Didacticus wint het van literator

Met intellectueel machtsvertoon portretteert de Brit Zia Haider Rahman twee mannen met wortels in Zuid-Azië. Een bewonderenswaardige proeve van bekwaamheid. Door Hans Bouman

Beeld Pako Mera / HH

'Binnen elk systeem zijn er beweringen die waar zijn, maar waar niet van bewezen kan worden dat ze waar zijn.' Aldus luidt de Onvolledigheidsstelling van Gödel, zoals die in het eerste hoofdstuk van In het licht van wat wij weten wordt aangehaald door het personage Zafar.

Een heel eenvoudige stelling, zo meent Zafar, 'maar een met onthutsende consequenties'. In feite is de roman die volgt een nadere uitwerking van dit besef. Heel simpel gesteld: hoe je ook tegen de werkelijkheid aankijkt, er zullen altijd feiten zijn waar je geen vat op krijgt.

Wonderkind

Het debuut van de in Bangladesh geboren, naar Groot-Brittannië geëmigreerde en vervolgens aan onder meer Oxford, Cambridge en Yale opgeleide Zia Haider Rahman, gaat niet gebukt onder een gebrek aan ambitie. Dat is vanaf de eerste bladzijden meer dan duidelijk.

In het licht van wat wij weten begint in 2008, als de naamloze verteller van de roman op een septemberdag onverwacht bezoek krijgt van een oude studievriend die hij uit het oog is verloren: Zafar. Deze was een wiskundig wonderkind in Oxford, ging vervolgens rechten studeren aan Harvard, werd investeringsbankier en vertrok in 2002 als jurist naar Afghanistan.

Daar, en misschien al eerder, moeten vreselijke dingen zijn gebeurd, want de Zafar die thans op de stoep staat, lijkt geheel van de kaart, oogt sjofel, is broodmager en heeft niet meer bezittingen dan hij bij zich draagt.

Intellectueel machtsvertoon

De verteller - zelf zojuist door zijn vrouw verlaten en in de problemen wegens de verkoop van dubieuze financiële producten - nodigt hem binnen en biedt hem de logeerkamer aan. De twee hebben lange gesprekken, die door de verteller worden opgenomen. Deze gesprekken, plus de inhoud van een reeks notitieboekjes die Zafar achterlaat, vormen de basis van In het licht van wat wij weten.

Met intellectueel machtsvertoon schetst Rahman de portretten van twee mannen die beiden wortels hebben in Zuid-Azië, maar verder zeer verschillen. Zafar is de zoon van een Pakistaanse soldaat die in de Bengalese afscheidingsoorlog van 1971 zijn moeder verkrachtte en groeit op in een straatarm gezin. Hoewel hij zich door zijn intellectuele kwaliteiten een plek te midden van de Britse elite verwerft, wordt hij door zijn omgeving nooit voor vol aangezien.

De verteller daarentegen behoort juist tot die elite. Zijn grootvader was de eerste Pakistaanse ambassadeur in Londen, zijn vader is hoogleraar in Princeton, hijzelf bankier.

Klassensysteem

Het vernederende, ja verwoestende effect van het Britse en internationale klassensysteem is een van de rode draden in deze roman. Het nadrukkelijkst komt dit tot uiting in de relatie die Zafar krijgt met de wel erg ijzig en eendimensionaal geportretteerde Emily Hampton-Wyvern, dochter van een rechter.

Zafars verhaal wisselt vaak van tijd en plaats, van Bangladesh, Londen en Afghanistan naar onder meer Parijs, Islamabad en New York.

De verhalende passages worden voortdurend onderbroken door bespiegelingen en een overdaad aan wetenswaardigheden en faits divers uit de meest uiteenlopende disciplines. Regelmatig zijn deze illustratief. De beschouwing over de kaartprojecties van Mercator en Peters bijvoorbeeld - vergezeld van twee inzichtelijke afbeeldingen - die zeer van elkaar verschillen, elk op hun manier recht doen, en elk op hun manier andere aspecten van de werkelijkheid ontkennen.

Anekdote

Er zijn ook momenten dat je een beetje moe wordt van alweer een erudiete anekdote, alweer een welgekozen citaat uit een klassieke roman, alweer een verbluffend feit uit de wondere wereld waarin wij leven.

In het licht van wat wij weten is een bewonderenswaardige proeve van bekwaamheid, die nog beter had kunnen zijn wanneer de literator Rahman het vaker had gewonnen van de didacticus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.