Discordia komt maar traag los van grote ernst

Familie van Arthur Schnitzler door Maatschappij Discordia. Regie Jan Joris Lamers. In Felix Meritis Amsterdam, 15 februari. Daar nog t/m 28 februari....

HEIN JANSSEN

De spelers van Maatschappij Discordia geven elkaar voor aanvang van de voorstelling een kus. Opdat wij weten dat het leven minder liefdeloos hoeft te zijn dan in het stuk dat ze gaan spelen: Familie van Arthur Schnitzler, dat deze schreef in 1890 , toen hij 28 jaar was. In Familie geeft de Weense schrijver een beeld van de dolende jeugd, zijn jeugd wellicht, maar in ieder geval die van veel lot- en tijdgenoten. Familie is een aaneenschakeling van onbegrepen gevoelens, liefdespijn en eenzaamheid.

Dat kusje voor aanvang zou in de meeste gevallen als klef of overdreven kunnen overkomen. Niet bij Discordia, het gezelschap dat de scheiding tussen spelers en publiek nagenoeg heeft opgeheven. Discordia is in dit geval teruggebracht tot de kern: Jan Joris Lamers en Annet Kouwenhoven zijn de enige oudgedienden. De andere vier spelers zijn jong en hard op weg zich de verworvenheden van Lamers c.s. eigen te maken. Misschien is die kus wel een schouderklopje.

Deze jonge cast past wonderwel bij Familie, een stuk over jonge mensen die afscheid moeten nemen van de beschermde jeugd en zich tegelijkertijd willen losrukken van de vertrouwde omgeving. Ernst Moser is de hoofdpersoon in dit drama, dat bijna een vervolg lijkt op Wedekinds Voorjaarsontwaken. De jeugd is voorbij, de liefde heeft zijn slag geslagen, harten staan in vuur en vlam, of zijn juist ijskoud en gebroken.

Ernst is van goede komaf en zijn ouders willen dat hij een meisje van zijn stand trouwt. Ze hebben Mina Helger op het oog, temeer omdat vader Moser zaken met haar familie wil doen. Ernst leeft echter in een eigen wereld, met het onaangepaste meisje Anna als middelpunt.

Anna komt uit een lagere klasse en heeft bovendien een slechte reputatie. Met haar heeft Ernst in het geheim door Italië gezworven en het geluk ontdekt. Weer thuis moeten Ernst en Anna de realiteit onder ogen zien en meelopen in de reidans van de Weense bourgeoisie.

Familie heeft alle kenmerken van een debuut. De tekst is prachtig en betekenisvol, maar de dramatische structuur is mager en de handeling beperkt. Vanaf het eerste bedrijf is duidelijk dat het niet goed zal gaan met Ernst. Als hij drie uur later zelfmoord pleegt, is dat voor niemand een verrassing.

Schnitzler wordt de laatste tijd regelmatig gespeeld en de dramaturgen benadrukken steevast het 'fin de siècle-gevoel'. Evenals in Flirt van het Zuidelijk Toneel domineert bij Discordia een grote ernst, die hier gecombineerd wordt met een timide speelstijl.

De spelers laten geen enkele frivoliteit toe, hun ogen zijn meestal teneergeslagen. Die stijl is in het eerste uur nogal ergerlijk, simpelweg omdat je bijna niets van de tekst verstaat. Er wordt gemompeld en gefluisterd alsof het publiek even een straatje om is. In een voorstelling die het vooral van die tekst moet hebben, is dat tamelijk onbevredigend.

Gaandeweg komt er meer leven en godzijdank ook meer ironie in het spel. Dat is broodnodig, omdat onderwerpen als de ziekte van de jeugd en standsverschillen toch wel erg gedateerd zijn. Met name de twee jonge acteurs Jorn Heijdenrijk (Ernst) en Sara de Bosschere (Anna) raken langzaam los van die dodelijke ernst. Dat resulteert in een verbluffend scherpe en ontroerende slotscène waarin hun liefde aan diggelen ligt en Ernst het leven laat voor wat het is.

Familie heeft verder alle kenmerken van een ouderwetse Discordia-avond. Het publiek wordt soms rechtstreeks aangesproken, souffleur Lamers verstopt zich niet, in de pauze drinken spelers en publiek samen een glas, de acteurs trekken voortdurend kleren aan en uit om een ander personage te spelen. Tussen de bedrijven door klinkt een melancholiek strijkkwartet en omhelzen de spelers elkaar af en toe.

Zo zou deze voorstelling ook moeten voelen: als een warme omhelzing, zoals zo vaak bij Discordia. Maar daarvoor is deze Familie te veel in zichzelf gekeerd, te afstandelijk, te kil.

Hein Janssen

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden