Diepgravende karakterstudies in Cannes

Op het Filmfestival van Cannes herhalen de regisseurs Nuri Bilge Ceylan en Aki Kaurismäki zichzelf. Hun nieuwe films lijken op eerdere wat betreft weemoedigheid en eenvoud....

‘Ik kan het niet helpen. Het gebeurt intuïtief; het is geen maniertje. De film is zoals ik ben. We hebben heel veel opnamen gemaakt met een steadycam, maar tijdens de montage zijn ze een voor een uit de film verdwenen. Ik houd niet van camerabewegingen.’

De Turkse regisseur Nuri Bilge Ceylan dingt met Iklimler in Cannes mee naar de Gouden Palm, drie jaar nadat de hij er de regieprijs won met Uzak. In lange, onbeweeglijke shots vertelt Ceylan het verhaal van een tobbende, eenzame man en zijn jongere vriendin. De man zegt dat hij wil veranderen, en dat hij denkt dat hij zijn vriendin gelukkig kan maken, maar beiden weten wel beter. Terwijl de seizoenen voorbijgaan, focust Ceylan op kleine voorvallen. De grote, in het oog springende zaken zijn nooit de ware reden voor een ruzie; het gaat altijd om iets kleins, iets op de achtergrond.

Ceylan speelt zelf de hoofdrol – het is de eerste keer dat hij voor de camera stond. Hij schreef het scenario, produceerde en monteerde de film. Zijn vrouw Ebru is zijn tegenspeelster; zijn vader en moeder zijn ook weer van de partij, net als in Uzak. De vrouw met wie hij een relatie krijgt is een goede vriendin. En toch zegt Ceylan: ‘Het is niet mijn eigen leven. Maar omdat ik er zelf in meespeel, lijkt dit mijn meest autobiografische film. Ik wilde het gewoon eens proberen. Dat wilde ik in Uzak al, maar toen durfde ik niet.’ Of hij nog eens zal acteren, weet hij niet. ‘Tijdens de montage zag ik dat er veel momenten zijn waarop ik overacteerde en achteraf weet ik ook wel hoe dat komt. Ik heb er veel van geleerd. Ik weet nu beter hoe ik bepaalde dingen tegen mijn acteurs kan zeggen.’

Iklimler is een even eenvoudige als diepgravende karakterstudie. De digitale fotografie is schitterend en de film zit vol subtiele grapjes. Wie Uzak en Clouds of May waardeerde, komt opnieuw ruimschoots aan zijn trekken, maar de film zal weinig nieuwe Ceylan-fans opleveren. Helaas.

Ook de Fin Aki Kaurismäki maakt telkens weer dezelfde film. Laitakaupungin valot (‘Licht in de duisternis’) is het fraaie, weemoedig stemmende slotstuk van de ‘loser-trilogie’ waarvan Drifting Clouds en The Man Without a Past (die in 2002 in Cannes werd onderscheiden met de regieprijs) de andere delen zijn. Slechts 75 minuten heeft Kaurismäki nodig om een verhaal te vertellen over een eenzame beveiligingsagent, die zijn liefde voor een Hitchcockiaanse blondine moet bekopen.

Laitakaupungin valot is verbluffend efficiënt gemonteerd, het camerawerk is uiterst secuur, en ook de muziek draagt bij aan de melancholieke sfeer: Franse chansons, rock ‘n’ roll van Sputnik en Argentijnse tango (onder meer Volver van Carlos Gardel, die dit festival ook al te horen was in de gelijknamige film van Pedro Almodóvar).

De hoofdrolspeelster in Red Road van de Schotse Andrea Arnold (de enige debuutfilm in de Gouden Palm-competitie) werkt eveneens in de beveiliging: de muizige Jackie tuurt de hele dag naar tientallen monitoren die Glasgow veiliger moeten maken.

Red Road is de eerste van drie films die worden geproduceerd onder de noemer ‘The Advance Party’. Lone Scherfif en Anders Thomans Jensen bedachten de personages die in alle films terugkeren. Dezelfde acteurs zullen de hoofdrollen spelen; alle films spelen zich af in Schotland, verder hebben de regisseurs alle vrijheid.

Het eerste deel van Arnold is veelbelovend. Met sfeerrijke beelden en muziek (onder meer een dromerige versie van Love will tear us apart door Honeyroot) maakt zij een wereld van eenzaamheid en stil verdriet voelbaar. En net als bij Kaurismäki is er tot slot, na bakken ellende, gelukkig een vleugje hoop.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden