Dick Bruna stopt met Nijntje: van kinderboek tot miljoenenbedrijf

Dick Bruna kondigde vandaag aan dat er geen nieuw Nijntje-werk meer zal verschijnen. De 86-jarige geestelijk vader van het wereldberoemde konijntje veroverde de wereld met zijn kinderboeken, maar is al sinds 2011 gestopt met tekenen. De tekenrechten worden niet overgedragen, en een jublieumboek in 2015 komt er waarschijnlijk ook niet. Hoe Nijntje uitgroeide van Nederlands kinderboek tot internationaal miljoenenimperium.

llustrator Dick Bruna opent woensdag een expositie van Nijntje in Madurodam Beeld ANP

Nijntje in een gele trui, Nijntje in een bolletjestrui en Nijntje in de groene trui. Bij de aankomst van de Tour de France op de Champs-Elysees afgelopen zondag stonden anderhalve meter hoge Nijntjes op auto's in de Tourkaravaan. Het konijn van Dick Bruna is de mascotte van Utrecht, waar de Grand Départ van de Tour volgend jaar plaatsvindt.

Nijntje Pluis: icoon van een stad, met een eigen plein, een eigen museum (dick bruna huis in Utrecht), tientallen miljoenen keer verkocht, vertaald in meer dan veertig talen. Dat had uitgeverszoon Bruna niet kunnen voorzien toen hij in 1955 op een zomeravond aan het strand van Egmond aan Zee naar de rondhuppelende konijnen keek.

Uitgeverij Bruna
Bruna wordt in 1927 geboren als zoon van uitgever A.W. Bruna. Opa is ook uitgever, oom Henk Bruna is directeur van kantoorboekhandel Bruna. De toekomst van Dick ligt dus in de boekenbranche, zoveel is duidelijk.

Na een periode in Londen en Parijs wordt Bruna gegrepen door de kunst. Hij wil kunstenaar worden en begint aan zijn opleiding op de Amsterdamse kunstacademie. Hij stopt al snel.

Bij de familie-uitgeverij kan Bruna aan de slag als illustrator. Hij maakt tot begin jaren '70 affiches, posters en boekcovers, voor onder andere de Nederlandse thrillerauteur Havank en voor Ian Fleming, schrijver van de James Bond-boeken.

Nijntje op de Champs-Elysees Beeld ANP
Dick Bruna leest voor in 1977 Beeld ANP

nijntje
Na de zomer in Egmond aan Zee tekent Bruna zijn eerste Nijntje-boek: nijntje - steevast zonder hoofdletters. Altijd 24 pagina's, met links een tekst, rechts een bladvullende tekening.

Bruna: 'Bij het tekenen beeld ik me altijd in dat er een kind aan de andere kant van de tekentafel staat.' Een kind dat hem recht in de ogen staart, met de brutaliteit die alleen een kind heeft.

De figuren uit de Nijntje-boeken kijken de lezer ook vrijwel altijd direct aan, perspectief speelt nagenoeg geen rol in het werk van Bruna. 'Ik kan soms heel lang bezig zijn om Nijntje een heel klein beetje ongelukkig te maken, of een heel beetje vrolijk te laten kijken.'

Nijntje bij een 'Mondriaan' Beeld Screenshot

Matisse
De dikke, strakke lijnen, primaire kleuren en vlakverdeling van een knipselcollage doen denken aan Nederlandse kunstenaars van De Stijl met onder andere Mondriaan, Van der Leck en Gerrit Rietveld. Maar als grootste inspiratiebron noemt Bruna altijd de Franse fauvist Henri Matisse.

En, als je goed kijkt, zijn de oortjes van Nijntje een subtiele variant op de iconische zeewierachtige knipselfiguren van Matisse. 'Zonder Matisse zou Nijntje misschien niet eens hebben bestaan', zegt Bruna in een documentaire over Matisse van de BBC (vanaf 45:45). 'De zogenoemde cut-outs van Matisse hebben iets zo speciaals, die vind ik nog altijd mooier dan alle prachtige schilderijen die hij heeft gemaakt. Ik heb dat ook met Nijntje geprobeerd: de lijnen simpel en de kleuren simpel.'

Ook de verhalen moesten simpel, vond Bruna. Nijntje figureerde niet in moralistische verhalen, het moest leuk zijn. Pas als in begin jaren '70 een vrouw Bruna vraagt om Nijntje het ziekenhuis te laten zien omdat haar dochter naar het ziekenhuis moet, tekent hij het boek nijntje in het ziekenhuis.

Na een voorleesavond in een multiculturele klas besluit Bruna om Nijntje een donkere vriendin te geven. Om kinderen kennis te laten maken met de dood laat hij oma Pluis in lieve oma pluis (1996) sterven. 'Ouders wisten niet hoe ze dat aan hun kinderen moesten uitleggen. Ik heb geprobeerd dat zo eerlijk mogelijk te doen. Nuchter. Dat je ziet dat oma Pluis niet meer ademt, dat ze in een kist verdwijnt. Ik heb nooit happy endings willen maken.'

Nijntje in het museum bij een 'Matisse' Beeld Screenshot
Papierrestaurator Andre van Oort van het Stedelijk Museum bekijkt het knipselkunstwerk De parkiet en Meermin Beeld ANP

Miffy
Nijntje is uitgegroeid tot meer dan een succesvolle kinderboekenserie. Niet alleen een stapeltje boekjes op het nachtkastje. Er zijn musicals, een bioscoopfilm, een animatieserie. Nijntje is ook een miljoenenimperium.

Miffy, zoals het konijn in de meeste andere landen wordt genoemd, is over de hele wereld populair. Mercis b.v., het bedrijf dat Nijntje exploiteert, opereert in 25 landen en er zijn ruim veertig vertalingen verschenen, variërend van Arabisch en Chinees tot Latijn.

De grootste markt is Japan, waar vergelijkbare figuren als Hello Kitty ook ongekend geliefd zijn. Fans uit Korea en Japan staan soms huilend van adoratie op de stoep voor het Utrechtse atelier van Bruna. Nijntje-uitgeverij Mercis vocht in het verleden nog rechtszaken uit tegen Nijntjekloons in Japan, waar een heus Nijntje-ski-oord is gebouwd.

Bruna, 'de rijkste man van Utrecht', prijkte in 2010 met afstand bovenaan de lijst van rijkste Nederlandse schrijvers van zakenblad Quote. Geschat vermogen: 42 miljoen euro, met Youp van 't Hek op gepaste afstand op de tweede plek met 12 miljoen.

De rechten blijven bij Bruna. Nijntje wordt in 2015 zestig, maar een jubileumboek komt er dus niet meer.

Hello Kitty Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden