INTERVIEW

'Die fantasie is nog zeer actief, maar heb geen nachtmerries meer'

Een nieuwe kinderfilm. Meesterverteller Steven Spielberg spreekt met de Volkskrant over zijn nieuwste werk.

Beeld anp

Zou Steven Spielberg ooit chagrijnig aanschuiven bij een interview? Het is ondenkbaar. De 69-jarige die als kind zo moeizaam contact legde met leeftijdsgenootjes, stapt breeduit lachend de hotelkamer binnen, groet het handjevol aanwezige journalisten: 'Hello, hello, hello, hello!'

Tegen de assistent, die hem voorziet van een papieren kop Starbuckskoffie: 'Thank you!'

Voor hem geen huiskoffie van het Carlton hotel, hij slaapt hier ook niet; z'n jacht de Seven Seas ligt even verderop voor anker in de baai van Cannes.

Of Spielberg - ook voor de naamdrager - inmiddels een soort merk is, vraagt iemand. Een kwaliteitskeurmerk, iets waar volksstammen op rekenen?

'En het komt uit een dorpje in Oostenrijk', vult de filmer aan, hard lachend. 'Dáár komt mijn naam vandaan. De burgemeester van de gemeente Spielberg stuurde me het plaatsnaambord op, tien jaar geleden. Geel met zwarte letters. Ik wist niet eens dat ik een dorp hád. De stamboom van mijn vader gaat niet zo ver terug, slechts tot de vroege 19de eeuw. Ooit vroeg ik hem: hoe zijn we aan die naam gekomen? We werkten voor een Baron von Spielberg, wist mijn vader. We waren bedienden, en bedienden namen de naam aan van hun heer. Dus Spielberg is niet echt deel van mijn genetische herkomst. We namen een naam aan die niet bij ons hoorde.'

En het merk Spielberg? 'O, zolang het kaartjes verkoopt ben ik blij.'

Beeld anp

Dreiging

De regisseur, blauw vest boven een spijkerbroek, geruite stropdas en olijk opverende wenkbrauwen, noemt The BFG (De GVR, in de Nederlandse versie) zijn 'meest persoonlijke film in jaren'.

In het gelijknamige kinderboek van de Britse schrijver Roald Dahl uit 1982 sluit het weesmeisje Sophie vriendschap met een goeiige reus die dromen inblaast en vangt; hij bewaart ze in potjes. Ook leert ze de gigant van zich afbijten, als hij wordt gepest door lompe medereuzen, die twee maatjes groter zijn dan hij en mensen eten.

'Er zit dreiging in', zegt Spielberg. 'Sophie kan elk moment worden ontdekt door de andere reuzen, die haar in dat geval zullen opeten. Maar voor mij is de grootste angst: komt het goed met de Grote Vriendelijke Reus? Zal hij de moed hebben om voor zichzelf op te komen? De GVR is een beetje zoals de laffe leeuw in The Wizard of Oz. En Sophie is onze gids door de reuzenwereld, ik heb de film gemaakt door haar ogen.' Het is niet moeilijk om een vergelijking te trekken met E.T., zijn science fiction-melodrama over het jongetje Elliot en zijn buitenaards wezen. Gevoelig kind sluit vriendschap met hulpbehoevend fantasiefiguur.

Moeizame start

Mooi weer. Veel concurrentie (doktersvis Dory). Te Brits (Roald Dahl). Ietwat lauwe recensies. Hoe het ook zij: Spielbergs nieuwe speelfilm The BFG beleeft een moeizame start in de Verenigde Staten, waar de film vorige week al is uitgebracht. Disney rekent op de rest van de wereld om het budget (140 miljoen dollar) terug te verdienen.

Spielberg was als kind een probleem-dromer. 'Al mijn dromen waren trogglehumpers, in BFG-taal (trollekloppers, red.). Oftewel: slechte dromen. Als klein jongetje had ik continu afschuwelijke nachtmerries. Mijn ouders wisten niet wat ze met me aan moesten: toen ik 4 was kwam er een bevriende dokter thuis met me praten, om uit te vinden waarom ik steeds gillend wakker werd. Veel van die dromen herinner ik me nog steeds. Ik had óók gewone dromen, waarin ik kon vliege zoals alle kinderen. Maar mijn verbeelding bruuskeerde me. Ik kon het niet controleren. Niet dat ik aan schizofrenie leed, ik had in die periode gewoon een overactieve fantasie.'

Geen routekaart

Hoe is dat nu? 'Die fantasie is nog steeds zeer actief, maar ik heb geen nachtmerries meer. Nu ik ouder ben, heb ik ook minder slaap nodig. Als ik regisseer, slaap ik vijfenhalf uur per nacht. Als ik niet regisseer zes.'

Alhoewel Spielberg in zijn carrière vaak lichtere films afwisselde met meer serieus en historisch werk, was dat nooit een plan. 'Ik denk nooit: o, nu heb ik iets voor het hele gezin gemaakt, dus nou maar weer iets voor de samenleving. Alles wat ik voor de samenleving doe, onderneem ik privé. Filantropisch en helemaal zelf, met mijn echtgenote. Maar in mijn kunst mijn films denk ik niet aan balans. Wat me het eerst op de schouders tikt, en maakt dat ik denk: dit verhaal móét worden verteld, dat doe ik. Er is geen routekaart.'

De uitersten in Spielbergs regisseurs-bestaan kwamen samen in 1993, toen hij gedurende de Europese opnamen van Schindler's List 's avonds de montage van Jurassic Park overzag, om de deadlines halen.

'Verschrikkelijk. Het resultaat was fantastisch, maar dat viel me zo zwaar. Ik stopte mijn hart in Jurassic Park, maar toen ik eenmaal bezig was met Schindler's List betekende die eerdere film plots niks meer voor me. En elke avond moest ik digitale opnamen van dinosauriërs goedkeuren. Niemand had ooit zo'n film gemaakt, dus ik moest scherp opletten. Ik mediteer niet, maar voor het eerst in mijn leven moest ik een uur de tijd nemen om in een andere gemoedstoestand te geraken, vóór ik kon overleggen met die onschuldige artiesten van ILM (Industrial Light & Magic, het bedrijf van George Lucas dat de dino's verzorgde, red.) zonder steeds boos te worden. Schindler's List werd alles in mijn leven. Maar ik moest een heer blijven. Moeilijk, maar we kwamen erdoorheen.'

Beeld anp

Spielbergs meesterschap ontleed

Steven Spielberg meesterverteller - onder die noemer vertoont Eye deze zomer het oeuvre van 's werelds meest geliefde cineast. De filmcritici van de Volkskrant ontleden zijn meesterschap in zes facetten. Lees het hier.

Kinderen regisseren

Ook Spielbergs eerste film Duel, oorspronkelijk bedoeld voor televisie, maakt deel uit van een groot zomerretrospectief in het EYE filmmuseum, dat vrijdag aftrapt met een vertoning vanE.T..

Zijn secretaresse wees hem in 1970 op een kort verhaal in Playboy, over een anonieme vrachtwagenbestuurder die schijnbaar zonder aanleiding een personenauto van de weg tracht te rijden, in de woestijn. 'Ik smeekte erom bij de producent: laat me dit doen! Ik werkte al drie, bijna vier jaar voor de televisie. Duel lanceerde mijn speelfilmcarrière, maar ik beschouwde het nooit als opstapje. Ik zag er iets unieks in, iets zeer Hitchcockiaans.'

Gevraagd naar zijn talent om kinderen te regisseren, noemt hij zijn scenarist Melissa Mathison. 'Zij was het die op de set van E.T. tegen me zei: Steven, als je tegen Drew praat (de toen 7 jaar oude Drew Barrymore, red.), kun je niet rechtop staan. Daar heb ik me sindsdien altijd aan gehouden: alles wat ik doe met kinderen móét op gelijk niveau zijn. Ik behandel ze niet als kinderen. Als je kinderen het idee geeft dat jij de überregisseur bent, dán zullen ze gehoorzamen, gewoon hun werk doen. Dat wil je niet. Je wil juist dat ze iets van zichzelf bijdragen.'

Beeld anp

Mathison, die het script voor E.T. schreef en Dahls BFG bewerkte, overleed vorig jaar aan kanker. Voor het eerst in het gesprek staat Spielbergs gezicht niet vrolijk. 'Zo treurig. Ze was elke dag op de set tijdens de opnamen van The BFG. Ik kon haar nog de halve film laten zien in de montagekamer, voor ze stierf.' Ze ontmoetten elkaar in 1980 in Tunesië, tijdens de opnamen van Raiders of the Lost Ark. Mathison was mee als de toenmalige vriendin (en later eerste vrouw) van hoofdrolspeler Harrison Ford. Toen Spielberg ontdekte dat ze scenarist was, pitchte hij zijn idee voor E.T. 'Ik zei dat het over mijn jeugd ging, dat ik vond dat zij er een script van moest maken. Ze antwoordde: ik geloof niet dat ik er zo goed in ben. Het was Harrison die haar ompraatte. Het kwam door hem.'

In 2012, als juryvoorzitter op het Cannes filmfestival, schonk Spielberg de Palme d'Or aan La vie d'Adèle, een drie uur lang drama over lesbische liefde, met expliciete seks. En nu eert hij de Frans-Tunesische cineast Abdellatif Kechiche nogmaals: 'Love it! Ik heb de film sindsdien nog twee keer gezien. Zeer verdiend, die prijs.'

Het weesmeisje Sophie (Ruby Barnhill) op de schouders vam de Big Friendly Giant. Beeld ap

Escapisme

Wil hij nog eens een andere afslag nemen in zijn carrière, bijvoorbeeld met de regie van een nu eens ronduit duistere sprookjesfilm voor volwassenen? Spielberg schudt het hoofd. 'Guillermo del Toro, een briljant regisseur, maakt die al. En ik zie ze graag, maar ik zou er zelf als regisseur niet goed in zijn. Het is niet waar mijn hart ligt. Als publiek voel ik me ertoe aangetrokken, niet als filmmaker.'

Een superhelden-Spielbergfilm sluit hij dan weer niet uit. 'Dat zou ik doen, mits ik een geweldig verhaal zou vinden. Is nog niet gebeurd.'

Escapisme is nuttig, besluit de cineast, voor hij zwaaiend naar iedereen in de hotelkamer weer vertrekt. 'Daar zijn sprookjes voor gemaakt. Even pauze nemen van de echte wereld.'

Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden