Postuum Trompettist Tomasz Stanko (1942-2018)

Die ijzingwekkende trompet in de tune van Homeland, dat was híj

Beeld Getty Images

Zijn naam wordt weliswaar niet vermeld in de credits van de tv-serie Homeland, maar het intense trompetgeluid dat je hoort in de ijzingwekkende openingstune van deze Amerikaanse serie is wel degelijk afkomstig van de Poolse trompettist Tomasz Stanko.

Stanko, die zondag overleed aan de gevolgen van longkanker, gold als een van de belangrijkste Europese trompettisten, alom geroemd om zijn diepe, glanzende, lyrische, lange noten. Het nummer Terminal 7, treffend gebruikt door de producers van Homeland, staat op het album Dark Eyes, dat Stanko in 2009 opnam met een groep Scandinavische muzikanten.

Eerder had Stanko, die in 1942 werd geboren in het Poolse Rzeszów, al naam gemaakt in de Europese freejazz-scene. Want hoewel zijn latere werk steeds lyrischer werd, met een geluid dat appelleerde aan dat van Miles Davis ten tijde van In A Silent Way (1969), begon Stanko’s carrière met muziek die meer geënt was op de freejazz van Ornette Coleman.

Twee Poolse pianisten waren cruciaal voor de ontwikkeling van Stanko in de vroege jaren zestig. Met Adam Makowicz speelde hij in Jazz Darings, een van de eerste vrij improviserende bands in het Oostblok. Daarna nam de internationaal gerespecteerde pianist en componist Krzysztof Komeda hem onder zijn hoede, van wie hij de fijne kneepjes van het jazzspel leerde.

Stanko had er al een aanzienlijke carrière op zitten toen ECM-baas Manfred Eicher hem in 1976 vastlegde. Op Balladyna, zijn eerste album bij ECM, is Stanko met bassist Dave Holland nog enigszins onrustig en zoekend in zijn freejazz-modus. Op de vele platen die volgden (bij diverse labels) speelde Stanko in allerlei bezettingen, waarmee hij geregeld in Nederland te zien was. De discografie van Stanko beslaat tientallen platen. 

Zijn laatste band, het New York Quartet met pianist David Virelles, was misschien wel de beste. Hiermee bracht hij begin vorig jaar het contemplatieve December Avenue uit. Fraai zijn de lange noten, die hij vorig jaar op North Sea Jazz liet schitteren tijdens zijn optreden met collega-trompettist Enrico Rava.

Hoe mooi zijn spel ook was, altijd liet Stanko ruimte voor ontregelende momenten. Zijn spel moest een rauw randje hebben. Of, zoals hij in 2007 aan de Volkskrant vertelde: ‘Muziek moet een weerspiegeling zijn van je emoties, je karakter. En die van mij zijn gevormd door Polen, dat is een melancholiek land. Door het weer, het soort licht. Dus klink ik melancholiek. Streven naar geluk is ook niet mijn grootste doel. Zoals William Faulkner zei: only vegetables are happy.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.