Drama

Die Wand

Door Die Wand voel je hoe het is om als allerlaatste mens op aarde naar de sterren te kijken

'Het kon niet waar zijn. Zulke dingen gebeurden niet. En als ze al gebeurden, dan niet in een klein bergdorp, niet in Oostenrijk. Niet in Europa.' De heldin uit Die Wand weet dat haar verzuchtingen eigenlijk net zo absurd zijn als de miraculeuze ramp die haar is overkomen. En toch is haar verbijstering begrijpelijk. Dat ze midden in de bergen, met uitzicht op bossen, meren en gletsjers, vast komt te zitten achter een onzichtbare muur, is wel de meest ironische speling van het lot denkbaar.

Die Wand, naar de roman van de Oostenrijkste schrijfster Marlen Haushofer (1920-1970), speelt zich maanden, misschien ook jaren af na de apocalyptische catastrofe. Het naamloze hoofdpersonage zit aan een tafel in een donkere jachthut. Ze schrijft op hoe ze op die plek strandde en tot nu toe wist te overleven. Dag na dag werkt ze af, tot de stapel kalenders en kantoorpapier op is en er niets meer te schrijven valt. Alleen in de voice-over is haar stem te horen; alleen in de flashbacks houdt de trouwe hond Luchs haar gezelschap bij haar jaagtochten door het bos, bij het oogsten van hooi en in de opperste momenten van wanhoop.

De Oostenrijkse regisseur Julian Pölsler levert met de bewerking van zijn lievelingsboek een ware tour de force. Negen cameramannen schakelde hij in om het verstrijken van de seizoenen en het afwisselend onverschillige, vijandige en paradijselijke berglandschap te vatten. De simpele trucjes waarmee hij de wand tóch enigszins zichtbaar maakt - de reflectie van water op een rotswand, de rimpelende spiegelingen in het bergmeer - dwingen respect af. Erg knap ook hoe vanaf de allereerste scènes een zinderende sfeer van beklemming en melancholie wordt opgetrokken, terwijl de regie zo sober en ingetogen blijft.

Vrijwel de hele film laat Pölsler op Haushofers kaalgeslagen zinnen en de schouders van één actrice rusten. Martina Gedeck (Das Leben der Anderen) levert dan ook een verpletterende prestatie, zeker wanneer je beseft dat ze haar rol nooit tegelijkertijd fysiek en verbaal kan uitspelen. Of de vrouw nu in stilte door haar weidse isolement ploegt, op een schaars moment van totale tevredenheid ligt te luieren of haar hoofd moedeloos in Luchs' vacht verstopt, Gedeck maakt het allemaal meteen invoelbaar. Haar dictie is zo mogelijk nog indrukwekkender. Elk vlak uitgesproken woord getuigt van de noodzakelijke zorgvuldigheid waarmee de vrouw haar dagboek schrijft - noodzakelijk omdat het papier zo schaars is, en omdat ze met haar zelfbeheersing ook haar verstand kan verliezen.

Wat de diepere betekenis van de muur is, of de vrouw in haar afgesneden part van de werkelijkheid verloren is of juist zichzelf herontdekt, mag de toeschouwer zelf bepalen. Wanneer in de allereerste scène het liedje 'Freedom is a journey' uit de luidsprekers van de Mercedes schalt, is dat zo ongeveer de enige thematische toespeling die Pölsler zich permitteert.

Bespiegelingen over de dood en de natuur, ontroerende liefdesverklaringen aan de hond, het meesterlijke Die Wand omvat het allemaal en nog veel méér - maar dan wel zo zinnelijk dat je de natuur bijna ruikt en voelt hoe het is om als allerlaatste mens op aarde naar de sterren te kijken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden