Interview Adam McKay

Die mysterieuze man op de achtergrond, daar moest Vice volgens regisseur Adam McKay over gaan

Christian Bale (links) als Dick Cheney en Sam Rockwell (rechts) als George W. Bush in Vice. Beeld Matt Kennedy / Annapurna Pictures

Wat de makers zich vooral afvroegen: hoe wist de stille, grijze muis Dick Cheney de top van de politieke piramide te bereiken?

‘Uiteraard!’ Adam McKay lacht de eerste vraag direct maar weg. 

We zijn in een Londense hotelsuite en de 50-jarige regisseur blijkt een reus van een kerel. Een meter of twee, bulderende bariton, tegen de 100 kilo. Voorheen schreef de in Philadelphia geboren filmmaker sketches voor Saturday Night Live en draaide hij komedies als Anchorman: The Legend of Ron Burgundy (2004) en The Other Guys (2010). Met The Big Short (2015) betrad hij een nieuw territorium: de inventieve reconstructie van de kredietcrisis uit 2007-’08 leverde vijf Oscarnominaties op, waarbij die voor ‘beste bewerkte scenario’ werd verzilverd.

Of-ie wel een goede advocaat heeft, luidde die eerste vraag – je neemt het niet zomaar tegen Dick Cheney op. 

Regisseur Adam McKay Beeld Getty

‘Een team van advocaten is minutieus door het scenario gegaan. Uiteindelijk werden we gezond verklaard. Geen smaad. Alles wat we tonen is geverifieerd. We hebben factcheckers ingehuurd, en researchers die we mensen uit Cheneys naaste omgeving lieten interviewen: vijanden, maar ook vrienden. We blijven zo dicht mogelijk bij de feiten.’

Twee foutjes heeft hij achteraf ontdekt. ‘Gerald Ford zit in 1975 al in het Witte Huis, Nixon is na Watergate vertrokken, maar op de achtergrond zie je nog een foto van Pat Nixon aan de muur. Ook wordt gesproken over hoe Cheney belastingvoordelen wil afdwingen, maar afgaand op de werkelijke tijdlijn gebeurt dat in de film net iets te vroeg. Maar daar blijft het bij.’

Nee, uit het kamp-Cheney hebben ze geen dreigement vernomen, juridisch gesproken. ‘Dan zal mijn verhaal wel kloppen. Politici zijn publieke figuren, zij weten dat wij dit mogen doen. En dan nog, het is een film! Met alles wat Dick Cheney op zijn politieke kerfstok heeft, had hij ook voor de rechter kunnen komen.’

Oké, zijn film Vice blijft een gedramatiseerde interpretatie. Adam McKay, die zelf het scenario schreef, was er natuurlijk niet bij toen George W. Bush op 25 juli 2000 aan politiek veteraan Cheney vroeg of die zijn running mate wilde worden. De presidentsverkiezingen van 7 november 2000 lagen in het verschiet: team Bush/Cheney zou het gaan opnemen tegen de Democraten Al Gore en Joe Lieberman. ‘Aanvankelijk had Cheney helemaal geen trek in het vicepresidentschap. Hij had al een hele carrière als politicus achter de rug, en nu koesterde hij zijn fraaie baan als topman bij de multinational Halliburton Company, in de olie- en gasindustrie. Juist door hem aanzienlijk meer zeggenschap te geven dan voor een vicepresident gewoon is, wist Bush de destijds 60-jarige kandidaat toch om te krijgen.’

In de film klinkt dat zo:

George W. Bush: ‘Wat denk je ervan? Ik wil dat je mijn VP wordt, jij bent mijn vicepresident.’

Dick Cheney: ‘Weet je, George... ik ben nu... ehm... ceo van een groot bedrijf. En ik ben al minister van Defensie geweest. En stafchef van het Witte Huis. Het vicepresidentschap is toch vooral een symbolisch baantje.’

Bush: ‘Uh-huh.’

Cheney: ‘Maar als we nou tot een andere invulling van het vicepresidentschap zouden kunnen komen? Ik kan de mondiale onderwerpen wel aan. Toezicht houden op de bureaucratie... defensie... energiebeleid… buitenlandse politiek.’

(stilte)

George W. Bush (terwijl hij zijn handen schoonveegt nadat hij een kippenbout heeft verorberd, Cheney vervolgens even doordringend aankijkt en dan op hem wijst): ‘Klinkt goed!’

Dát hebben we geweten, stelt McKay. ‘Achter de schermen van de twee opeenvolgende termijnen van George W. Bush ontpopte Cheney zich als spin in het web. Hij was de zwakke president de baas en begon na 9/11 steeds vaker zijn eigen inzichten door te drukken: de invasie van Irak, op 20 maart 2003, op zoek naar massavernietigingswapens en de (nooit bewezen) banden tussen Saddam Hoessein en Al Qaida, waarmee hij de wereldgeschiedenis veranderde; het toestaan van martelpraktijken (waterboarding) bij vermeende terroristen, de schending van privacywetten door de National Security Agency, de deals voor zijn oude vrienden van Halliburton bij de wederopbouw van Irak. De lijst is lang, en met zijn cynische houding en dito antwoorden in de pers – vaak in de trant van: wie doet mij wat? – zou hij zich uiteindelijk zo impopulair maken dat hij zich bij zijn afzwaaien in 2009 door nog slechts 13 procent van het Amerikaanse publiek gesteund wist.’ Een absoluut laagterecord.

Die mysterieuze man op de achtergrond, daar moest Vice over gaan. ‘De overkoepelende vraag was: hoe is dit in godsnaam gebeurd? Hoe kon Cheney zó aan de knoppen zitten? Het is dezelfde vraag die wordt gesteld in mijn financiële drama The Big Short: wat the hell is er gebeurd? En bij Trump kun je die vraag ook weer stellen.’

Wat de makers van Vice zich vooral afvroegen, was hoe een ogenschijnlijk stille, grijze muis als Dick Cheney – van bescheiden komaf, en opgegroeid in het rurale Casper, Wyoming – uiteindelijk naar de top van de politieke piramide wist te klimmen. ‘Hij redde het niet aan de Yale-universiteit, werd veroordeeld voor rijden onder invloed en moest zijn jeugdliefde en latere echtgenoot Lynne Vincent beloven zijn leven te beteren, anders zou ze bij hem weggaan. Dick Cheney was destijds 21 en zijn toekomst leek ongewis. Veertig jaar later was hij de machtigste man van Amerika.’

Wie ze ook raadpleegden tijdens de research voor de film, bijna niemand kon verklaren hoe hem dat gelukt was. Een goed voorbeeld, zegt McKay, is de onlangs overleden dichter John Perry Barlow. ‘Toen Cheney in 1978 campagne voerde om in het Congres te komen, was Barlow zijn strateeg. Een opvallende keuze, want Barlow was destijds tekstschrijver voor de alternatieve rockers van de Grateful Dead. Destijds vond hij Cheney wel een slimme man, sympathiek ook. Maar zoveel jaar later zei Barlow: ‘Vanaf het moment dat hij vicepresident werd, is Dick Cheney een eersteklas sociopaat geworden. Ik kan maar niet bevatten hoe dit dezelfde man was die ik van vroeger kende. Ik denk dat het een zware verslaving aan macht was.’

Veel van wat McKay in zijn scenario heeft gestopt, was al eerder eens in print verschenen, zo onderstreept hij. In biografieën, in uitgebreide krantenprofielen. ‘Blijkbaar zijn al die verhalen nooit werkelijk ingedaald. Ik heb Republikeinse vrienden die voor Barack Obama stemden, omdat ze het helemaal gehad hadden met hun eigen partij. Maar het gekke was: binnen zes maanden was iedereen alle toestanden alweer vergeten. Nu zit Donald Trump in het Witte Huis en verlangen diezelfde mensen terug naar de tijd van George W. Bush. Hoe komen ze erbij? Trump doet rare dingen, hij is een clown, maar hij is vooralsnog geen Cheney. Trump is geen oorlog onder valse voorwendselen begonnen, ik heb Trump nog niet gehoord over toegestane martelpraktijken. In vergelijking met Cheney is Trump een watje.’

Wie in de film bepaald geen watje is, is Lynne Cheney (gespeeld door Amy Adams): als een Lady MacBeth stuurt ze haar echtgenoot op fanatieke wijze aan. ‘Zij had de ballen waar het Cheney in zijn jonge jaren aan ontbrak. Hij was maar gewoon een gozer uit Wyoming. Zij kwam uit een roerig gezin – met een alcoholistische vader die haar sloeg. Ze zocht naar houvast, naar controle, naar zekerheid, en koos voor de conservatiefste waarden. Die heeft ze er flink bij Dick ingepeperd. Hij luisterde goed, en langzaamaan werd hij met die opvattingen de koning van de macht.’

Eerder een koele kansberekenaar dan een ideologisch geïnspireerd genie. ‘Hij ging zijn vijanden niet met een mes te lijf. Nee, hij wachtte en wachtte. Toen kwam het aanbod van George W. om vicepresident te worden en dacht hij: die kan ik hebben. Zo ongekwalificeerd was George W. En we moeten Cheney nageven: kijk wat hij allemaal voor elkaar kreeg. Het was zelfs zo erg dat de oude George Bush, de president onder wie Cheney van 1989 tot 1993 minister van Defensie was geweest, achteraf aan de pers liet weten: ‘Had ik voorvoeld dat hij een schaduwregering zou beginnen in het Witte Huis, dan had ik Cheney nooit aanbevolen als vicepresident.’

In de epiloog spreekt Christian Bale als Dick Cheney de kijker in een monoloog rechtstreeks toe. Ja, hij kan de beschuldigende vinger voelen in de zaal. Maar het kan hem niets schelen. We moeten begrijpen: na 9/11 werd alles anders. Hij gaat zich niet excuseren voor het feit dat hij de terroristen heeft aangepakt, zodat u en uw geliefden ’s nachts vredig konden gaan slapen. ‘Het was me een eer om u te dienen. U hebt mij gekozen. En ik heb gedaan wat u mij vroeg.’

Christian Bale als Dick Cheney in Vice. Beeld Matt Kennedy / Annapurna Pictures

Het is een van de vondsten van de film. In vaktermen: het doorbreken van de vierde wand. Noem het een vleugje Saturday Night Live. Vergelijkbaar is een licht absurdistische discussie in geluidsflarden. Iemand roept tijdens de aftiteling dat Vice wel weer zo’n typisch product van ‘liberal Hollywood’ zal worden – het is een voorschotje op de verwachte kritiek van de alt-right-beweging. ‘Overal zie je extreem-rechtse blaadjes opduiken met teksten als ‘Defending Dick Cheney and the Iraq War’, dus ik dacht: ik stop die voorspelbare commentaren op mijn film er zelf maar vast in, haha.’

Een beetje humor moet kunnen, dunkt McKay, in een film die verder vrij grimmig is. ‘Denk aan Orson Welles’ Citizen Kane. Die staat al jaren te boek als ‘beste film ooit’, ik vond dat op zich altijd een wat luie keuze. Voor Vice keek ik hem terug, en ik dacht: verdorie, hij is nog steeds goed! Ik was helemaal vergeten hoe grappig de film óók is. De film heeft een aangename twinkeling. Als hommage hebben we een shot uit Citizen Kane gestolen en dat in onze film gestopt. Ik ga niet verklappen welk shot, dat mag de kijker zelf uitvinden.’

Beste make-up en hairstyling

De verwachting luidde dat de alom geroemde Christian Bale wel de ­Oscar zou pakken voor zijn hoofdrol in Vice. Eerder had hij met zijn interpretatie van Dick Cheney al een ­Golden Globe gewonnen. Maar het liep anders: Rami Malek kreeg het beeldje voor zijn vertolking van Freddie Mercury in Bohemian ­Rhapsody. Wel werden de visagisten van Vice beloond met de Oscar voor ‘beste make-up en hairstyling’ voor hun inspanningen om Bale in Cheney te laten transformeren.

Lees hier de Volkskrant recensie van Vice

Met Vice levert regisseur McKay een virtuoos, origineel, intelligent en geestig politiek drama af (vier sterren).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.