Dirigent Edusei: 'Wat we willen zeggen is: dit kun je ook doen, ongeacht je kleur'

Dirigent Kevin John Edusei (41) gaat donderdag op tour met de Philharmonie Zuidnederland. Als zwarte dirigent valt hij op, en ja, dat wordt weleens ongemakkelijk.

Kevin John Edusei. `Eigenlijk wist ik al vanaf dag één dat ik dirigent wilde worden.' Beeld Jan Mulders

Kevin John Edusei (41) is een Duitser. Hij is een dirigent die goede recensies krijgt en dankzij zijn studie aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag vloeiend Nederlands spreekt. Dan is hij nog een hele hoop dingen meer, zoals vader van twee kinderen. En dan, ergens aan het eind van de lange lijst eigenschappen, komt zijn huidskleur.

Kevin John Edusei dirigeert de Philharmonie Zuidnederland in werk van Mozart, Beethoven en Hans Abrahamsen. M.m.v. Hannes Minnaar (piano). Van 30/11 t/m 10/12.

Edusei, wiens vader Ghana voor Duitsland verruilde om er arts te worden, is een van de zeer weinige zwarte dirigenten in de klassieke muziek. Het is niet iets waar hij zelf al te veel bij stilstaat, maar de wereld om hem heen des te meer. Hij krijgt voortdurend vragen over zijn afkomst. Als hij donderdag in Heerlen begint aan zijn tournee met de Philharmonie Zuidnederland, is hij waarschijnlijk de enige zwarte man op het podium.

Naast chef van de Münchner Symphoniker en het Konzert Theater Bern is hij een van de gezichten van het in Londen gevestigde 'minderhedenorkest' Chineke (de naam komt van een uitroep van de Nigeriaanse Igbo-stam en betekent zoiets als 'wow'), dat voornamelijk uit zwarte musici bestaat. Onder leiding van Edusei nam het projectorkest een album op.

'Ik was aanvankelijk nogal sceptisch. Ik wist niet precies waarvoor we dit project nodig hadden', vertelt hij in een Parijse bistro, een dag nadat hij een succesvolle Zauberflöte heeft gedirigeerd in de Opéra Comique. 'Maar dat komt ook doordat ik als zwarte in Duitsland maar tot een heel kleine minderheid behoor. Het is geen issue dat er nauwelijks zwarte Duitsers klassieke muziek maken als er zo weinig zijn.'

Waarom bent u dan dirigent geworden van Chineke?

'Wat me over de streep trok, was dat Chineke vooral jongeren wil inspireren. Inmiddels ben ik heel enthousiast. Het orkest is een soort spiegel, alles is omgedraaid. We hebben een paar blanke musici die nu de minderheid vormen. Daarmee stellen we vooroordelen ter discussie, maar we stellen ons ook op als voorbeelden. Wat we willen zeggen is: dit kun je ook doen, ongeacht je kleur.'

Waarin verschilt het dirigeren van Chineke met het leiden van een ander orkest?

'Het interessante van Chineke vind ik dat je zo mooi ziet hoe verschillend we zijn opgeleid in Europa, Engeland en Amerika. Iedereen speelt op een andere manier, het is mijn taak om in korte tijd een eenheid te smeden. En natuurlijk is de sfeer anders dan bij een 'gewoon' orkest; het voelt iets intiemer, er is een familiesfeer. Dat komt doordat we eens in de zoveel tijd met zijn allen samenkomen, maar ook doordat we ervaringen delen met racisme en discriminatie.'

Heeft u zelf ervaringen met discriminatie in de muziekwereld?

'Deze zomer had ik een heel vervelende ervaring. We speelden met Chineke een concert laat op de avond in de Royal Albert Hall in Londen. Ik had een dirigentenkamer toegewezen gekregen, maar toen ik de deur opende, kwam er een vrouw achter me aangerend die zei: 'You have no right to be here!' Op zó'n overdreven manier.

'Het bleek dat ik de kamer moest delen met een andere dirigent. Precies op dat moment kwam de beroemde sopraan Renée Fleming haar kleedkamer uit en vroeg: 'Hee Kevin, hoe gaat het?' Die vrouw die me voor weet ik wat aanzag, was in shock en probeerde de situatie te redden door te overcompenseren in haar excuses. Natuurlijk heb ik nog meer verhalen, maar ik praat daar niet graag over. We maken allemaal weleens wat mee.'

Toen u in 2014 werd benoemd tot chef van de Münchner Symphoniker kopte een muziekwebsite: München krijgt een Obama.

'Ja, wat heb ik nou met Obama te maken? Ik heb nog tegen de journalist gezegd: neem me niet kwalijk, maar dit is de slechtste kop die ik ooit over mezelf heb gelezen. Ze zei dat de redactie het zo wilde.'

Heeft u ook 'positieve discriminatie' ondervonden? Ooit gedacht: ik word nu ergens gevraagd omdat ik anders ben?

'Zeker. Ik val nu eenmaal op. Maar daardoor denk ik ook wel dat de vervelende en goede dingen in balans zijn. Het moeilijke bij discriminatie blijft: je weet het bijna nooit zeker. Zelfs bij die vrouw bij de dirigentenkamer weet je het niet. Waarschijnlijk is ze niet zozeer racistisch, maar komt het gewoon niet in haar op dat ik de dirigent kan zijn.'

Doordat u een van de weinige zwarte dirigenten bent, wordt u haast wel gedwongen na te denken over uw identiteit.

'Je ontkomt er sowieso niet aan daarover na te denken als je anders bent. Ik heb het geluk dat ik precies weet waar ik vandaan kom. Ik ben een paar keer in Ghana geweest, ik heb goed contact met de Edusei-familie, die over de hele wereld woont, maar ik voel me vooral Duits.'

Edusei is een dirigent met een zwierige slag. Hij wordt geprezen om zijn muzikale intelligentie, is breed in zijn repertoire en heeft een grote liefde voor het vroeg-romantische repertoire; niet het soort muziek waarmee je als maestro de schijnwerpers op je gericht krijgt. Edusei is bescheiden en bijzonder vriendelijk ook.

Hij groeide op in Bielefeld, 'echt een doorsnee Duitse stad'. Zijn ouders hadden een abonnement op het lokale symfonieorkest en namen hem regelmatig mee naar de opera. Vanaf zijn 14de ging Kevin John, wiens oma van moederskant operazangeres was, om de drie dagen naar de bibliotheek om partituren te bestuderen. Zat hij met zijn koptelefoon alle symfonieën van Haydn en Mozart te luisteren.

'Ik pakte het heel systematisch aan. Ik probeerde Wagners opera Siegfried aan de piano te spelen. Lukte niet, natuurlijk.'

Slagwerk werd het. Na een vooropleiding aan het conservatorium in Detmold kwam hij in Den Haag terecht, waar hij er ook klankregie bij studeerde. 'Eigenlijk wist ik al vanaf dag één dat ik dirigent wilde worden. Maar toen ik me bij Jac van Steen meldde, de docent orkestdirectie, raadde hij het me af. Ik heb privélessen genomen en toen ik mijn slagwerkdiploma had, heb ik meteen auditie gedaan om alsnog dirigent te worden.'

Hij was 24 toen hij voor het eerst voor een orkest stond. Omdat zijn docenten in Den Haag weinig tijd voor hem hadden, ging hij voor een paar jaar naar Berlijn, waar hij een traditionele kapelmeestersopleiding kreeg. 'Je krijgt daar veel meer les aan de piano; je moet je eerst als repetitor bewijzen en dan hogerop zien te komen. Je wordt opgeleid om bij kleine operahuizen drie verschillende opera's per week te kunnen dirigeren.'

Het trof dat zijn oud-docent Jac van Steen een assistent nodig had in Weimar. Edusei werd het. Niet veel later haalde hij alsnog zijn diploma orkestdirectie in Den Haag en stond hij op eigen benen als 'kapelmeester' in 'zijn' Bielefeld.

En straks is hij weer terug in het land waar zijn dirigentenopleiding begon. 'Ik heb hier zo veel geleerd. Toen ik in Den Haag woonde, heb ik jarenlang geen concert van het Residentie Orkest gemist. Ik bezocht zo veel mogelijk repetities. En mijn liefde voor opera is hier aangewakkerd, toen ik als slagwerker mocht invallen bij Das Rheingold, in de legendarische productie van Pierre Audi. Ik probeerde alle muziek, alle kennis in mij op te zuigen.'

Nog één ding dan nog over Nederland. 'Als ik in Duitsland ben, word ik vaak in het Engels aangesproken. Maar toen ik Nederlands begon te leren en ik mensen op straat aansprak, dachten mensen dat ik Nederlands was. Dat was een fijn gevoel, dat het niet zo'n grote rol speelt waar ik vandaan kom.'

Diverse dirigenten

Dirigenten op topniveau van Aziatische afkomst zijn er al lang. En hoewel Nederlandse orkesten nog steeds nauwelijks vrouwen uitnodigen, treden ook steeds meer vrouwen toe tot de dirigententop - zo is Mirga Grazinyte-Tyla (City of Birmingham Symphony Orchestra) een van de recente revelaties. Volgens Edusei komen ook zwarte dirigenten eraan. Roderick Cox, die ook Chineke dirigeerde, en Jonathon Heyward (assistent van Gustavo Dudamel bij het LA Philharmonic) zijn namen om in de gaten te houden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden