‘DIE KORREL IS IN NEOFIN TOCH MOOIER DAN IN D76’

De digitale fotografie heeft de donkere kamer goeddeels verdrongen. PhotoQ wijdde een boek aan dit uitstervende fenomeen. Zonder in nostalgisch gesnik uit te barsten....

‘Guus was een meester in het ontwikkelen van de TriX film op hogere ISO-waarden. Geheimzinnige recepturen van een twee-bads ontwikkelaar om van de opgegeven 400 ASA er toch 1600 te maken. (. . .) Het was machtig te zien hoe volwassen mannen zich druk konden maken om een korrel die in de Neofin toch écht veel mooier was dan in de D76.’

Nee, u bent niet in een sciencefiction film beland. Dit is een citaat uit het nieuwste jaarboek van PhotoQ, van de gelijknamige website. Onder anderen fotograaf Marcel Molle beschrijft hierin zijn avonturen in de, volgens degenen die hem nog meemaakten, legendarische donkere kamer van de Volkskrant. Twee jaar geleden werd die doka ‘geruimd’, zoals in de inleiding bij het stukje valt te lezen – alsof het om een afgedankt en ziek stuk vee gaat.

Wat misschien ook wel zo is. De meeste donkere kamers zijn inmiddels niet meer, vanwege de steeds verder oprukkende digitalisering van de fotografie. Reden genoeg voor de redactie van PhotoQ om het jaarboek geheel aan dit uitstervende fenomeen te wijden, zonder daarbij in nostalgisch gesnik uit te barsten. Er blijken bovendien nog redelijk wat fanatieke dokabezoekers te bestaan.

Dag doka! is een verzameling van blijmoedig geschreven korte stukken, interviews, overpeinzingen, voors en tegens, en natuurlijk foto’s van een bijzondere werkplek. Of die nu improvisatorisch werd opgezet in een hotelkamer in Sarajevo (door sportfotograaf Paul Bergen, vlak vóór de oorlog in Joegoslavië) of werd gemodelleerd naar de kleinste doka ter wereld die fotograaf en filmmaker Jacques Meijer ooit zag in Parijs – de donkere kamer is ‘magie’, ‘romantiek’, ‘spanning’, en soms ook knoerthard werken voor een mager resultaat.

En hoewel het jaarboek regelmatig alleen geschreven lijkt te zijn voor en door ‘ingewijden’, fotografen dus die precies weten welke chemische vloeistof de beste korrel oplevert, is het over het algemeen vermakelijke kost. Zo zien en lezen we dat het fotografenechtpaar Hans en Laura Samson-Rous op vier vierkante meter de meest geavanceerde doka heeft. De deur sluit er met magneten en je ruikt er geen nare chemische luchtjes omdat die door zilveren afzuigpijpen worden afgevoerd.

Voor anderen is de ‘zintuiglijke belevenis bij het fotograferen’ juist belangrijk. En Koos Breukel trommelt in de donkere kamer klaarblijkelijk graag op een paar bongo’s wanneer hij zijn foto’s afdrukt.

Niet zo’n vreemde gewoonte overigens, want muziek neemt in de doka een belangrijke plaats in. Fran van der Hoeven wijdde een stuk aan de ideale ‘Darkroommuziek’: de hectiek van Have You Met The Joneses? voor ‘het ontwikkelen van veel films achter elkaar’, en Alvin Lee bij het voldaan afspoelen van de ontwikkelschalen.

Tussendoor wordt de lezer een blik gegund in de doka’s van de fotografen van weleer. De archieven van Spaarnestad Photo in Haarlem en het Maria Austria Instituut in Amsterdam bleken een onvermoede schat aan nooit afgedrukte foto’s te bezitten, vaak alleen gemaakt om de film nog even vol te schieten. De werkplek van Eva Besnyö, met mooie houten bakken en grappige grafische tegeltjes op de muren. Die van Carel Blazer: een ongetwijfeld goed geordende puinzooi.

Het werken in de doka was en is niet altijd een gelukzalige bezigheid, zo blijkt uit de vele bijdragen in Dag doka!. Toch bekruipt je tijdens het lezen het gevoel dat je, nu de hoogtijdagen voorbij zijn, behoorlijk wat hebt gemist. Je zou er alsnog een cursus van gaan doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden