Dieptevrees

Waar is de zus van de enge tandarts?

Met haar debuutroman Lange dagen (2008) wist Pia de Jong te verrassen en haar naam te vestigen. En nu is er Dieptevrees, haar tweede roman - en onmiddellijk vallen de overeenkomsten op. Beide zijn spannende boeken, beide worden bevolkt door lichtelijk eigenaardige volwassenen. Maar daarmee houden de gelijkenissen ook ongeveer op.

In Lange dagen liet De Jong een gezin een onverantwoorde tocht door Lapland maken, die ternauwernood tot een goed einde komt. Levendige plot, er gebeurde constant wat. Dat geldt niet voor haar tweede roman, waarin helemáál niet veel gebeurt. We belanden in de leefwereld van Edmond Zwaen, een 46-jarige tandarts die nogal dwangmatig is.

Edmond bestiert zijn tandartsenpraktijk alleen; zijn vroegere assistentes heeft hij stuk voor stuk de deur uitgewerkt omdat hij ze te slordig vond. In zijn eentje werkt hij stipt zijn agenda met afspraken af en buiten werktijd zwemt hij dagelijks exact 24 baantjes. 'Het geheim lag in de routine, het nooit verzaken, wat er ook tegenzat', is een van zijn levenswijsheden.

Edmond is een controlfreak. Als een storm voor zijn huis wat takken, een krant en een ontwortelde kamerplant heeft achtergelaten, doen zijn ogen pijn. Dat zit zo: hij komt uit een rommelig kunstenaarsmilieu. Bij zijn ouders thuis kwamen altijd mensen over de vloer, ze dronken veel, er was constant geldgebrek en van alles was zoek. Niets wil Edmond meer met die tijd, en met zijn ouders, te maken hebben.

Zo kabbelt het verhaal pagina na pagina voort. Er is één gebeurtenis die het ijzeren ritme van Edmonds dagen doorbreekt en dat is het 23-jarige meisje dat zijn praktijk op een dag met kapotte voortanden bezoekt. Roza heet ze en hij is meteen wild van haar. Met haar ontstaat zoiets als een relatie, hoewel het merendeel zich afspeelt in Edmonds hoofd.

En toch wordt Dieptevrees niet saai. Dat heeft niets te maken met het gegeven dat een man zijn leven beheersbaar wil houden als reactie op een onrustige jeugd of dat hij verliefd wordt op een meisje dat half zo oud is als hij - die omstandigheden zijn zelfs behoorlijk cliché. Maar er is iets anders aan de hand. Al vrij snel na de kennismaking met Edmond rijst de vraag hoe maf hij wel niet is.

Over Roza denkt hij: 'Hij zou haar kunnen kneden naar elke vorm die hij wenste.' Hij ziet zichzelf als haar redder en wil steeds zijn hand op haar hals leggen. In zijn dromen overmeestert hij haar, maar in werkelijkheid komt hij niet verder dan zelfbevrediging bij een laptop waarop hij gluurt naar meisjes die zich voor een camera uitkleden.

Edmond is eng. Vroeger, zo wordt duidelijk, heeft hij een symbiotische relatie gehad met zijn zus. Alles deden ze samen, op het laatst op het incestueuze af. Maar waar is de zus gebleven? Dat blijft lang voor de lezer verborgen. Heeft Edmond haar vermoord? En zo ja, is hij in staat zoiets opnieuw te doen, maar dan met Roza, die verdomd veel van zijn zus blijkt te hebben?

Steeds weet de lezer net iets te weinig van dit mysterie - en dat doet doorlezen. En als dan het mysterie wordt opgelost, blijkt het totaal anders in elkaar te zitten dan Pia de Jong een boek lang heeft gesuggereerd.

Dieptevrees is knap en goed geschreven. Maar er is één probleem: het is niet meeslepend. Er wordt nergens emotie overgebracht. Daardoor blijft Edmond een engerd met wie je maar liever niets te maken wilt hebben.






* * *

Pia de Jong: Dieptevrees. Prometheus; 304 pagina's; € 17,95. ISBN 978 90 446 15951.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden