Dicteetekst Kees van Kooten was 'sadistisch taalexperiment'

Een 'sadistisch taalexperiment' noemde RTL-presentatrice Ymke Wieringa de tekst van het 24ste Groot Dictee na afloop. De tekst van Kees van Kooten stond bol van de vreemde woorden. Wieringa: 'Soms heb ik voor woorden die ik niet kende kringeltjes getekend die er schrijfachtig uitzien.'

Philip Freriks leest voor tijdens het Groot Dictee der Nederlandse Taal in de Eerste Kamer in 2012. Beeld anp

De volledige tekst van het dictee kunt u hiernaast en hieronder lezen.

PvdA Tweede-Kamerlid Martijn van Dam: 'Had jij ooit van een 'Babels imbroglio' gehoord?'

De Vlaamse kinderboekenschrijver Marc de Bel: 'Het woord 'anakoloeten' was mij onbekend, maar wat een schitterend woord. In mijn volgende boek ga ik een indianenstam zo noemen."

In zijn dicteetekst was schrijver en komiek Kees van Kooten zich flink te buiten gegaan. Al in de tweede zin pakte hij uit met woorden als 'zeugmata' - vaak geschreven als 'zuigmata' - en het van y's wemelende 'polysyndetons'. De twintigste-eeuwse taalcriticus Charivarius veranderde bij sommigen in Garyvarius of Stradivarius.

Nieuw
Nieuw deze keer was dat niet alleen de jury de deelnemers op spelfouten controleerde. Op hun beurt moesten de deelnemers grammaticale fouten en verkeerd gebruikte woorden uit de dicteetekst halen nadat zij deze eerst zelf hadden opgeschreven. Een streepje onder 'een fetisj voor spelling', bijvoorbeeld. Want: iets kan een fetisj (of mascotte) zijn; een fetisj voor iets hebben, dat kan niet.

Schrijver en dicteeveteraan Bart Chabot sprak na afloop al van de 'Van Kooten-revolutie'. Chabot: 'Terecht zegt Van Kooten dat het Nederlands meer is dan alleen spelling. 'Hullie', 'groter als'; het is lelijk en je hoort het steeds vaker.'

Wartaal
Dit soort 'wartaal' is zelfs gevaarlijk, vindt Van Kooten. 'In een schriftje houd ik allerlei taalontsporingen bij. Daar zitten veel phishingmailtjes van nepbanken tussen. 'Blij gefeliciteerdt', staat er dan bijvoorbeeld. Voor de verzender van zo'n mailtje is het een godsgeschenk als je de Nederlandse taal niet goed beheerst en gelooft dat het bericht echt is.' Als 'een pseudobancaire poging tot phishing' schreef Van Kooten de nepberichten uit zijn mailbox het dictee in.

Dat de nadruk lag op taalfouten, betekende overigens niet dat de spelling niet meer telde. Met een gemiddeld aantal van dertig fouten (spelling en taal) schreef Van Kooten 'een van de moeilijkste dictees ooit', aldus Chabot. 'In de zaal leek de tekst soms wel een verzameling klanken uit een muziekstuk in plaats van taal. Schitterend, maar er zaten wel veel woorden in die ik niet kende.'

Zeer verneukeratief
Hij was niet de enige die met de tekst geworsteld had. De Vlaamse zanger Helmut Lotti: 'Een zeer verneukeratief dictee vol absurde, bijna Belgische humor'. Het woord 'anno hodie' was nieuw voor hem. 'Eigenlijk een heel grappig woord.'

Met dertien fouten (zes spel- en zeven taalfouten) was de 36-jarige Vlaming Dirk Bosmans de winnaar van het Dictee. De ruig bebaarde Bosmans is communicatiespecialist in de game-industrie. Over zijn dictee: 'Ik heb 'lammenadige' met één m te weinig geschreven, want dat woord kende ik niet. Ook heb ik teveel taalfouten aangestreept. 'Finesses' bijvoorbeeld. Dat vond ik in meervoud raar klinken. Maar raar betekent natuurlijk niet dat het per se fout is.'

Kees van Kooten Beeld anp

Het dictee door Kees van Kooten. In de pdf-versie ziet u tevens de jurytoelichting:

Zin 1
Na koffie gedronken te hebben, begon het Groot Dictee. Niettegenstaande de taalcriticus Charivarius zijn macedoine 'Is dat goed Nederlands?', die verrukkelijke thesaurus vol linguïstische bêtises, publiceerde in 1940, zou het journaille anno hodie een raillerend exposé van onze pennenstrijd alsnog met dit piteuze zinnetje kunnen initiëren.

Zin 2
Zulke lammenadige anastrofes vernoemde de criticaster naar zijn tante Betje, in wier postale verbiage een heel aantal zeugmata, polysyndetons en anakoloeten wiewauwde.

Zin 3
'Een heel aantal' is de contaminatie van 'een groot aantal' en 'heel veel'; vanavond irriteren wij ons aan spelfouten, mitsgaders aan menig grammaticaal quid pro quo - emendeer mij!

Zin 4
Als men insinueert dat u heimwee heeft naar de leraar Nederlands als feniks, waarmee het zo is vergaan dat hij werkeloos achter de gerianiums zit, moet u niet paranoia reageren, aangezien die accusatie een vrijwel cliché is.

Zin 5
Het was veelbetekend hoe elke media onwelwillig reflecteerde op de krankjorume tekst van het Koningslied, over wiens begeestering de godganse participatiemaatschappij zich streste.

Zin 6
U hoort ons inziens tot een van het gardekorps Nederlanders die menen dat de campertiaanse schrijfwijze van het adjectief verrukkelijk - het megafonetische neologisme vurrukkulluk - als voorkeurspelling te verkiezen had geweest.

Zin 7
Het is niet zozeer een fetisj voor spelling als wel het tot in de finesses breidelen van grammaticale valstrikken dat ons steeds overnieuw beschermt tegen een Babels imbroglio; mits dit verifiërende przewalskipaardenmiddel de enige wapening tegen nepmailtjes concretiseert.

Zin 8
Bijgevolg beseft u zich een pseudobancaire poging tot phishing zorgeloos te kunnen deleten dan u leest: Er is een inactieve activiteit op dit rekening plaatsgevonden. Want zodan onze zuiderburen zeggen: Menen ligt dicht bij Kortrijk maar verre van Waregem.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.