afbeeldingen naar Spanje reizen.

De natuurgetrouwe weergaven van spinnen, vlinders en torren zijn weliswaar van Amsterdamse origine – ze zijn getekend voor de catalogus Thesaurus van de Amsterdamse apotheker Albertus Seba – maar niemand minder dan de Spaanse koning Carlos de Derde (1716-1788) had ze in 1785 laten kopen op een veiling in Amsterdam; zoölogie had zijn interesse. Op dat moment was de collectie in het bezit van Joannes le Franc van Berkheij (1729-1812), lector in natuurlijke historie aan de Leidse universiteit, en eigenaar van een omvangrijke iconografische collectie van planten en dieren, waaronder tekeningen van bekende kunstenaars als Albrecht Dürer, Rembrandt en Paulus Potter.

Maar zelfs met zo’n provenance twijfelt de universiteit niet. Nadat ze 17 jaar in de Artis Bibliotheek hebben gelegen – daar achtergelaten door een Brit die ze te koop aanbood – is Spanje de bestemming; daar zijn ze aan het begin van de jaren tachtig uit het Natuurhistorisch Museum gestolen. Hoofdconservator Garrelt Verhoeven: ‘Ze zijn op een rechtmatige manier aangekocht door de Spaanse koning. Dit hoort thuis in Madrid.’

Geen misverstand dus: objecten met smetten op de stamboom wil de universiteit liever niet meer op de schappen. Dat de tekeningen nu pas teruggegaan – ze zijn met instemming van het museum in Madrid nog benut als onderzoeksmateriaal – heeft volgens Verhoeven alles te maken met de opstelling van de Brit. ‘Wij konden niet aantonen dat hij illegaal aan de tekeningen was gekomen, en hij wilde nergens aan meewerken, ook al beloofden de Spaanse autoriteiten dat ze hem niet zouden vervolgen.’

De UvA treedt morgen niet alleen op als gulle gever. Vrijdag keert een in augustus 1986 uit het Theologisch Instituut gestolen schilderij, een portret van Lubbert Gerritsz. (1535-1612), terug in de collectie. Het dook onlangs op bij een kunsthandelaar in Brussel. Die had het gekocht op een veiling bij Glerum in Amsterdam. De handelaar was bereid het doek na een schadeloosstelling terug te geven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden