Diepzeeduikster met een missie

Diepzeeduikster Sylvia Earle ( 79 ) strijdt al decennia onverdroten voor de bescherming van de sprookjesachtige onderwaterwereld. Nu zijn haar vorderingen te zien in een prachtige documentaire over haar leven.

Sylvia Earle in de documentaire Mission Blue. Beeld Netflix
Sylvia Earle in de documentaire Mission Blue.Beeld Netflix

Vandaag is ze 79 jaar geworden. Enkele dagen geleden maakte ze nog een duik van enige tientallen meters in zee, vertelt Sylvia Earle lachend aan de telefoon. Ze wijt het aan de positieve invloed van het zoute water en een visloos dieet. The grand old lady van de bescherming van de oceaan beschikt over een verbazingwekkende energie. Ondanks haar hoge leeftijd duikt ze dus nog. Ze belt, ze lobbyt en ze houdt lezingen. Ze heeft maar één doel: de oceaan redden.

De Amerikaanse oceanograaf verbleef gedurende zestig jaar meer dan zevenduizend uur onder water. De wetenschapper met tal van eredoctoraten is houder van het diepterecord van 381 meter onder de zeespiegel. Ze verkent de zee vanaf 1964, vaak op nog nooit bezochte plaatsen. Ze beschrijft en filmt de wonderlijke bewegingen van oplichtende, flitsende en gloeiende schepsels op grote diepte in de wereldzeeën.

Dit voorjaar is er een documentaire afgerond over Earles leven. Sinds vrijdag is de film, Mission Blue, te zien voor de vijftig miljoen mensen die in veertig landen een abonnement hebben op de streaming service (video on demand) Netflix, die de film ook produceerde. '70 procent van de aardbol is water. Zonder oceaan geen leven', klinkt het in de voice- over.

null Beeld Netflix
Beeld Netflix

De documentaire hekelt overbevissing, klimaatverandering, boren naar olie en gas in de diepzee en dumpen van vuil en plastic. Prachtige beelden van zonderlinge dieren in de diepzee worden afgewisseld met proeven met atoombommen, ontploffende olieplatforms en trawlers die als bulldozers de zeebodem omploegen.

Sylvia Earle raakte verknocht aan de zee toen ze op 12-jarige leeftijd verhuisde van New Jersey naar Florida. 'De Golf van Mexico werd mijn achtertuin', zegt ze in de Netflix-film, die veel oude filmbeelden van haar bevat. We zien een meisje dat in 1947 het strand afschuimt, minuscule krabbetjes tussen het zeewier observeert en ze terugzet in zee. Later, na het lezen van boeken over mannen die in ronde stalen capsules afdalen onder water, raakte ze geïnteresseerd in duiken om de ongekende wereld van de oceaan te verkennen.

Dat duiken combineerde ze met haar studie mariene biologie, die uitmondt in promotieonderzoek naar de bruinalg in de Golf van Mexico. Duiken wordt toegankelijker als Jacques Cousteau in de jaren vijftig de zuurstoffles 'uitvindt'. 'In het water is iedereen een ballerina', zegt ze in de film als ze als een zeemeermin over de zeebodem kruipt en lachend naar de camera zwaait. 'Ik voelde me als een kind in een snoepwinkel.'

Ze is een vrouw in een mannenwereld en heeft moeite om werk en gezin te combineren. In 1970 leidt ze een team van vrouwelijke 'aquanauten'. De term is met een goede neus voor pr het goedgekozen equivalent van de astronauten. Waar de astronauten in die tijd voet op de maan hebben gezet, verblijft Sylvia Earle wekenlang in een duikboot onder zee. Deze Tektite-expeditie wordt haar doorbraak als ster van de wereldzee. 'Her deepness' wordt haar bijnaam. Later gaat ze met haar derde echtgenoot miniduikbootjes ontwerpen en fabriceren en zet ze het record diepzeeduiken op duizend meter.

Gedurende al die jaren heeft ze de sprookjesachtige onderwaterwereld met eigen ogen zien veranderen. We zien Earle duiken tussen bierflessen en autobanden. Ze is voor de camera in de weer met het wegvangen van plastic zakken en ander kunststof afval dat als een verdunde plasticsoep langzaam in de voedselketen op zee komt.

In 2010 komt de ontploffing van het boorplatform van BP in de Golf van Mexico hard aan bij Sylvia Earle. Meer dan een maand lang stroomt dagelijks 800 duizend liter olie haar oude achtertuin in. Het is niet alleen een drama vanwege de besmeurde pelikanen maar vooral door de smurrie van olie die gemengd met dispergeermiddelen (zeep) als een deken over de zeebodem ligt.

null Beeld Netflix
Beeld Netflix

Gaandeweg de film ontpopt ze zich steeds meer als activist die zich op de wetenschap blijft baseren. 'In mijn leven is het aantal koraalriffen gehalveerd en is 95 procent van de grote vissen waaronder haaien uitgemoord', zegt ze in de documentaire. De snoepwinkel van het meisje is geplunderd.

We zien haar met afgrijzen lopen over de vismarkt van Tokio, de grootste ter wereld. Ze ziet ingevroren ondermaatse tonijn. 'Tonijn krijgt niet eens de kans om zich voort te planten.' De film toont ook wrede beelden van vissers die op barbaarse wijze vinnen van haaien afsnijden, waarna ze lachend de grote dieren plompverloren terug in het water dumpen.

Cynisch of depressief wordt ze niet van deze teloorgang van de oceaan. 'We zijn getuige van een omslagpunt in de wereldgeschiedenis. Ik richt me op de kansen om de zaak ten goede te keren', zegt ze aan de telefoon. 'We hebben nu de kennis van de impact van overbevissing en van de verzuring van het water door de stijgende CO2-emissies.'

Onwetendheid is niet langer een excuus. Vier jaar geleden kreeg Earle het idee om naar het voorbeeld van beschermde natuurgebieden en grote stukken regenwoud flinke arealen oceaan in te richten als natuurpark. 'Hopespots' noemt ze deze gebieden waar vissen, olie- en gaswinning en dumpen van afval verboden is.

null Beeld Netflix
Beeld Netflix

Niet zonder succes. Vorig najaar werden op een conferentie in Marseille vijftig hopespots aangewezen, met een totale oppervlakte van 3 miljoen vierkante kilometer. Dit najaar hoopt ze op een flink aantal extra gebieden als de conferentie een vervolg krijgt in Sydney.

Mission Blue toont ook de eerste resultaten van de hopespots. Een compleet verwoest en leeggevist gebied bij Cabo Pulmo voor de kust van Mexico is binnen vier jaar deels hersteld dankzij de beschermde status. In het 70 vierkante kilometer grote gebied zwemmen weer vissen en er is werkgelegenheid gekomen door ecotoerisme. 'Het wordt nooit meer zoals het was, maar als je net op tijd stopt met uitmoorden en vervuilen, is er kans op herstel', zo luidt haar boodschap.

Toch is er van de enorme oppervlakte oceanen nauwelijks 1 procent beschermd en is hun status amper wettelijk verankerd. Maar Sylvia Earle is ambitieus en gaat onverdroten door. '20 procent van het oceaanareaal moet in 2020 op weg zijn naar hopespots', zegt ze. 'Het zou goed zijn als er op de Noordzee bij Nederland ook een kwam.'

null Beeld Netflix
Beeld Netflix
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden