Beeldvormers 70ste verjaardag China

Dissonanten zitten in Hong Kong, de rest van China is in de ban van de nationale feestdag

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: voor en tegen de machthebber. 

Uitsnede uit een foto van de militaire parade voor de 70ste verjaardag van de Volksrepubliek China. Beeld Jason Lee / Reuters

Niet alleen als kroon op de nationale feestdag, ook als wereldwijde promotieactie van de Volksrepubliek China mocht de militaire parade van dinsdag – op de 70ste verjaardag van de communistische dictatuur – een daverend succes heten. Enkele duizenden foto’s verspreidden de internationale persbureaus van de feestdag in Beijing, die wervelende choreografie van intercontinentale ballistische raketten, straaljagers, drones en divisies van leuzen roepende, strak in het gelid marcherende elitetroepen. Slechts op enkele foto’s waren minuscule krasjes waarneembaar op de propagandamachine van de proletarische heilstaat die China heet te zijn.

Waarom zou je foto’s willen zien die afbreuk doen aan het perfecte imago, verdienen de Chinezen soms geen ongestoord feestje? ‘De duizenden en duizenden mensen die aan die parade mogen meedoen of langs de route kijken zijn allemaal trots. Het is een enorme eer voor ze om erbij te zijn’, zegt fotograaf Ruben Lundgren (36). Hij is de enige Nederlandse fotograaf met een accreditatie in het land en werkt aan reportages samen met Volkskrant-correspondent Leen Vervaeke.

‘Vergelijk zo’n feest met Koningsdag in Nederland: als mensen zich daar zouden kunnen inschrijven voor een plek waar je vlak bij de koning staat, dan zouden ze dat massaal doen.’ Bekijk zo’n parade ook eens door Chinese ogen, bepleit Lundgren: ‘De Chinezen wonen in een land waar het voortdurend beter gaat. Hun kinderen krijgen onderwijs, ze hebben allemaal een wc. Kritiek op de machthebbers, zoals bij demonstraties in Hongkong, wordt hier niet begrepen en totaal niet gewaardeerd.’ En dus verkeren ze maar wat graag in de nabijheid van president Xi, die zich staand in zijn limousine liet vervoeren, het bovenlichaam uit het dakraam, zijn volk toesprekend in drive by-modus via de meeliftende geluidsinstallatie.

Geen enkele dissonant

Altijd goed om je in de cultuur van een wereldmacht te verdiepen, maar opvallend is toch wel dat geen enkele fotograaf van de onafhankelijke persbureaus op de feestdag zocht naar een visuele dissonant. Dat er op de toogdag van de dictatuur geen demonstranten waren – geen Oeigoeren, Tibetanen of aanhangers van Falun Gong – hoefde niet te verrassen. Maar een menselijk trekje van de enkeling die zich bedoeld of onbedoeld onttrekt aan de anonieme massa? Een struikelaar, neuspeuteraar, een vleugje humor van een fotograaf met een scherpe blik desnoods, als tegenwicht voor het feestelijk bedoelde, macabere gesleep met massavernietigingswapens?

Lundgren, die zelf niet bij de parade aanwezig kon zijn omdat per medium slechts één accreditatie werd verstrekt – Vervaeke ging voor – is mild over de fotografen van de persbureaus. ‘Ze bedrijven een aparte tak van sport. Ze moeten al vroeg plaatsnemen in een persvak waar ze niet meer uit kunnen en van minuut tot minuut een checklist afwerken.’ Het oplaten van 70 duizend ballonnen, de helikopters die vliegend in een formatie het cijfer 70 vormden, de voorbijrollende, orerende president, de elitetroepen – het volledige draaiboek moeten ze afwerken en de foto’s zo snel mogelijk doorsturen naar het hoofdkantoor, aldus Lundgren. ‘Ze hebben hun telefoon aan de camera vast, zodat ze hun opnamen meteen kunnen verzenden. Eén minuut verschil kan ze veel geld schelen. Ze móéten leveren en zijn domweg niet in de modus om op zoek te gaan naar wat op zo’n dag afwijkt van het gangbare.’

Wie in het aanbod van de persbureaus desondanks zoekt naar de uitzonderingen op de regel, heeft het vergrootglas van het fotoprogramma nodig. Dan kun je inzoomen op de gezichten van de gedrilde militairen in polonaise op het Plein van de Hemelse Vrede. Vaak zijn ze gefotografeerd op het moment dat ze een leus schreeuwen, gelijktijdig de mond opensperren en de hagelwitte tanden ontbloten. Van een afstand ogen ze vervaarlijk, bloeddorstig bijna. Maar bekijk ze van dichterbij, en je ziet dat eigenlijk slechts in de ogen van een enkeling het heilige vuur van de revolutie hoog oplaait en dat de meeste soldaten een zachtaardiger uitstraling hebben dan op het eerste gezicht lijkt. Een enkeling is zelfs dromerig afwezig. Het zijn minieme smetjes op de propagandashow, met het blote oog van publiek en krantenlezer nauwelijks waarneembaar.

Schieten met scherp

Wie dwarsliggers in China wilde zien, moest 2.000 kilometer verderop zijn, in Hongkong. Op Twitter waren liveverslagen te zien van de grootschalige, soms gewelddadige demonstraties tegen de Chinese invloed, en de niet minder gewelddadige tegenacties van de oproerpolitie. Bij ieder schot traangas kon je een siddering door de geschrokken massa zien gaan.

The New York Times maakte, door video’s van een aantal omstanders te combineren, een huiveringwekkende reconstructie van de clash tussen demonstranten en politie waarbij – historisch moment op die historische 1 oktober – voor het eerst bij het oproer in Hongkong met scherp werd geschoten. Te zien is hoe in een kluwen vechters een hamer wordt geheven, met een metalen pijp wordt gezwaaid. Dan komt er een agent met getrokken pistool aanlopen, hij richt van dichtbij op de borst van een demonstrant en haalt de trekker over. Zelfverdediging, verklaarden de autoriteiten al snel. Ouderwets handwerk, in ieder geval.

Videostill uit beelden van de demonstraties in Hongkong, waar voor het eerst tijdens het oproer met scherp werd geschoten. Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden