nieuwsklassiek

Dirigent Daniele Gatti, ontslagen bij het Koninklijk Concertgebouworkest, heeft ook in deze tijden nog genoeg werk

De Volkskrant was bij een concert van het Mahler Chamber Orchestra onder leiding van de Italiaanse dirigent.

Guido van Oorschot
Daniele Gatti en het Mahler Chamber Orchestra in Ferrara in 2016. Beeld Geoffroy Schied
Daniele Gatti en het Mahler Chamber Orchestra in Ferrara in 2016.Beeld Geoffroy Schied

Als in Keulen iets opvalt aan dirigent Daniele Gatti, is het zijn ingetogenheid. Zie hoe de Italiaan opkomt in de Philharmonie, een concertzaal met veel blank hout en bleekrode stoelen. In een zwart pak, met een zwarte das en zwart mondkapje loopt hij naar het Mahler Chamber Orchestra. Een violist krijgt een boks en na een vinnig zwiepje van de dirigeerstok golven symfonische klanken van Robert Schumann over de steil oplopende rijen.

Sinds zijn ontslag als chef-dirigent van het Koninklijk Concertgebouworkest heeft Gatti niet dichter bij Amsterdam gedirigeerd. Tijd, misschien, om bij te praten over wat er in de zomer van 2018 is gebeurd? Kan Gatti vertellen wat er volgens hem is voorgevallen? Zo nodig excuses maken? Voelt hij zich sinds de aanklacht van ongewenste intimiteiten een paria? Of loopt zijn carrière eigenlijk wel lekker?

Maar Daniele Gatti (60) wil in Keulen niet praten. Misschien is de herinnering te pijnlijk. Of is het de schikking die hij met het Concertgebouworkest heeft getroffen waardoor hij de kaken op elkaar houdt? Met een geheime afspraak ging er zand over de zaak die begon met een artikel in de The Washington Post. Twee sopranen deden uit de doeken hoe maestro Gatti hen in 1996 en 2000 zou hebben belaagd. Een van hen vond ‘zijn handen op mijn achterste en zijn tong in mijn keel’.

Kort na publicatie deed het Concertgebouworkest eigen onderzoek. Een of meer vrouwelijke musici stapten naar voren, wat ter tafel kwam bleef geheim. Gatti’s heenzenden verdeelde het orkest. Wat stelde dat onderzoek eigenlijk voor? Was het gewraakte gedrag wel zo ernstig? Achteraf gaf het bestuur toe: we hadden de waarheidsvinding beter uit handen kunnen geven. Naar een nieuwe chef-dirigent wordt intussen nog steeds gezocht.

In Italië heeft men nooit aan Gatti getwijfeld. Mediterrane omgang stuit op steile calvinisten, luidde daar de teneur. De opera van Rome aarzelde niet: Gatti werd ingelijfd als muzikaal directeur. Het Orchestra Mozart in Bologna wierp de tweede reddingsboei. En het Mahler Chamber Orchestra (MCO), een Europese topclub waarin ook een handvol Nederlanders speelt, kwam in het najaar van 2018 met een verklaring.

De staf van het ‘vrije en onafhankelijke orkest’ dat ‘geen enkel respectloos gedrag tolereert’, had navraag gedaan bij iedereen die via het MCO had samengewerkt met Daniele Gatti. Niemand maakte melding van ‘ongepast of onaanvaardbaar gedrag’. Dus zag men geen enkele reden het contact te verbreken met de dirigent, die sinds 2016 optrad als artistiek adviseur.

Op tournee in Keulen is het nog altijd dikke mik tussen orkest en dirigent. Schumann, Eerste symfonie: violen en cello’s doen een wedstrijdje wie een dwarse noot nét wat dwarser kan spelen. In krankzinnige vaart hapt een fluitiste accenten weg. Op de bok hanteert Daniele Gatti het tweesporenbeleid van de vakman: strak aangeven waar het moet, loslaten waar het kan.

Zijn agenda in coronatijd ziet er niet eens onaardig uit. Vorig seizoen dook Gatti als gastdirigent op bij ’s werelds bekendste orkestmerk, de Berliner Philharmoniker. Hij ging naar Dresden voor de Staatskapelle, in bedrijf sinds 1548. De komende maanden springt Gatti als freelancer van Keulen naar Italië, van Parijs naar Leipzig, van München naar weer een andere Staatskapelle, die van Berlijn, de club van Daniel Barenboim. Thuis in Italië verhuist hij binnenkort van de Romeinse opera naar de Maggio Musicale, een prestigieus operafestival in Florence.

Grote namen, kun je mee pronken. Al vallen ook de hiaten op. Geen Amerika voor de man die triomfen heeft gevierd in de Metropolitan Opera van New York. Londen en Wenen tonen evenmin interesse. En gesteld dat hij zou willen: wandelt Gatti ooit nog binnen bij onze eigen Nationale Opera, of bij het Rotterdams Philharmonisch Orkest?

In Keulen treft vooral één ding. Gatti’s Schumann choqueert niet. Terwijl dat in Amsterdam toch zijn merkteken was: extreme interpretaties. Je viel ervoor of je gruwde, een middenweg bestond niet. ‘Ik splijt en daar ben ik trots op’, zei hij ooit in de Volkskrant.

Geen misverstand, Gatti kan een cellomelodie nog altijd kneden als warm deeg. Climaxen pookt hij sluw op. Hoe je ritmische hobbels neemt: menig beroemde sloddervos kan van hem leren. Maar in Keulen is het ook of de immer strak afgestelde Gatti het wat losser neemt. Of er een veertje van zijn ambitie is geknakt. Of de beste jaren welbeschouwd al achter hem liggen.

Klassiek in Duitsland

De concertzalen in Duitsland zijn open, maar per deelstaat gelden andere regels. De Philharmonie in Keulen hanteert 2G: aantonen dat je gevaccineerd of genezen bent. Een medisch mondkapje is verplicht en de zaalbezetting bedraagt hooguit 25 procent. Bij de Komische Oper in Berlijn verkopen ze dan weer elke stoel, maar bovenop 2G en het FFP-masker komt de eis van een recent negatief testcertificaat.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden