DICHTERBIJ DE DROOM

Ja, Erik de Jong alias Spinvis, voelt de druk van het succes. Zijn tweede cd Dagen van gras, dagen van stro is wat hem betreft een album naar voorbeeld van Alle 13 Goed geworden....

Het kan niet meer over Nieuwegein gaan. Niet meer over die zolder waarErik de Jong in afzondering en anonimiteit zijn breekbarefluisterzingliedjes op de computer in elkaar knutselde. Niet meer over devraag of hier wel sprake zou kunnen zijn van groeikernblues. Niet meer overde potentie van samples met het speelgoedgitaartje van zijn zoons.

Spinvis, de naam waaronder De Jong begin 2002 debuteerde, beweegt zichinmiddels in een wijdere biotoop. Hij stelt orkesten samen met muzikantenvan vlees en bloed waarmee hij op tournee gaat. Hij schrijft compositiesvoor tv-series en films. Hij levert met regelmaat speciale bijdragen aanfestivals. En passant incasseerde hij de waardering van kenners uit het vakvan muziek, theater en taal: een Zilveren Harp begin 2004, en de Annie M.G.Schmidtprijs voor Voor ik vergeet.

Nu schuift hij Dagen van gras, dagen van stro in de lade van demuziekinstallatie thuis, cd nummer twee in het oeuvre. Geen misverstand:de zolder in Nieuwegein is nog altijd de broedplaats, het knippen enplakken op de pc vormt weer het hart van het scheppingsproces, en jawel,indien nodig grijpt hij gewoon naar een plastic instrumentje van Bart Smit.

Maar het wapenarsenaal is uitgebreid. Als hij tegenwoordig bijvoorbeeldeen trompet wil, laat hij Hans Dagelet urenlang een track vol spelen in eenprofessionele geluidsstudio in Weesp; in geval van cello zet Saartje vanCamp zich aan het strijken. Wil hij geen ritme uit een doosje maar echtedrums, slaat Jeroen Kleijn de maten dicht. Wenst hij het geluid van eenFrans orkestje, worden in diezelfde studio analoge compressoren enouderwetse buizenmicrofoons in stelling gebracht. Een op zolder plat enpuur ingespeelde gitaar wordt in Weesp door een buizenversterker gejaagd - Marshall of Orange, naar keuze - voor wat vlees op de botten.

Nog een verschil: het nieuwe album bevat werk dat hij al geregeld op hetpodium uitvoerde. Orkestleden hebben dan hun stempel gezet. Beat, break,bruggetje. Dan moest hij kiezen: terug naar de oervorm - het slechtopgenomen demootje op zolder - of juist in de buurt blijven van delive-uitvoering. 'Het was warrig, soms.'

De Jong (44) zet koffie. Gisteren zat hij nog in de studio. Eentrompetpartij moest 'verder weg'. 'De keuze moest duidelijker zijn,extremer.' Het kost hem moeite te berusten in de definitieve opname.

Ervaart hij druk, na het succes van Spinvis? 'Ik kan wel zeggen dat hetniet zo is, maar die is er wel degelijk. Niet zozeer muzikaal. De muziekis wat het is. Maar de eerste oplage van de eerste cd was 1250. Er zijn eruiteindelijk dertigduizend van verkocht. Ga je dat trucje nog een keerdoen? Dat speelt door je hoofd. Het is al veel groter en mooier dan ik ooithad kunnen bedenken.

'Toen ik begon, ontbrak een zelfbeeld. Maar inmiddels is er van allesover gezegd; over de muziek, over de teksten. Dat het literair is, dat hetpoëtische eigenschappen heeft. Het is iets nieuws voor me: anderen kijkenover je schouder mee.'

Ziet hij zelf ontwikkeling? 'Nou ja, neem Lotus Europa, een monoloog vanelf minuten met muziek eronder. Dat is een afwijkende vorm. Nu is erzelfvertrouwen om zoiets te doen. Je komt dichterbij de muziek waarvan jedroomt, soms letterlijk, al bereik je het natuurlijk nooit. Het is watpersoonlijker geworden. In de teksten komt meer ik voor. Vroeger gebruikteik hij of je. Het zijn feitelijk afgezwakte versies van ik. Daarmee is hetniet meer autobiografisch. De ikfiguur is toch een beetje een gestileerdmannetje.'

Leiden die eenmalige projecten hem niet erg af? 'Ik was er juist ergblij mee om met muzikanten samen te werken. Ik miste het gevoel van eenband. Als vier of vijf mensen muziek maken, ontstaat er altijd wel iets,zonder dat je het hoeft te verzinnen. Happy accidents. Maar tegelijkertijdis ook het besef versterkt dat voor het maken van cd's het voor mij hetbeste is alleen te werken. Zelf beslissingen nemen. Zelf kiezen. Geencompromissen.'

Was hij niet bang om in herhalingen te vervallen? 'Ik geloof niet dater sprake is van een bepaalde stijl, of een format. Natuurlijk heb ik rootsen invloeden. Maar het gaat van links naar rechts, van de hak op de tak.Het palet moet zo wijd mogelijk zijn.'

Het is wat hem betreft een cd naar voorbeeld van Alle 13 Goed. Onder dietitel verschenen in de jaren zeventig compilaties van hits. Elk nummer 'meteen eigen kwaliteit', elk nummer 'op zichzelf staand'. Maar niet alleshaalde de schijf. Een compositie was 'gewoon te mooi, daar had ik nog veellanger aan moeten werken'. Een ander nummer vond hij onder de maat. Hetzijn er dus elf geworden.

Ik wil alleen maar zwemmen

'Ik wilde met iets vrolijks beginnen. Zo van: de zon schijnt, ik zitnergens mee. Maar halverwege kwam ik erachter dat zoiets een vlucht is. Hetkarakter veranderde. Deze zinnetjes moesten er dan ook in: Hee, de stadstaat in brand, ik hoor het alarm en de echo's in het trappenhuis.' Zeikeven niet aan m'n kop, dat is nu meer de mededeling.

'Hoor je die ruis, dat suizen? Dat is dat geluid van de middengolf opde radio. Dat hoor als je in de buurt van een zender komt. Dat levert eenvervreemd effect op. Alles wordt op losse schroeven gezet, lijkt het wel.Eerst had ik er nog golven onder gezet. Sssssss. Maar dat was te veel. Die''hey!'', dat is een van mijn kinderen, hier onder aan de trap.'

Kom in de cockpit

'Eerst wilde ik van die types prikkelen die elke dag tot één uur's middags liggen te maffen, en verder nauwelijks een klap uitvoeren. Zo'nklein leventje. Hé jongen, kom op. Maak er wat van. Maar gaandeweg dachtik: waar bemoei ik me mee? Dat moeten ze toch zelf weten? Er kwam ineenseen valse verleider naar boven. Kom maar in deze cockpit, deze wereld vanPeter Stuyvesant. Reclametaal. Zo meteen zijn er cocktails en jingles. Dieleefstijl. MTV.

'Het zijn allemaal majeurakkoorden. De wetten van de punk. En maarschuiven met die barrégrepen. Er moest veel herrie onder. Drie drumloopsheb ik gebruikt, en iedere drummer heeft natuurlijk zijn eigen feel. Alsje dat samenvoegt gaat het wringen. Dat geeft goede chaos. Oprekken, totde grens.'

Aan de oevers van de tijd

'Een typisch Spinvis-nummer, ja. Het is begonnen als vertaling van eenlied van de Vlaamse dichter Gust Gils, op een bijeenkomst waar hij werdherdacht. At the borders of time. Heel psychedelisch. Maar uiteindelijk hebik alleen de titel gebruikt. Je kunt poëzie niet zingen. Het beeld van eenman die in de tijd zoekt naar een zomer of een dag van vroeger, dat is welbehouden.

'Het zijn zeven opeenvolgende akkoorden. De bedoeling was maar blijvenbeuken en dan maar echo, echo. We speelden het op Oerol. Het ging maardoor. Je voelde het publiek meegaan. Wauw! Een magische ervaring. Maar toenwe het terughoorden was het vooral een bak herrie. Op de cd is het daaromtoch wat droger en kaler geworden.'

Het voordeel van video

'Dat is zo'n zinnetje dat je wel elke dag kunt horen. Ik ben daar altijdnaar op zoek en schrijf het op, in de hoop dat je het later eens kuntgebruiken, in een andere betekenis, in een nieuwe context. Ik hecht wel aanhet metrum. Soms heb je een waanzinnig mooie regel die maar niet wilpassen. Je kunt er dan wel voorzetsels uithalen, maar daarmee doe je de zinte kort. Maar met Het voordeel van video klopt het metrum juist net niet.Het zit er tussenin. Dat is ook wel weer mooi.

'Dit album klinkt meer poppy dan Spinvis. Zeker bij dit nummer. Dit ishet meest een band. Er is vaak over mijn muziek geschreven dat het literairwas, kúnst misschien wel. Dat wil ik helemaal niet. Ik hou ontzettend vanpopmuziek, en niet van kunstpopmuziek. Op Lowlands zag ik met mijn zoon ThePixies en Nick Cave. Belángrijke muziek. Maar terug in de auto hoorde ikNatasha Bedingfield. I love you I love you I love you. En ik dacht: tjezusman, dat is het. Dáár zit toch echt de sleutel.

'Het is niet zo moeilijk om origineel te zijn. Ram met een stuk hout opeen fiets en declameer Nietzsche. Maar ik maak popmuziek. Ik wil graag datde mensen hier in de straat, in Nieuwegein, in Nederland, het horen. Zehoeven het niet mooi te vinden. Als ze er maar iets van kunnen begrijpen.'

Dagen van gras, dagen van stro

'De plaat is een beetje een ode aan een Amerikaanse science fictionserievan Meulenhoff, van 1970 tot 1980, meen ik. Ik was een enorme fan, net alsmijn broer. Honderden boeken hebben we gelezen. Briljant. R.A. Laffertyschreef Days of grass, days of straw. Dat is een mooie titel. Het heeftiets landelijks, iets weemoedigs. Maar de tekst heeft niks met het boek temaken. De tekst is troostvol. Ga naar de overkant. De zomer duurt nog heellang. Alles kan nog opnieuw.'

Flamingo

'Ik wilde graag iets instrumentaals maken. Een fijne beat, en fijnbasje. En Hans Dagelet eens flink laten freaken. Totdat ik een sampletjehoor. Een koortje, hoog: Flamingóóó! Ik dacht: dat is een refrein!

'Het heeft iets broeierigs. Een man die zich naar het einde drinkt,waar de flamingo wacht. Nee, daar is niks paradijselijks mee bedoeld. Ditis een hele zwarte flamingo. Ik hou me wel het recht voor onzin teverkopen. Zo betekenisvol hoeft het allemaal niet zijn. Onzin kan door demuziek ook beladen worden.'

De Zevende Nacht

'Dit was voor een lustrum van de NCRV. Ze hadden zeven componistengevraagd of ze iets wilden schrijven over een scheppingsdag. Dit gaat overGod. De wereld is af. Hij kijkt naar Eva en is vreselijk verliefd. Maar ja,hij had ook Adam gemaakt, dus zichzelf lelijk in de vingers gesneden. Hijbeseft: ik kan er niet meer bij. Nee, ik ben zelf niet gelovig. Het verhaalheeft prachtige metaforen, maar God zelf is kul, natuurlijk. De NCRV hader geen problemen mee. Dat vond ik heel tolerant.

'Het is echt een radioliedje. Het arrangement doet Frans aan. Dieopeenvolging van akkoorden, veel dwarsfluit. Je zou het zo tussen deverslagen uit de Tour de France kunnen gebruiken.'

Lotus Europa

'Lotus Europa schreef ik voor Cross-Linx in Enschede en Utrecht. HansDagelet, Lucia Meeuwsen, de operazangeres, en de actrice Roos Ouwehandvoerden monologen uit, begeleid door het Rosa Ensemble. Het was inoorsprong geen popmuziek, maar ik hoorde wel dat het dat zou kunnen worden.Ik wilde iets op een zesachtste maat. Een oerritme, waarop je niet meernaar de woorden luistert, maar er een soort trance ontstaat. Dudoef,dudoef, dudoef. Daar hoort een saaie, monotone stem bij, terwijl ermuzikaal van alles gebeurt. Er komen wonderlijke verknippingen in voor.Tussen één en zes gebeurt veel wat niet klopt, maar het komt weer netjesop de één bij elkaar.

'Ik lag op vakantie aan de rand van het zwembad, en was gestoken dooreen insect. Zo is het begonnen. Er kwamen allerlei herinneringen boven,binnen enkele seconden. De Lotus Europa was een Britse sportauto die hetEuropese vasteland moest gaan veroveren. Ik had er een als Dinky Toy. Hetis natuurlijk vooral een prachtig samengevoegd begrip, Lotus Europa.Oosters en westers tegelijk. Een rijke klank.'

Bijt mijn tong af

'Pretentieloze synthi-pop. Ik kan er weinig meer over zeggen.'

Explicateur

'Dit is gemaakt als ondersteuning van beelden bij stomme films. Ik hebdat al vaker gedaan. Film, documentaires, bij kunstenaarsstellages. Metbegeleidende muziek dwing je de toeschouwer door jouw ogen naar die beeldente kijken. Je kunt het versterken, maar ook grondig verpesten. Voor mijgeldt: hoe minder, hoe beter. Bij deze films zag je onder meer beelden vansoldaten uit de Eerste Wereldoorlog op wie plastische chirurgie istoegepast. De muziek is klassiek, maar met veel echo en galm, waardoor hetklinkt alsof ook de opname oud is. En droevig, daar kan ik me wel in latengaan, ja. De situatie biedt natuurlijk geen ruimte voor ironie.'

De tuinen van Mexico

'Hiervoor heb ik een speelgoedgitaartje gebruikt. De opnames zijngemaakt op nieuwjaarsdag. Je kunt ergens nog vuurwerk horen dat hier opstraat werd afgestoken.

'Iemand vraagt zich af waarom niet meer over de tuinen van Mexico wordtgezongen. Het is een soort foto. Het is nostalgie. Melancholie, ja. Hetsluipt er altijd wel weer in. Het heeft niks te maken met verlangen naardie goede ouwe tijd. Maar ik was als kind al nostalgisch. Ik kon urenkijken naar oude ansichtkaarten naast actuele plaatjes van dezelfde plek.Hé, dat huis staat er nog. En dat daar is weg! Het fascineert hoe de tijdvormen uiteen rafelt.'

Straks gaat hij nog maar even terug naar de studio. Er kan, vindt hij,hier en daar nog wat aan het laag worden gesleuteld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden