Review

Dierenarts Charles Foster zoekt kern van 'dierzijn'

Hoe voelt het om een dier te zijn? Charles Foster probeert te leven als een das, een otter of een vos. Het resultaat is op zijn minst wonderlijk. Al kruipend door het nachtelijk bos komt de dierenarts in de buurt van wat een das ervaart. Maar is dat de kern van 'dierzijn'?

null Beeld
Beeld

Je vraagt je onwillekeurig af of de Brit Charles Foster het tijd vond om het traditionele beeld van de excentrieke Engelsman eens te bekrachtigen. Foster is dierenarts, promoveerde in het medisch recht en de medische ethiek, is geïnteresseerd in acupunctuur, schreef boeken over de biologie van religie, was grootwildjager en geeft les aan de universiteit van Oxford. En het is best een gekke man.

Foster wilde weten hoe het voelt om een dier te zijn. Dus leefde hij enkele weken als das in een dassenburcht op mensenformaat, uitgegraven in een heuvel in Wales. Zwom hij 's nachts, soms naakt en expres zonder duikbril, in een riviertje in Zuidwest-Engeland, om van het otterleven te proeven. Imiteerde hij de stadsvossen van de wijk East End in Londen, door overdag in een stadstuin te slapen en in de nacht vuilnisbakken af te schuimen op zoek naar resten Indiase curry en overgebleven pizza. Lag hij in de sneeuw bij een kudde door een barre winter uitgehongerde, bijna stervende edelherten, en liet zich door een bloedhond achtervolgen zoals gebeurt in de Engelse hertenjacht. Zelfs probeerde Foster iets te achterhalen van het leven van de gierzwaluw, hangend aan een parapente en happend naar insecten.

In Being a Beast beschrijft Foster zijn ervaringen als beest, verspreid over vele jaren - het vossenavontuur speelde zich langer geleden af, in een vertwijfelde periode na een mislukt huwelijk.

Charles Foster

Being a Beast
Non-fictie
Profile Books; 218 pagina's; euro 22,95.

Filosofisch probleem

Fosters boek staat ook in een andere Engelse traditie, van schrijven over dieren op een manier die je zelden elders tegenkomt. Die gaat terug naar Tarka de Otter van Henry Williamson uit 1927, en zijn latere Salar, over een zalm. Het bekende konijnen-epos Waterschapsheuvel van Richard Adams past ook in die traditie. Akkoord, de dieren daarin zijn behoorlijk vermenselijkt en daar kun je lacherig over doen. Toch schemert iets door van hoe het kán zijn - uitgaande van de beschikbare biologische en neurobiologische kennis - om een dier te zijn. De angst om als maal van een roofdier te eindigen, het ontregelende gebrek aan een goed overzicht van de omringende wereld, de gillende pijn van vastzitten in een wildklem, maar ook de nauwe verbintenis van dieren met het landschap. Het gezichtspunt van het dier, zou je kunnen zeggen, is meer aanwezig in die Engelse natuurschrijven-traditie. Foster, zo lijkt het, wil de traditie oprekken door ook letterlijk het gezichtspunt van het dier te kiezen.

Het is nogal wat, wat Foster probeerde. Er is het filosofische probleem, door de Amerikaanse filosoof Thomas Nagel verwoord in zijn fameuze essay What is it like to be a bat?, dat weten hoe het is om een vleermuis te zijn voor mensen per definitie onbereikbaar is.

'Dierlijke' gevoelens

Foster brengt daar tegenin dat mensen en de dieren die hij nadoet in grote lijnen de wereld met dezelfde zintuigen waarnemen. Daarin heeft hij gelijk. Er valt veel voor te zeggen dat dasman Foster, op handen en voeten kruipend door het nachtelijke bos, in de buurt komt van wat een das ruikt, hoort en voelt. Hij faalt jammerlijk in het ook maar benaderen van de ervaring van gierzwaluw-zijn en dat geeft hij ruiterlijk toe.

Fosters relaas is hier en daar hilarisch. Maar de vraag blijft of het als een das regenwormen eten door Foster en zoals een edelhert op grassen kauwen, de juiste ingang vormen naar dierenervaringen. Het zou best eens kunnen dat menselijke ervaringen, van oorlogvoeren tot aan seks en verliefd worden, meer zicht bieden op 'dierlijke' gevoelens. Ook blijkt bij nauwgezetter lezing Being a Beast veel te gaan over Fosters zoektocht naar de eigen identiteit, toch iets anders dan in de huid van dieren kruipen. Foster grossiert in pregnante bijvoeglijke naamwoorden en zinnelijke metaforen - al is dat ook erg Engels. Maar hij zet zeker aan tot nadenken over dieren- en mensenbewustzijn, landschap en dierethiek. Een wonderlijk boek.

Charles Foster als das. De dierenarts leefde enkele weken in een dassenburcht op mensenformaat in Wales. Beeld Felicity McCabe
Charles Foster als das. De dierenarts leefde enkele weken in een dassenburcht op mensenformaat in Wales.Beeld Felicity McCabe
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden