ColumnSylvia Witteman

Die naam alleen al: Fallada! Ik zag een pezige komediant voor me, die met een wit geschminkt gezicht iemand uitbeeldt die arm is

Bob den Uyl weigerde boeken te lezen met ‘slechte titels’. Cees Buddingh’s Bazip Zeehok, bijvoorbeeld. Heel begrijpelijk. Ik zette me eroverheen en las het boek uiteindelijk tóch, maar bijvoorbeeld aan Muidhond van Inge Schilperoord ben ik nog steeds niet begonnen.

Bij Kleiner mann, was nun? van Hans Fallada heeft het 54 jaar geduurd voor ik het aandurfde. Dat ‘Fallada’ alleen al! Een paardennaam, uit een sprookje. Maar de titel was het ergste, met dat irritante vraagteken. Ik zag een pezige komediant voor me, die met een wit geschminkt gezicht op een kleinkunstpodium iemand uitbeeldt die arm is, door met opzichtig aangezette gebaren zijn lege broekzakken aan het publiek te tonen.

Gisteren las ik het boek tóch, want men moet over zijn schaduwen heen springen. Het was, uiteraard, totaal anders dan ik had verwacht. Ja, arm zijn ze wel, Johannes Pinneberg en zijn ontroerende vrouwtje ‘Lämmchen’ (dat om ondoorgrondelijke redenen in de Nederlandse vertaling ‘Engeltje’ heet). Het zijn de jaren twintig van de vorige eeuw, Duitsland zucht onder crisis en werkloosheid, Pinneberg en Lämmchen zijn piepjong, en moeten het zien te redden in barre tijden.

Het ongetrouwde paar vraagt de dokter om een goed voorbehoedsmiddel, maar na onderzoek blijkt Lämmchen al zwanger. ‘Een beetje te laat, meneer Pinneberg, om voorbehoedmaatregelen te nemen. Het is al gebeurd.’ De dokter weigert een abortus. ‘Geloof me, meneer Pinneberg, een kind doet elk huwelijk goed.’ Alleen zijn ze niet getrouwd, maar dat doen ze dan maar snel, want ze houden veel van elkaar en ‘het zal heus wel gaan’.

Het gaat maar nét. Het geld is krap, Pinneberg heeft een rotbaan als kantoorbediende met een rotbaas, het goedkope huurappartement is aftands en afgelegen, en Lämmchen kan niet koken (ze kookt erwtensoep van een half pond erwten en 5 liter water en snapt niet dat de soep nergens naar smaakt. Pinneberg troost haar: ‘Ik geloof dat het aan het water ligt. Het water is te dun’), maar ze houden nog steeds van elkaar en verheugen zich erg op ‘het wurm’.

Maar ja, dat noodlot, hè. Pinneberg wordt ontslagen, ze moeten hun huis uit, een kort verblijf bij Pinnebergs dronken, hoerige moeder in Berlijn loopt ook dood, geen hospita wil een zwanger stel (‘Als we dan tóch kindergejank moeten horen kunnen we ze beter zelf maken. Dan weet je tenminste waar het vandaan komt’) het geld wordt steeds krapper en Lämmchen steeds zwangerder.

Ze wil zó graag een stukje zalm, een half ons, nee een héél ons, ‘als we toch een keer zo verkwistend zijn’, en komt huilend thuis met een leeg papiertje. Ze heeft de zalm onderweg opgegeten. ‘Maar ik heb het niet uit slechtigheid gedaan’, snikt ze. ‘Echt niet. Het komt door mijn toestand. Ik ben nooit gulzig geweest.’

Het is verschrikkelijk allemaal, maar het kind wordt geboren en is gezond. Pinneberg zoekt Lämmchen op in het ziekenhuis. ‘Het eerste wat hem opvalt zijn de blauwe bloempjes op haar hemd. Dat maakt het zo vrolijk. Maar als ze haar armen om zijn hals slaat ziet hij dat het helemaal geen bloempjes zijn, maar dat in een cirkeltje overal op het hemd gedrukt staat: ‘Gemeenteziekenhuis, Berlijn.’

Nou ja, en na de geboorte van ‘het wurm’ wordt het er niet beter op. Daar is de hete adem van het noodlot weer. Arme Lämmchen, arme Pinneberg. ‘Hij is gestruikeld, uitgegleden, aan lager wal geraakt, afgeschreven. (…) Armoede betekent niet alleen ellende. Armoede is ook strafbaar. Armoede is een schandvlek. Armoede maakt je verdacht.’

Maar ze houden nog steeds van elkaar. Goddank. Zulke lieve, welwillende mensen. Ik ben blij dat ik ze heb leren kennen. Beter laat dan nooit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden